(20)
هشیارى فتنێ به
مرۆڤێ موسلمان ل ههمى دهمێن خۆ، و ب تایبهتى دهمـێ ئـهو یـێ ب ڕۆژى ل ههیڤا رهمهزانێ، ههوجهیى ب هندێ ههیه ئهو خۆ ژ فتنێ بپارێزت، ونههێلت نه دهستێ وى ونه ئهزمانێ وى نهبته ئێك ژ وان ئامیرهتان یێن فتنه پێ دئێته گێڕان، یان گهش دبت.. وئهڤ زهمانێ خودێ رزقێ مه تێ ئێخستى وئهم گههاندینێ -وهكى یا دیار ل بهر چاڤ- ئــێــك ژ وان زهمــانــه یـێــن فـتـنـه تێدا هاتیه بهرى، وسویكا وێ زێده ب رهواج كهفتى، وپشتهڤان وگازیكهرێن وێ ژ یێن ههر تشتهكێ دى زێــدهتـــر لـــێ هــاتــیــن، لـهو یــا فــهره خودان باوهر ههمى گاڤان بیرا خۆ ل خهطهرا فتنێ بیننهڤه، وشیرهتان ل ئێك ودو بكهن كو خۆ ژ ههمى ڕهنگێن فتنێ بدهنه پاش دا پاراستى بمینن..
ومرۆڤ دهمێ بهرێ خۆ ددهته وان گۆتنێن پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ویێن صهحابیێن وى ئهوێن بهحسێ فتنێ وڕهنگێن وێ دكهن، نێزیكه بگههته وێ باوهرێ كو پتریا وان فتنێ وان بهحس ژێ دكر ئهڤرۆ د ناڤ مه موسلمانان دا یێن پهیدا بووین، لهو ئهم خهلكێ ڤى دهمى ژ خهلكێ ههر دهمهكێ دى پتر د موحتاجى خۆ شارهزاكرنێینه د (فقهێ خۆپاراستنا ژ فتنێ) دا، ل ڤى دهمێ فتنه وهسا ب هێز كهفتى وچهق وطا ژ خۆ داین حهتا گههشتیه بهر دهرێ ههر مالهكێ!
ئیمام ئهحمهد ژ ئهبوو مووسایێ ئهشعهرى ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت: بهرى قیامهت ڕاببت، كوشتن زێده دبت، مه گۆت: ئهى پێغهمبهرێ خودێ، كوشتنهكا زێدهتر ژ یا ڤێ گاڤێ؟ سالێ پتر ژ حهفتێ هزار كهسان ئهم یێن كوژین (وئهڤ هژماره بۆ موبالهغێیه، یـهعــنــى: نـوكــه ژى ئهم گهلهك كافران دكوژین، دهمێ شهڕ د ناڤبهرا مه ووان دا چێ دبن) گۆت: وى گۆت: نه كوشتن ههوه بۆ موشركان زێده دبت، بهلكى كوشتنا ههوه بۆ ئێك ودو، مه گۆت: وهنگى عهقلێ مه د سهرێ مه یه؟ وى گۆت: ( إنه لتنزع عقول أهل ذلك الزمان، ویخلف له هباءٌ من الناس، یحسب أكثرهم أنهم على شيء، ولیسوا على شيء ) یهعنى: ژ بهر مهزنى وتێكهلبوونا فتنهیان عهقلێ خهلكێ وى زهمانى دێ ژێ ئێته ستاندن، مرۆڤێن ب عهقل نامینن، وئهوێن دمینن ژى عهقلێ وان ڕادوهست وسهرێن ڕێكان ل بهر بهرزه دبن، وئهو فتنه هندهك تۆزا نیسهك ب سهر وچاڤێن خهلكى ڤه دهێلت، یهعنى: ئهو فتنه وهك ستركێ دمیننه ب خهلكى ڤه، هندى بێنێ نهشێن، وێ ژ خۆ ڤهكهن.. ویا غهریب ئهڤهیه، وهكى پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت، ل وى دهمى ههر كهسهك هزر دكهت ئهوێ دورسته ویێ حهقه، وڕێكا ئهو ل سهر ڕێكهكا ڕاست ودورسته، وئهو ب خـۆ نـه چو ڕێكه ئهو ل سهر!
