دهرگههێ ئێكێ
دهمێن نڤێژێ
(أول وقت الظهر الزوال، وآخره مصير ظل الشيء مثله سوى فيء الزوال، وهو أول وقت العصر، وآخره ما دامت الشمس بيضاء نقية، وأول وقت المغرب غروب الشمس، وآخره ذهاب الشفق الأحمر، وهو أول العشاء، وآخره نصف الليل، وأول وقت الفجر إذا انشق الفجر، وآخره طلوع الشمس. ومن نام عن صلاته أو سها عنها، فوقتها حين يذكرها، ومن كان معذورا وأدرك من الصلاة ركعة فقد أدركها، والتوقيت واجب، والجمع لعذر جائز، والمتيمم وناقص الصلاة أو الطهارة يصلون كغيرهم من غير تأخير، وأوقات الكراهة بعد الفجر، حتى ترتفع الشمس، و عند الزوال، وبعد العصر حتى تغرب).
نڤێژ ستوینا ئیسلامێیه، و ئهو ئێكهمین عیبادهته ل سهر ڤێ ئوممهتێ هاتییه فهرزكرن، و فهرزكرنا وێ ل شهڤا معراجێ بوو، دهمێ پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- بۆ عهسمانان هاتییه برن، وئهو دویماهى شیرهت بوو پێغهمبهرى ل ئوممهتێ كری بهرى وهغهر بكهت، و ئێكهمین كاره ڕۆژا قیامهتێ حسێبا وى د گهل مرۆڤى دئێتهكرن، و ههر كهسهكێ باوهرى ب نڤێژێ نهبت كافره و ژ موسلمانان نائێته هژمارتن، و ئهگهر باوهرى پێ ههبت و ژ قهستا نهكهت، هندهك زانا دبێژن: ئهو ژى كافره، و هندهك دبێژن: ئهو گونههكار و فاسقه. و نڤێژێن فهرز پێنجن:
ئێك: نڤێژا نیڤرۆ: و (دهسپێكا دهمێ نڤێژا نیڤرۆ وهرگهڕیانا ڕۆژێیه ژ نیڤا عهسمانى) ئهوا ب عهرهبى دبێژنێ: زهوال، دهمێ ڕۆژ ژ نیڤا عهسمانى وهردگهڕیێت و ب لایێ ڕۆژئاڤایێ ڤه دچت، و سیبهر بۆ تشتى چێ دبت، (و دویماهییا دهمێ وێ ئهوه سیبهرا تشتى هندى وى لێ بێت ژ بلی وێ سیبهرا ب زهوالێ چێ دبت، و ئهو دهسپێكا دهمێ نڤێژا ئێڤارییه).
دوو: نڤێژا ئێڤارى: و دهسـپـێـكا دهمێ وێ -وهكى مه گۆتى- ئهوه سیبهرا تشتى هندى وى لێ بێت، ژ بلى وێ سیبهرا كێم یا ب وهرگهڕیانا ڕۆژێ ژ نیڤا عهسمانى پهیدا دبت، (و دویماهییا دهمێ وێ هندى ڕۆژ یا سپى و زهلال بت) و ئهگهر ڕۆژ زهر بوو، و بهر ب ئاڤابوونێ ڤه چوو، هنگى دهمێ كهراههتێ دئێت، یهعنى: یا باش نینه نڤێژا ئێڤارى بێ ئهگهر حهتا وى دهمى بێته پاش ئێخستن، بهلێ مهعنا وێ ئهو نینه نڤێژ ل وى دهمى یا بهطاله؛ چونكى یا دورست ئهوه نڤێژا ئێڤارى حهتا ئاڤابوونا ڕۆژێ دمینت.
سێ: نڤێژا مهغرهب: (و دهسپێكا دهمێ نڤێژا مهغرهب ئاڤابوونا ڕۆژێیه، و دویماهییا وێ نهمانا سۆراتییێیه ل ئاسۆیێ عهسمانى) دهمێ عهسمان ڕهش و تارى دبت، (و ئهو دهسپێكا دهمێ عهیشایه).
