(30)
مهبهست و تۆرهيێن جهژنێ
د ئيسلامێ دا
ههر دين وبۆچوونهكا ههبت بهرێخۆدانا خۆ يا تايبهت بۆ شاهى وجهژنێ ههيه، وئيسلام ژى ژ ڤێ چهندێ يا بێ بار نينه، ودهمێ ڕۆژا جهژنێ دئێت دڤێت ئهم موسلمان بهرى ههر تشتهكى بـيـرا خــۆ ل ديتنا ئيسلامێ بۆ جهژنێ بينينهڤه، دا ل ڤێ ڕۆژێ ژى -وهكى ههر ڕۆژهكا دى- ئهم كهسينیا خۆ يا تايبهت ژ دهست نهدهين، وخۆ ژ بيـر نهكهين.
ڕۆژا ئيسلام هـاتـى خهلكى دو ديتنێن ژێك جودا بۆ جهژنێ ههبوون: لايێ ڕۆژئاڤا و ل بن سيبهرا شارستانیا يۆنانى، پاشى یا رۆمانى، هندهك كهس ههبوون هزر دكر جهژن بۆ هندێيه مرۆڤ كراسێ شهرمێ بدانت ولغاڤێ ژ سهر نهفسێ ڤهكهت، ولايێ خۆ يێ جسمى ل سهر رحێ زال بكهت، ودهستويریێ بدهته دلچوونێن خۆ كو پێ ل ههمى توخويبان بدانت، دا كو خوداوهندێن جودا جودا ژێ ڕازى ببن، ويا غهريب ئهو بوو هندهك جاران مهسهله گههشتبوو هندێ ههچیێ پشكدارى د ڤان ئاههنگێن بێ ههتك دا نهكربا مهزنێن دينى فهرمان ددا ئهو د هندهك سهرداڤ وشكهفتان دا بێته زيندانكرن حهتا مرنێ.
و ل لايێ دى يێ ههڤدژ هندهك بۆچوون ههبوون هزر دكر جهژن بۆ هندێيى مرۆڤ خۆ د كونجا پهرستگهههكێ ڤه ڤهشێرت، و د خولوێ دا هندهك دوعا وسروودا ڤهگێڕت، دا ڕحا وى زهلال ببت و ب نك خوداوهندان ڤه بلند ببت.
ل وى دهمى ئيسلام ب شريعهتێ خۆ يێ پاك ڤه هات، هات دا تهرازیهكا نوى بۆ كێشانێ بدانت، و ژ وان مهسهلێن مهزن يێن ئيسلامێ بهرگهڕيان كرى كو ب سهر وبهر بكهت، مهسهلا پهيداكرنا ههڤسهنگیێ بوو د ناڤبهرا لايێ ماددى ويێ رووحى دا ژ ژينا مرۆڤى، ب ڕهنگهكێ وهسا كو ههردو لا شوينا مرۆڤى ب ههڤڕكیهكا بێ مفا ڤه موژيل بكهن ببنه پالدهر بۆ بلندكرن وپاقژكرنا مرۆڤى، وديرۆك شاهده كو ئيسلام شيا ڤێ چهندێ بكهت و د واقعى دا بهرچاڤ بكهت.
ئيسلامێ هزرا مرۆڤى ل هندێ هشيار كر كو ههردو لا (يێ ماددى يێ بهرچاڤ ويێ رووحى يێ نهبهرچاڤ) ئهگهر نهئێنه توخويبدان خرابى دێ ژێ پهيدا بن، ودێ (خهلهلێ) ئێخنه كاروانێ ژينێ، لهو دڤێت ههردو ل بــهرچــاڤ بـێــنــه وهرگـرتـن وپـێكـڤـه بێنه لێكدان دا ديمهنهكێ زێندى و ب هێز وجوان د چارچووڤهيهكێ پاقژ دا بێته نهخشاندن، ومرۆڤينى مفاى وخۆشیێ پێ ببهت.