وئهگهر ته بڤێت بزانى كانێ فتنێ (تهئثیرهكا سلبى) ل ته كریه یان نه، گوهێ خۆ بده ڤێ گۆتنا صهحابیێ پێغهمبهرى حوذهیفهى چ دبێژت، حوذهیفه دبێژت: (( إن الفتنة تعرض على القلوب، فأي قلب أشربها نكتت فيه نكتة سوداء، فإن أنكرها نكتت فيه نكتة بيضاء، فمن أحب منكم أن يعلم أصابته الفتنة أم لا؟ فلينظر فإن كان يرى حراماً ما كان يراه حلالاً، أو يرى حلالاً ما كان يراه حراما،ً فقد أصابته الفتنة)) یهعنى: فتنه ل سهر دلان دئێنه عهرضكرن، ڤێجا چى دلێ ئهو چوو تێدا پنیهكا ڕهش ئهو دێ ل سهر چێ كهت، وئهگهر دلى ئهو فتنه قهبویل نهكر پنیهكا سپى دێ ل سهر چێ كهت، وههچیێ ژ ههوه حهز بكهت بزانت كانێ فتنێ ژێ گرتیه یان نه؟ بلا بهرێ خۆ بدهته خۆ، ئهگهر ئهو تشتێ وى بهرى هنگى حهرام ددیت نوكه حهلال دبینت، یان بهرى هنگى حهلال ددیت ونوكه حهرام دبینت، ئهو فتنێ یا ژ وى گرتى.
مهعنا ڤێ ئهوه فتنه بیر وباوهرێن خهلكى دگوهۆڕت، وحهلالى وحهرامى تێكهلى ئێك دكهت، چهند مرۆڤ مه دیتینه بهرى (فلان) فتنه بێت دگۆت: فلان تشت یێ حهرامه، وخهلك ژێ ددا پاش.. پاشى پشتى ئهو تویشێ فتنێ بووى، گۆتنا خۆ یا بهرێ ژ بیرا خۆ بر، وهات دا ئهو وى تشتێ وى دوهى حهرام دكر ئهڤرۆ بۆ خهلكى حهلال بكهت! بۆچى؟ ئاخرى چو ئایهتێن نوى نههاتینه خوارێ، پا چ چێبوویه (سهیدا) هۆسا بێته گوهاڕتن، وحهرامى بۆ خهلكى حهلال بكهت، یان ئهو تشتێ وى دگۆت: حهلاله، ئهڤرۆ حهرام بكهت؟
مهسهله ئهوه یا حوذهیفهى بهحس ژێ كرى!!
وموصیبهتا مهزن د فتنێ دا ئهوه دهمێ فتنه ژ نوى دئێت، نه ههر كهسهكێ ههبت دزانت ئهڤه فتنهیه، بارا پتر ژ خهلكى هزر دكهن ئهو تشتهكێ باشه، وڕێكهكا دورسته.. حهتا دچت ژ نوى ئهو دێ زانن كو ئهڤه فتنهك بوو ب سهر وان دا هاتى، بهلێ هنگى زانین چو فایدهى نادهت، ئیمامێ مهزن حهسهنێ بهصرى دبێژت: ((إن الفتنة إذا أقبلت عرفها العالم، وإذا أدبرت عرفها كل جاهل)) دهمێ فتنه دئێت مرۆڤێ زانا ب تنێ وێ دنیاست، وگاڤا چوو نهزان ژى ههمى وێ دنیاست.. بهلێ پشتى چ؟
پشتى بارا پتر ژ وان خۆ كریه ئهو ئامیرهت یێ فتنه پێ هاتیه بهلاڤكرن وشاراندن، پشتى خۆ كرینه ئهگهرا ڕێتنا خوینێ، وپویچكرنا مال وملكهتێ خهلكى..
ڤێجا یێ بڤێت ژ فتنێ بێته پاراستن بلا خۆ نهكهته (دویلكێ ههواران)، چى گازیا هاته بلندكرن و ب سهر ڤه یا خوشكۆك ب سهر وچاڤ ڤه خۆ تێ وهربكهت، بلا بهرێ خۆ بدهته ڕێكا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- وصهحابیێن وى، ولێ بچت، وبزانت ههر ڕێك وڕێبازهكا دى یا پشتى وان دهركهفت بت، سهرداچوون وبهرزهبوونه، ودهمێ خودێ دهستێن مه ژ خوینا خهلكى پاقژ دهێلت -ل دهمێ فتنێ- دڤێت ئهم ئهزمانێ خۆ پـێ پیس نهكهین، چونكى گهلهك كهس ههنه، ب دهستێ خۆ پشكداریێ د فتنێ دا ناكهت، بهلێ ب دلێ خۆ وئهزمانێ خۆ تێدا پشكدار دبن.. یا رهببى تو دهست ودهڤ ودلێن مه ژ فتنێ بپارێزى.