چار: نڤێژا عهیشا: دهسپێكا دهمێ وێ نهمانا شهفهقا سۆره ل بهر پهڕێ عهسمانى، دهمێ دنیا تارى دبت، (و دویماهییا دهمێ وێ نیڤا شهڤێیه) و گاڤا شهڤ ب نیڤى بوو دهمێ كهراههتێ دئـێـت، یـهعـنـى: یا باش نینه مرۆڤ نڤێژا عهیشا بێ ئهگهر گیرۆ بكهت حهتا شهڤ ب نیڤى دبت، نه كو نڤێژ هنگى یا بهطاله، چونكى یا راجح ئهوه دهمێ وێ حهتا دهسپێكا دهمێ نڤێژا سپێدێ دمینت.
پێنج: نڤێژا سپێدێ: (و دهسپێكا دهمێ نڤێژا سپێدێ ئهوه دهمێ ڕۆناهییا سپێدێ ئاشكهرا دبت) یهعنى: دهمێ ڕهشاتییا شهڤێ ل عهسمانى ڤهدبت، و سپیاتییا سپێدێ بهلاڤ دبت و ل بهر چاڤان ئاشكهرا دبت، (و دویماهییا وێ ههلاتنا ڕۆژێیه).
و وهكى ئهم دبینین شریعهتى بۆ ههر نڤێژهكێ دهمهكێ توخویبداى دانایه، دڤێت ئهو ل وى دهمى بێتهكرن، ئهگهر نه.. نڤێژ دێ یا بهطال بت، و خودایێ مهزن د ڤێ دهربارهیێ دا دبێژت: (إن الصلاة كانت على المؤمنين كتابا موقوتا )(النساء: 103) و یا ب خێرتر ئهوه ههر نڤێژهكێ مرۆڤ ل دهسپێكا دهمێ وێ بكهت؛ نڤێژا عهیشا تێ نهبت، پاش ئێخستنا وێ ب خێرتره، وهسا نهبت جماعهت بهرى هنگى بێتهكرن، چونكى نڤێژا ب جماعهت ب خێرتره.
و ههر چهنده یا دورست ئهوه ههر نڤێژهك ل دهمێ وێ یێ دهسنیشانكرى بێتهكرن، بهلێ هندهك جاران دورسته ئهو نه ل دهمێ وێ بێتهكرن، ئهو ژى دهمێ خودانى عوزرهكا شهرعى ههبت، وهكى نڤستنێ، یان ژ بیركرنێ بۆ نموونه.
(و ههچییێ نڤست یان ژبیركر نڤێژێ بكهت حهتا دهمێ وێ دچت، دهمێ وێ هنگییه گاڤا ئهو دئێته بیرێ) یان ژ خهو ڕادبت، ژ بهر كو حهدیسێن دورست ل سهر ڤی چهندێ ههنه، (و ههچییێ خودان عوزر بت) و نهگههت نڤێژێ ل دهمێ وێ بكهت، (و) ههما (بگههته ركاعهتهكێ ب تنێ) بهرى وهختێ وێ بچت، (ئهو گههشته نڤێژێ) و نڤێژا وى یا دورسته، و ههر وهكى وى نڤێژ ههمى ل دهمێ وێ كرى.
