( 25 )
ناڤچاڤن جهێ درەوێ وسەنتەرێ هاژۆتنێ
د قورئانا پـیـرۆز دا ئایەتەك هەیە بۆ دەمەكێ درێز زانا حێبەتی كربوون ژ بەر كو مەعنایا وێ ب دورستی ل بەر وان یا ئاشكەرا نەبوو ، وڤێ دویماهیێ پشتی زانینا مـرۆڤـی ب دەماغی پێشكەفتی ژ نوی وان مەعنایا ڤێ ئایەتێ ب ڕەنگەكێ ( دەقیق ) زانی ، ئەڤ ئایەتە ئەوە یا د سوورەتا ( العلق ) دا هاتی دەمێ خودایێ مەزن دبێژت : [ كَلا لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ لَنَسْفَعَ بِالنَّاصِيَةِ . نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ خَاطِئَةٍ ـ نەخێر وە نینە وەكی ئەو كافر هزر دكەت ، ئەگەر ئەو ڤێ خرابیا خۆ بەس نەكەت ئەم ب دژواری دێ ناڤچاڤێن وی گـریـن ووی هاڤێینە د ئاگری دا ، ناڤچاڤەكا درەوین د گۆتنێ دا ، وخەلەتكار د كریارێ دا وی هەیە ] ( العلق : 15-16) .
ووەكی ئاشكەرا ئەڤ ئایەتە ( ناصیێ ) ب درەوینیێ وخــەلــەتـكـاریێ سالۆخەت ددەت ، یەعنی ئاشكەرا دبێژت : ( ناصیا ) كافری یا درەوین وخەلەتكارە ، وئەڤ چەندە پسیارەكێ ل نك مرۆڤـی هل دئێخت : ئـەرێ بـۆچـی ناڤچاڤ یان ( ناصیە ) ژ هەمی لەشی ب ڤێ چەندێ دئێتە سالۆخدان ؟
ودەمێ مرۆڤ د تەفسیرێن كەڤن دا ل بەرسڤا ڤێ پسیارێ دگەڕیێت دو سێ بـۆچـوونـەكان دبینت ، هـنـدەك دبێژن : درەوینی وخەلەتی ژ سالۆخەتێن ناڤچاڤانە ، بەلـێ نابێژن چاوا ، تشتێ هندێ دگەهینت كو وان ب خۆ ژی نەزانیە چاوا ناصیە دێ یا درەوین وخەلەتكار بت .
هندەك دبێژن : مەخسەد ب ناڤچاڤان ڕوینە ، ومەعنا ئایەتێ ئەوە خودێ دبێژت : ئەم دێ ڕویێن وی ڕەش كەین ، چونكی ئەو یێ درەوین وخەلەتكارە .
وهندەك دبێژت : دڤێت ئایەت بـێـتـە تەئویلكرن وبـێـژیـن : ( ناصية كاذب خاطـئ ) مـەعـنـا : ناڤچاڤێن مرۆڤێ درەوین وخەلەتكار .. چونكی موستەحیلە ـ وەكی ئەو دبێژن ـ ناڤچاڤ ب خۆ ددرەوین بن !
و د ئایەتەكا دی دا دەمێ خودایێ مەزن ـ ل سەر ئەزمانێ هوود پێغەمبەری ـ بەحسێ وان خودان رحان دكەت یێن ل سەر عەردی ب ڕێـڤـە دچن دبێژت :
[ إِنِّي تَوَكّلْتُ عَلَى اللّهِ رَبِّي وَرَبِّكُمْ مَا مِنْ دَابَّةٍ إِلا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيم ـ هندی ئەزم من یێ خـۆ هێلایە ب هیڤیا خودێ خودایێ خۆ وخودایێ هەوە ڤە ، ئەوە خودانێ هەر تشتەكی ، ڤێجا تشتەك بێی فەرمانا وی ناگەهتە من ، وئەو ل سەر هەر تشتەكی یێ خودان شیانە ، ڤێجا خودان ڕحەك نینە ل سەر ڤی عەردی ب ڕێـڤە بچت ئەگەر خودێ خودانێ وی نەبت ، وئەو د بن فەرمانا خودێ دا نەبت . هندی خودایێ منە یێ ل سـەر ڕێكەكا ڕاست ] ( هود : 56 ) .
