(2) نیاسینا خودێ ب جوانیا وى
ڕهنگێ ژ ههمیان ب بهاتر یێ نیاسینا خودێ، نیاسینا وییه ب جوانیا وى، وئهڤه نیاسینا مرۆڤێن تایبهته ژ خودێناسان، وههر ئێك وى ب ئێك ژ سالـۆخــهتـێـن وى دنـیـاســت، وكــهســێ ژ هـهمیان تمامتر ئهوه یێ وى ب سالۆخهتێ (جهمال وجهلالێ) بنیاست.
وكانێ چاوا كهسهك د (ذاتێ) وى یێ پیرۆز دا وهكى وى نینه، (فَاطِرُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا ۖ يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ ۚ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) (الشورى 11) وهسا كهسهكێ وهكى وى د (صیفهتێن) وى یێن بلند ژى دا نینه، وئهگهر ئهم بینینه سهر هزرا خۆ كو (مهخلووقات) ههمى ب جوانترین ڕهنگینه، پاشى ئهم جوانیا وان یا ئاشكهرا وڤهشارتى بـدانـیـنـه بـهرانـبـهر جـوانـیـا خـودێ، جـوانـیـا وان گـهلهك دێ یا كێمتر بت ژ ڕۆناهیا چرایهكێ كێم دهمێ مرۆڤ ددانته بهرانبهر ڕۆناهیا چاڤێ ڕۆژا گهش.
وههما بهسى جوانیا وییه ئهم بێژین: ئهگهر پهرده (حیجاب) ژ سهر وهجهێ وى یێ پیرۆز بێته هلدان، ڕۆناهیا وى ههر تشتهكێ دیتنا وى بگههتێ ژ مهخلووقاتان دێ سوژت، وهكى د حهدیسهكا دورست دا هاتى یا ئیمامێ موسلم ڤهدگوهێزت.
وبـهسـى جـوانـیـا ویـیه بێژین: كو ههر جوانیهكا ئاشكهرا وڤهشارتى ههى ل دنیایێ وئاخرهتێ ژ شوینوارێن جوانیا وییه، ڤێجا پا هوین چ دبێژن بۆ وى یێ ئهڤ جوانیا ژێ پهیدا بووى؟
ودیسا دێ بێژین: بهسى جوانیا وییه كو ژ بهر ڕۆناهیا وهجهێ وى یێ شهریف تاریا عهرد وعهسمانان ڕوهن بوویه، وهكى د حهدیسهكێ دا یا (طهبهرانى) ژ عهبدللاهێ كوڕێ مهسعوودى ڤهگوهاستى هاتى: ( نور السموات والأرض من نور وجهه (، ودهمێ ڕۆژا قیامهتێ ژى ئهو دئێت دا حوكمى د ناڤبهرا بهنیێن خۆ دا بكهت، عهرد ب ڕۆناهیا وى گهش دبت.
وئێك ژ باشناڤێن وى (الجمیل)ه، وهكى د وێ حهدیسا دورست دا هاتى یا (موسلم) ژ (ئبن مهسعوودى) ڤهدگوهێزت: ( إن الله جمیل یحب الجمال)، وجوانیا وى ل سهر چار پێكانه: جوانیا ناڤێن وى، وجوانیا صیفاتێن وى، وجوانیا كارێن وى، وجوانیا ذاتێ وى.
ناڤێن وى ههمى باشترین ناڤن: (وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ فَادْعُوهُ بِهَا ۖ وَذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَائِهِ ۚ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ)(الأعراف 180) لهو ئهو صیفاتێن ژێ دئێنه وهرگرتن، وئهو ڕامانێن تێدا ههین ژى ههمى دباشن، وههر تشتهكێ وى كربت حكمهت ومهصلحهت ودادى ودلۆڤانى تێدا ههیه..