(و یا واجب ئهوه نڤێژ ل دهمێ وێ بێتهكرن) ژ بهر وێ ئایهتا بۆرى د گهل مه:(إن الصلاة كانت على المؤمنين كتابا موقوتا )(النساء: 103) (و كۆمكرن) د ناڤبهرا دو نڤێژان دا (ب عوزر دورسته) وهكى بۆ مرۆڤێ ڕێڤنگ و نساخ و ل دهمێ هاتنا بارانێ، ههر چهنده ئهو دبته دهرێخستنا نڤێژهكێ ژ دهمێ وێ یێ ئهصلى، ژ بهر كو دهلیلێن دورست ل سهر وێ چهندێ ههنه. (و ئهوێ تهیهمموم گرتى، و یێ نڤێژا وى یا كێم بت) وهكى وى یێ ژ بهر نساخییهكێ نهشێت ب تمامى هندهك روكنێن نڤێژێ پێك بینت، (و یێ دهستنڤێژا وى یا كێم بت) وهكى وى یێ ژ بهر عوزرهكێ نهشیاى ئاڤێ بگههینته ئهندامێ دهستنڤێژێ، (ئهو ژى وهكى كهسێن دى نڤێژێ ل دهمێ وێ بێ گیرۆكرن دكهت) و ئهڤه بهرسڤهكه بۆ وان یێن دبێژن: ههر ئێكێ تشتهك د نڤێژا وى دا ههبت بهدهل بت ژ نڤێژا تمام دڤێت نڤێژا خۆ گیرۆ بكهت حهتا دویماهییا دهمى، وهكى مرۆڤێ ئاڤ ب دهست نهكهڤت و تهیهممومێ بكهت، ئهو دبێژن: دڤێت ئهو نڤیژێ نهكهت حهتا نێزیكى دویماهییا دهمى، چونكى بهلكى ئاڤ ب دهست بكهڤت! ئهڤێ گۆتنێ چو دهلیل ل سهر نینن، و یا دورست بۆ ڤان ڕهنگه مرۆڤان ژى ئهوه ئهو نڤێژا خۆ گیرۆ نهكهن.
(و ئهو دهمێن باش نهبت نڤێژ لێ بێنهكرن پشتى نڤێژا سپێدێیه حهتا ڕۆژ بلند دبت، و ل دهمێ ڕۆژ ل نیڤا عهسمانى، و پشتى ئێڤارى حهتا ڕۆژ ئاڤا دبت) و مهخسهد پێ ئهو نڤێژن یێن چو سهبهب بۆ نهبن، وهكى كو ئێك هندهك نڤێژێن سوننهت بۆ خۆ بكهت. و ل دهمێ كرنا نڤێژا ب جماعهت ژى مهكرووهه نڤێژا سوننهت بێتهكرن.
دهرگههێ دویێ
بانگ و قامهت
يشرع لأهل كل بلد أن يتخذوا مؤذنا ينادي بألفاظ الأذان المشروع عند دخول وقت الصلاة، ويشرع للسامع أن يتابـع المؤذن، ثم تشرع الإقامة على الصفة الواردة.
بانگ: ئاگههداركرنا خهلكییه ب هاتنا دهمێ نڤێژێ، ب ڕێكا هندهك پهیڤێن تایبهت. و ئهو گازییهكه بۆ كۆمبوونا موسلمانان دا پێكڤه مهزنترین روكنێ ئیسلامێ كو نڤێژه پێك بینن، لهو ئهو دئێته هژمارتن ئێك ژ بهرچاڤترین دوریشمهیێن ئیسلامێ. و دانا بانگى بۆ ههر پێنج نڤێژێن فهرز (فهرض كفایهته) ل سهر زهلامان، و ئهو د گهل پهیڤێن خۆ یێن كورت گهلهك مهسهلهیێن عهقیدێ د ناڤ خۆ دا دگرت، و گــهلــهك حــهدیــس د خـێـر و بـهـایـێ وى كـهسـى دا هاتینه یێ بانگ بدهت، حهتا د حهدیسهكێ دا هاتییه:( لو يعلم الناس ما فى النداء والصف الأول ، ثم لم يجدوا إلا أن يستهموا عليه لاستهموا ) یهعنى: ئهگهر خهلك بزانت چهند خێرهكا مهزن د بانگى و ڕێزا ئێكێ دا ههیه، پاشى ئهو ژ پشكێ پێڤهتر تشتهكى نهبینن ئهو پشكێ دێ هاڤێن.
و بانگ ل سالا ئێكێ ژ مشهختێ هاتبوو دانان. (بۆ خهلكێ ههر جههكى ههیه بانگهلدێرهكى بۆ خۆ بدانن، دا وان پهیڤێن بۆ بانگى هاتینه دانان ل دهمێ هاتنا وهختێ نڤێژێ د ناڤ وان دا بلند بكهت).
و شهرتێ بانگهلدێرى ئهوه زهلام بت، و ئهگهر جههكى ژن ب تنێ لێ ههبن، و ئێك ژ وان بانگ بدهت، دورسته.