ژ ڤێ ئایەتێ ئاشكەرا دبت كو ئەو جهێ دكەفتە پێشیا سەری ئەوا ب عەرەبی دبـێـژنـێ : ( ناصیە ) سەنتەرێ هاژۆتنێ یە ، نە ب تنێ ل نك مرۆڤی بەلكی خۆ ل نك حەیوانەتان ژی ، چونكی خودێ ب ڤی جهی وان دگرت ، وحەدیسەكا دورست ژی هەیە ڤێ مەعنایێ تەئكید دكەت :
عـەبـدللاهێ كوڕێ مەسعوودی ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ڤــەدگوهێزت دبـێـژت ، پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ : [ ما أصاب مسلماً قط هم ولا حزن فقال : اللهم إني عبدك وابن أمتك ، ناصيتي في يدك ، ماض في حكمك ، عدل في قضاؤك ، أسألك بكل اسم هو لك سميت به نفسك ، أو أنزلته في كتابك ، أو علمته أحداً من خلقك ، أو استأثرت به في علم الغيب عندك ، أن تجعل القرآن ربيع قلبـي ، وجلاء حزني ، وذهاب همي ، إلا أذهب الله همه وأبدله مكان حزنه فرحاً ـ هەر موسلمانەكی خەمەك یان نەخۆشیەك بگەهتێ وئەو بێژت : خودایێ من ! ئەز بەنیێ تەمە وكوڕێ بەنیا تەمە ، ناڤچاڤێن من د دەستێ تە دانە ، حوكمێ تە ل سەر من یێ ب جههاتیە ، وقەدەرا تە د دەر حەقا من دا دادیە ، ب هەر ناڤەكێ بۆ تە هەی یێ تە ل خۆ كری ، یان تە د كیتابا خۆ دا ئینابتە خوارێ ، یان تە نیشا ئێك ژ چێكریێن خۆ دا بت ، یان تە د علمێ غەیبێ دا هێلا بت ل نك خۆ ، ئەز داخوازێ ژ تە دكەم كو تو قورئانێ بكەیە بهارا دلـێ من ، وخەمڕەڤین بۆ من ، خودێ خەما وی دێ بەت ، و ل شوینا وێ نەخۆشیێ كەیفەكێ دێ دەتێ ] . ( حاکم و ئبن حبان ڤەدگوهێزن)
ژ ڤێ حەدیسێ ژی ئاشكەرا دبت كو ناڤچاڤن ئەو سەنتەرێ مرۆڤ پێ دئێتە هاژۆتن ( ناصیتي بیدك ) .. لەو پسیارا دوبارە ئەم دكەین ئەڤەیە : ئەرێ بۆچی ناڤچاڤ ؟
ل ڤێ دویماهیێ ـ وەكی مە گۆتی ـ وپشتی زانینا ( تەشریحێ ) پێشكەفتی ودختۆر شیاین دەماغێ مـرۆڤـی ویـێ حەیوانەتی ژی ڤەكەن ، وپارچە پارچە بكەن ، وڤەكۆلینان ل سەر بكەن تشتەكێ غـەریــب بـۆ وان ئاشكەرا بوو .. سەیدا ( عبد المجید الزندانی ) د نڤیسینەكا خۆ دا دبێژت : د کۆنگرەیەكێ نۆژداری دا ئەوێ ل باژێرێ قاهـیـرە هاتـیـە گرێدان زانایەكێ كەنەدی یێ بسپۆر ب علمێ مەژی وتەشریحێ وجەنینی ئامادە بـووبـوو ، وڤەكۆلینەكا علمی ل دۆر مەژی پێشكێش كر ، و د ئاخفتنا خۆ دا گۆت : بەری پێنجی سالان ب تنێ بۆ مە ئاشكەرا بوویە كو پارچەیا سنگی ژ مەژی ئەوا ئێكسەر دكەفتە د بن ئەنیێ دا ئەوە یا درەو وخەلەتی ژێ دەردكەڤت ، و ب ڤێ پارچەیێ چاڤ دبینت وگوهــ دبهیست ، وئەو بڕیارێن مرۆڤ ددەت ژ ڤی جهی ژ مەژی دەردكەڤن ، وئەگەر ئـەڤ پارچەیە ژ مەژیـێ مرۆڤی ـ ئەوا دكەفتە د بـن هەسـتـیـێ ئەنـیـێ دا وئەم ب كوردی دبێژینێ ناڤچاڤ ـ ئەگەر ئەو پارچە بێتە ژێڤەكرن ئەڤ مرۆڤە دێ بتە كەسەكێ بێ ئیرادە ، وكـۆنـتـرۆلـێ ل سەر خۆ ناكەت ، ودەماغێ وی نەشێت ئیعازێن ب جهئینانا كاری بدەتە لەشی ، لەو ئەگەر تو بێژیێ : ڕوینە ، ڕابە ، هەڕە .. ئەو نەشێت ڤان فەرمانان ب جـهــ بینت لەو دێ كەفتە د خەلەتیێ دا .
مەعنا : ئەڤ جهەیە ژ دەماغی بەرپسیاریا دانا قەرارێ بۆ دزڤڕت ، و ب تنێ ئەڤە پێنجی سالە زانایێن ( مەژی ) ئەڤ ڕاستیا علمی زانیە !
نە بەس هندە ، بەلكی ئەو ڤەكۆلینێن ل سەر مەژیێ حەیوانەتان ژی هاتینەكرن ئەو ڕاستی گەهاندیە ئەوا دبێژت : سەنتەرێ هاژۆتنا وان د پێشیا دەماغی دایە ئەوا دكەتە د بن ئەنیێ دا ، وی جهێ دبێژنێ : ناصیە .
ودبت پـەیــوەنــدیـەك د ناڤبەرا ڤێ چەندێ ودانانا ئەنیێ دا ل دەمــێ ســوجـدێ هەبت ، چونكی دانانا ڤی جهی ل عەردی ل دەمــێ نـڤـێـژێ كاری د ڕاستكرنا سلووكێ نڤێژكەری دا دكەت ، وقورئان دبێژت : [ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهَى عَنْ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَر ـ هندی بەردەوامیا ل سەر نڤێژێ یە خودانی ژ كرنا گونەهــ وكرێتیان ددەتە پاش ] ( العنكبوت : 45 ) .