د ڤێ پهنجهرێ ڕا ئيسلامێ بهرێ خۆ دا جهژنێ ژى.. وهزرا ئێكێ يا موسلمان لـێ ئاگههدار كرى ئهڤه بوو: نه چێ دبت جهژن ببته بێنڤهدان بۆ لهشى كو ئێكجار خۆ ژ بن بارێ رحێ بهاڤێژت، ودوريشمێ خۆ بكهته تێركرنا بێ توخويب بۆ دلچوونێن لهشى، ونه چێ دبت ئهو ببته لادان بۆ لايێ لهشى، ب هێجهتا هندێ دا رح زهلال وبلند ببت.
جهژن -ب ديتنا ئيسلامێ- ئاشكهراكرنا كهيفێيه كو موسلمان شيا سهركهفتنهكا رووحى ب دهست خۆڤه بينت، دهمێ سهركهفتى ژ عيبادهتێ ڕۆژیێ -ل رهمهزانێ- وعيبادهتێ حهجێ -ل ذولحجێ- دهركهفتى، وئاشكهراكرنا كهيفێيه كو ئهو دێ پهيمانێ د گهل خودايێ خۆ نوى كهتهڤه كو وى ئنيهته ئهو ژ سهربۆڕێن بێن ژى سهركهفتى دهركهڤت، لهو (الله أكبر، ولله الحمد) سروودا وى يا ئێكانهيه ل ههردو جهژنان.
ئهڤه ژ لايێ رووحى ڤه، ژ لايێ ماددى ڤه ئيسلام ڕێكێ ددهته موسلمانى كو ل ڕۆژا جهژنێ پويتهى بدهته لايێ جوانیێ وخهملێ ژى، بهلـێ ب ڕهنگهكێ وهسا نهبت ب دهستێ ئيسرافێ بێته كرێتكرن، يان توخويبێن شهرعى بێنه لادان، ب هێجهتا هندێ مانێ جهژنه.
ئيسلام دبێژته موسلمانى: ل ڤێ ڕۆژێ نيشانێن نعمهتا خودێ ل سهر خۆ ومالا خۆ ئاشكهرا بكه، وئهو گرێدانا ڕۆژیێ يان حهجێ تو ئێخستیێ سست بكه، وڕێكێ بـدهتـه مـوژيلاهى وياریێن حهلال، بهلـێ وهنهبت هزر كهى ته حهقێ ههى حهرامى د ڤێ ڕۆژێ دا حهلال بكهى، وناڤـێ كهيفێ ل سهر بێ ئهمریا خودێ بدانى، چونكى موسلمان يـێ داخوازكریه ههردهم د ئهمر وفهرمانا خودايێ خۆ دا بن.
ژبلى ڤان ههردو مهسهلان ئيسلامێ ههردو جهژنێن خۆ ب تشتهكێ دى ژى ڤه گرێدان دا موسلمان بزانن كو جهژن بۆ هندێيه پهيوهندیێن وان يێن جڤاكى ژى موكم بكهت، وئێكا هند ژ وان چێ كهت كو ئهو وهكى ئێك لهشى لـێ بێن، ومهخسهدا مه ب وى تشتى دانانا شريــعــهتـێ فترهدانا ل جهژنا رهمهزانێيه ودانا قوربانان ل جهژنا حاجیان، ئـهڤ شـريـعـهتێ دبته بيـرئينان بۆ جڤاكێ كو دڤێت پشكداریا مالى ژى د ناڤ وان دا ههبت، كانێ چاوا دڤێت پشكداریا رووحى وشعوورى ههبت.. ئهڤ شريعهتێ مـه ل هـنـدێ ئاگههدار دكهت كو جهژن يا هندێيه ديمهنێ خازۆكیێ نههێلت، نه وهكى ئهم دبينين ئهڤرۆ جهژن دبته باشتـرين (مهوسمێ) خازۆكیێ ل بهر دهرێن مال ومزگهفتان، ئهو دهستێن درێژكرى يێن كو دبته كرێتترين دهق ڕویێ جهژنێ تێكددهن، ودبنه مهزنترين (تهحهددى) بۆ وى شريعهتێ ئيسلامێ داناى دا ڤێ دياردێ نههێلت.