و پهیڤێن بانگى وهكى د حهدیسێن دورست دا هاتى ئهڤهنه: (الله أكبر الله أكبر، أشهد أن لا إله إلا الله، أشهد أن لا إله إلا الله، أشهد أن محمدا رسول الله، أشهد أن محمدا رسول الله، حي على الصلاة حي على الصلاة، حي على الفلاح حي على الفلاح، الله أكبر الله أكبر، لا إله إلا الله) و د بانگێ نڤێژا سپێدێ دا دێ بێژت: (الصلاة خیر من النوم الصلاة خیر من النوم) پشتى (حي على الفلاح). و زێدهكرنا هندهك پهیڤێن دى ل بانگى ژ بلى ڤان پهیڤێن د حهدیسان دا هاتین، تشتهكێ دورست نینه.
(و دورسته بۆ وى كهسێ گوهـ ل بانگى دبت وێ بێژت یا بانگهلدێر دبێژت) وهكى حهدیسێن دورست پێ هاتین، و د هندهك ریوایهتان دا هاتییه كو دهمێ موئهززن دبێژت: (حي على الصلاة) و (حي على الفلاح) گوهدار دێ بێژت: (لا حول و لا قوة إلا بالله). (پاشى گرتنا قامهتێ ب وى ڕهنگێ د حهدیسان دا هاتى هاتییه دانان) و مهخسهد ب قامهتێ ئهوه ئاگههدارییا نڤێژكهران بێتهكرن كو دێ دهست ب كرنا نڤێژێ ئێتهكرن، و پهیڤێن قامهتێ ههر پهیڤێن بانگینه، بهلێ جودایى ئهوه ئهو پهیڤێن چار جاران د بانگى دا دئێته گۆتن، د قامهتێ دا دو جاران دبێژن، و ئهوێن دو جاران دئێنه گۆتن جارهكێ دبێژن، ب تنێ (الله أكبر) تێ نهبت ئهوا دویماهییێ بهرى (لا إله إلا الله) دئێته گۆتن، و بهرى وێ دو جاران (قد قامت الصلاة) ژى د قامهتێ دا دئێته گۆتن.
و بانگ و قامهت نه ب تنێ بۆ نڤێژا ب جماعهته، بهلكى ئهو بۆ وێ نڤێژێ ژى دورسته یا مرۆڤ ب تنێ بكهت.
دهرگههێ سییێ
شهرتێن نڤێژێ
ويجب على المصلي تطهير ثوبه و بدنه ومكانه من النجاسة، وستر عورته، ولا يشتمل الصماء، ولا يسدل، ولا يسبل، ولا يكفت، ولا يصلي في ثوب حرير، ولا ثوب شهرة، ولا مغصوب، وعليه استقبال عين الكعبة، إن كان مشاهدا لها، أو في حكم المشاهد، وغير المشاهد يستقبل الجهة بعد التحري.
شــهرت: ئـهو تشته یێ بێى وى كار دورست نهبت، و ئهو ب خۆ نه پشكهكه ژ كارى، یان: ئهو تشته یێ ئهگهر ئهو نهبت كار نائێتهكرن، و ههبوونا وى ههبوون یان نهبوونا كارى لازم ناكهت. و شهرتێن نڤێژێ ئهو تشتن یێن لازمه ل سهر نڤێژكهرى ل نك خۆ پهیدا بكهت بهرى دهست ب نڤێژێ بكهت، و ههر جارهكا وى تشتهك ژ وان ب جهـ نهئینا نڤێژا وى دێ بهطال بت.. ژ وان شهرتان:
1- پاقژییا جلكى و لهشى و جهى ژ پیساتییێ: (و فهره ل سهر نڤێژكهرى جلكێ خۆ و لهشێ خۆ و جهێ خۆ ژ پیساتییێ پاقژ بكهت).
أ- پاقژییا جلكى ژ بهر گۆتنا خودێ:( وثيابك فطهر )(المدثر: 4) و مهخسهد ب پیساتییێ ل ڤێرێ پیساتییا (حسسى)یه، یهعنى: ئهوا ههست پێ بێتهكرن. و ههچییێ نڤێژێ بكهت و تشتهكێ پیس ب جلكێ وى ڤه بت و پێ نهحهسیێت حهتا نڤێژێ خلاس دكهت، نڤێژا وى یا دورسته، ههر وهسا ئهگهر پێ بحهسیێت ژى بهلێ نهشێت وێ پیساتییێ ژ جلكێ خۆ ببهت.