وجوانیا ذاتێ وى، كانێ چهنده وچاوایه؟ ئهڤه تشتهكه ژ وى پێڤهتر كهسهك نزانت ونهشێت بگههتێ، و ل نك مهخلووقێن وى ههمیان تشتهك ژێ یا دیار نینه، ئهو دانهنیاسین نهبن یێن وى ب خۆ، خۆ پێ دایه نیاسین بۆ وان عهبدان یێن وى كهرهم د گهل كرى.. وجوانیا وى ژ ههر چاڤهكێ (بیانى) یا پاراستیه، و ژ دیتنا ههر ئێكێ ژ بلى وى پهرژانكرى وڤهشارتیه ب كراسێ مهزنى و(عهظهمهتا) وى، وهكى ژ (ئبن عهبباسى) هاتیه ڤهگوهاستن، دبێژت: ((ب صیفاتان وى ذات ڤهشارت، و كریاران وى صیفات ڤهشارتن)).. ڤێجا هوین چ دبێژن بۆ وێ (جهمالا) ل پشت صیفاتێن (كهمالێ) وسالۆخهتێن (جهلالێ) هاتیه ڤهشارتن؟
و ب ڤێ ڕێكێ هندهك ژ مهعنایێن جوانیا ذاتێ وى دئێنه (فههمكرن)، چونكى مرۆڤ ب زانینا كریارێن وى دشێت بهر ب زانینا صیفاتێن وى ڤه بلند ببت، و زانینا صیفاتێن وى مرۆڤ دشێت بگههته هندهك زانینا ذاتێ وى، بۆ نموونه: دهمێ مرۆڤ هندهكێ ژ وێ جوانیێ دبینت یا وى پهیدا كرى، ودانایه بهر چاڤێن بهنیان، ئهو وێ دكهته (دهلیل) ل سهر جوانیا صیفاتێن پهیداكهرى؛ چونكى ئهوێ جوانیێ بدهت، جوانى دێ ژ صیفاتێن وى بت، پاشى ژ جوانیا صیفاتێن وى ئهو دێ زانت كو ذاتێ وى ب خۆ ژى یێ جوانه؛ چونكى یێ ب خۆ جوان نهبت، جوانى ژ صیفاتێن وى نابت(وبهلكى صووفیان ژ ڤێرێ ئهو هزرا خۆ دهست پێ كربت ئهوا دبێژت: عشقا جوانیا مهجازى، ئهگهر د ڕێكهكا دورست ڕا بۆرى، دبته ئهگهرا هندێ بهرێ خودانى بكهفته عشقا جوانیا حهقیقى، بهلكى هندهك ژ وان ههما ل وێ باوهرێ بووینه كو مرۆڤ ههما ههر نهشێت بگههته (حهقیقهتێ) ئهگهر د ڕێكا مهجازێ ڕا نهبۆرت، مهلایێ جزیرى د شعرهكا خۆ دا دبێژت:
لامعا حـوسـن و جهمالێ دێ ژ علمى بێته عهين عشق دا ژێ هلبتن كێ دى
حهقيقهت بێ مهجاز؟
و ژ ڤێ ئاشكهرا دبت كو ژ وى پێڤهتر -پاكى وبلند بۆ وى بت- كهسهك نینه یێ هێژاى هندێ بت حهمد ههمى بۆ بێته پێكێشكرن، وكهسهك نینه ژ بهر ذاتێ وى حهز ژ وى بێتهكرن، و ژ بلى وى د ههبوونێ دا تشتهك نینه مرۆڤى ژ بهر وى ب خۆ ئهو بڤێت، و ژ بهر وى ب خۆ حهمدا وى بكهت، لهو ههر ڤیانهكا دى یا ههبت ئهگهر تابعى ڤیانا وى بت، یهعنى: ژبهر ڤیانا وى بت، ئهو ڤیان دێ ڤیانهكا دورست بت، ئهگهر نه.. دێ ڤیانهكا بهطال وبێ مفا وبهرههم بت.