ب- و پاقژییا لهشى ژ پیساتییا مهعنهوى كو جهنابهته، ژ بهر گۆتنا خودێ:( إن كنتم جنبا فاطهروا )(المائدة: 6) یـهعنى: ئهگهر هوین ب جهنابهت بن خۆ پاقژ بكهن، و پیساتییا حسسى ژ بهر گۆتنا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن-:( أغسلي عنك الدم وصلي )یهعنى: خوینى ژ خۆ بـشـۆ، و نڤێژێ بـكـه.
ج- و پاقژییا جهى ژ بهر وێ حهدیسێ یا تێدا هاتى كو پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- فهرمان كر ئاڤ ل وى جهى بێتهكرن یێ ئهعرابى میزتییێ ل مزگهفتێ.
2- ستارهكرنا عهورهتى: (و عـهورهتێ خۆ ستاره كهت) ژ بـهر گۆتنا خودێ:( يا بني آدم خذوا زينتكم عند كل مسجد )(الأعراف: 6)یـهعنى: ئهى دووندهها ئادهمى هوين ل دهمێ كرنا ههر نڤێژهكێ ب وى كاروكۆكى بن يێ شريعهتى فهرمان پێ ل ههوه كرى، كو جلكهك بت عـهورهتـێ هــهوه بڤهشێرت ويـێ پاك و بژوين بت، و عهورهتێ زهلامى یێ كو دڤێت د نڤێژێ دا بێته ستارهكرن د ناڤبهرا ناڤكێ و چۆكان دایه، و عهورهتێ ژنێ لهشێ وێ ههمییه دێم و ههردو كهفێن دهستى تێ نهبن.
و ب هلكهفتنا بهحسكرنا ژ جلكى، هندهك مهسهلهیێن گرێداى ب جلكى ڤه بۆ مه ئاشكهراكرن، وگۆت: (و جلكى د خۆ نهئالینت) ب ڕهنگهكێ وهسا دهستێن خۆ د دهرهچكان ڕا دهرنهئێخت، وهكى وى یێ عهبایێ خۆ یان چاكیتى بدانته سهر ملێن خۆ.
(و ب سـهر ملێن خـۆ دا بهرنهدهت و شـۆڕكهت) بێى كو ههردو ڕهخێن وى ب بهرسنگێ خۆ دا بینته خوارێ و دهستێن خۆ ژ ناڤ دهربێخت، و ئهڤ ڕهنگه ژى نێزیكى ڕهنگێ بۆرییه، بهلێ بهلكى ئهو پتر بۆ وى بێته گۆتن یێ جلكى ب سهر سهرێ خۆ دا بهردهته خوارێ.
(و كراسێ خۆ هند شۆڕ نهكهت حهتا بگههته د بن گۆزهكان دا) ژ بهر وان حهدیسێن دورست یێن كو نههى ژ (ئیسبالێ) كرى.
(و دههمهنا كراسى هل نهدهت) وهكى وى یێ دههمهنا خۆ دكهته د بهر كهمهرێ ڕا، و هلدانا دهلنگ و دهرهچكان ژى ژ ڤێیه، ئهو ژى نه یا دورسته.
(و نڤێژێ ب كراسێ ئارمیشى نهكهت) چونكى جلكێ ئارمیشى (حهریرى) یێ دورست نینه بۆ زهلامى.
(و ب كراسێ شوههرهتێ) یێ كو مرۆڤى ژ خهلكى ههمییێ جودا بكهت.
(و ب وى كراسێ ب زۆرى ژ ئێكى ستاندى) یێ كو ب عهرهبى دبێژنێ: مهغصووب.
نڤێژ ب ڤان ڕهنگه جلك و سهروبهران یا باش نینه، و خێرا وێ كێم دبت، نه كو یا بهطاله.
3- بهرێخۆدانا قیبلێ: (و شهرته بۆ وى ئهو بهرێ خۆ بدهته كهعبێ ب خۆ ئهگهر ل نك بت و وێ ببینت، یان وهكى وى بت یێ دبینت) چونكى خودێ دبێژت:( ومن حيث خرجت فول وجهك شطر المسجد الحرام وحيث ما كنتم فولوا وجوهكم شطره )(البقرة: 150) (و ئهوێ كهعبێ نهبینت، دێ بهرێ خۆ ب لایێ وێ ڤه دهت، پشتى خۆ دوهستینت دا بهرێخۆدانا وى یا دورست بت) چـونكى هـنــد پـێـڤـه دئـێـت، و تشتێ د شیانا مرۆڤى دا نهبت، خودێ ل مرۆڤى ناگرت.
دهرگههێ چارێ
چاوانییا نڤێژێ
لا تكون شرعية إلا بالنية، وأركانها كلها مفترضة إلا قعود التشهد الأوسط، والاستراحة، ولا يجب من أذكارها إلا التكبير والفاتحة في كل ركعة، ولو كان مؤتما، والتشهد الأخير، والتسليم، وما عدا ذلك فسنن، وهي: الرفع في المواضع الأربعة، والضم، والتوجه بعد التكبيرة، والتعوذ، والتأمين، وقراءة غير الفاتحة معها، والتشهد الأوسط، والأذكار الواردة في كل ركن، والاستكثار من الدعاء بخيري الدنيا و الآخرة بما ورد وبما لم يرد.
دڤــى دهرگههى دا خـودانێ مهتنى ئیشارهتێ ددهته سێ ڕهنگه كارێن پهیوهندى ب نڤێژێ ڤه ههین، ئهو ژى ئهڤهنه: شهرت، و روكن، و سوننهت. ژ شهرتان بهحسێ ئنیهتێ كر، و گۆت: (ئهگهر نه ب ئنیهتێ بت نڤێژ یا دورست نابت) چونكى ئنیهت شهرتێ قهبویلكرنا ههر كارهكییه، وهكى د حهدیسا ناڤدار دا هـاتــى:( إنما الأعمال بالنيات، وإنما لكل امرئ ما نوى )و یــا دورسـت ئهوه ئنیهتا نڤێژێ ب (تـكـبـیـرة الإحرام)ێ ڤه بـێـتهگرێـدان، و زانا ل وێ باوهرێنه كو ئنیهت ژى ئێك ژ شهرتێن نڤێژێیه، و ئنیهت ئهوه مرۆڤ بكهته دلێ خۆ و بینته سهر هزرا خۆ كو ئهو دێ ڤى كارى كهت، ژ بهر ڤێ چهندێ ئنیهت ب دلى ڤه یا گرێدایه، و وێ چو پهیوهندى ب دهڤى و گۆتنێ ڤه نینه. پـاشـى بـهحـسـێ روكـنـان كــر و گـۆت: (و فهره ستوینێن نڤێژێ ههمى بێنه ب جهئینان) چونكى نڤێژ ب وان نڤێژه، ئهگهر نه چو ههبوون بۆ نڤێژێ نابت، و ستوین -یان (روكن) وهكى ب عهرهبى دبێژنێ- ئهو تشته یێ بێى وى كار دورست نهبت، و ئهو پشكهكه ژ كارى، و ههر جارهكا ئێك ژ وان ژ قهستا یان ژ نهزانین یان ب خهلهتى و ژبیركرن ڤه هاته هێلان، نڤێژ بهطال دبت.
• و ستوینێن نڤێژێ چاردهنه ئهو ژى ئهڤهنه:
ڕابوونا ژ پییان ڤه بۆ نڤێژا فهرز، بۆ وى یێ بشێت، گۆتنا (الله أكبر) یا كو مرۆڤ پێ دچته د نڤێژێ دا، و دبێژنێ: (تكبیرة الإحرم)، خواندنا سوورهتا فاتحێ د ههر ركاعهتهكێ دا، خۆچهماندن بۆ ركووعێ، ڕابوون ژ روكووعێ حهتا پشتا مرۆڤى ڕاستت ببت، چوونا سوجوودێ، و سهجده د ههر ركاعهتهكێ دا دوونه، ڕابوون ژ سوجدێ، و ڕوینشتن د ناڤبهرا وان ههردووان دا، ڕوینشتنا دویماهییێ بۆ خواندنا تهحییاتێ، و خواندنا تهحییاتێ ب خۆ، دانا صلاوهتان ل سهر پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- د تهحییاتا دویماهییێ دا، و سلاڤا مـلان یـا كـو مرۆڤ پێ ژ نڤێژێ دهردكهڤت، و ل دویڤ ئێككرنا ڤان ههمى روكنان، د گهل رحهتییا د ههمى روكنان دا.
ئهڤه ئهو ستوینن یێن بێى وان نڤێژ یا دورست نابت، وهكى مه گۆتى، و ژ بلى وان هندهك واجب ههنه ئهگهر مرۆڤ ژ قهستا نهكهت نڤێژا وى دێ یا بهطال بت، و ئهگهر ژ بیر بكهت نڤێژا وى دێ یا دورست بت، و ئهو ب سوجدا سههوێ دئێنه جهبركرن، و ژ وان خودانێ مهتنى ئیشارهت دا دو تشتان دهمێ گۆتى: (و فهره ستوینێن نڤێژێ ههمى بێنه ب جهئینان، ئهو ڕوینشتن تێ نهبت یا تهحییاتا ناڤێ تێدا دئێته خواندن، و ڕوینشتنا بێنڤهدانێ) ئهوا دكهڤته پشتى سوجدێ و بهرى ڕابوونێ بۆ ركاعهتهكا نوى.
و ههژى گۆتنێیه كو هندهك زانا ل وێ باوهرێنه كو ئهڤ ههردو كاره نه ژ واجباتێن نڤێژێنه بهلكى ژ سوننهتێن وێنه.
(و ژ زكرێن نڤێژێ تشتهكێ واجب نینه ژ بلى گۆتنا الله أكبر) و مهخسهد ئهوه یا مرۆڤ پێ دچته د نڤێژێ دا، ژ بهر وێ حهدیسا بوخارى ڤهگوهاستى و تێدا هاتییه:( إذا قمت إلى الصلاة فكبر )و ئهڤه فهرمانه، و فهرمان بۆ وجووبێیه، (و خواندنا فاتحێ د ههمى ركاعهتان دا) ئهڤه ژى روكنه -وهكى بهرى نوكه مه گۆتى- و ئهڤ خواندنه بۆ نڤێژكهرییه (ئهگهر خۆ ل پشت ئیمامى ژى بت) یهعنى: نه ب تنێ ئیمام دخوینت، بهلكى ئهوێن نڤێژێ ل دویڤ وى ژى دكهن دڤێت فاتحێ بخوینن، ئهڤه ئهگهر نڤێژ یا سررى بت، ژ خۆ ئهگهر نڤێژ یا جههرى بت، و ئیمام قورئانێ ب دهنگهكێ بلند بخوینت، هندهك زانا ل وێ باوهرێنه كو ل دهمێ خواندنا ئیمامى چێ نابت مهئمووم تشتهكى ژ قورئانێ بخوینت ئهگهر خۆ فاتحه ژى بت، و خواندنا ئیمامى بۆ وى ژى دبته خواندن، و بۆ جهمعا د ناڤبهرا ههردو بۆچوونان دا هندهك زانا دبێژن: دهمێ ئیمام خۆ بێ دهنگ دكهت بلا مهئمووم فاتحێ بخوینت.
(و تهحییاتا دویماهییێ، و سلاڤا ملان) ئهو ژى ژ ستوینێن نڤێژێنه وهكى بهرى نوكه مه گۆتى. (و ژ بلى ڤان تشتێن دى سوننهتن) و سوننهتێن نڤێژێ ئهو گۆتن و كریارن یێن بێى وان نڤێژ بهطال نابت، بهلێ ب كرنا وان مرۆڤ خودان خێر دبت.
• (و سوننهتێن نڤێژێ ئهڤهنه):
1- بلندكرنا دهستان حهتا دئێنه ڕاستا گوهان، یان ملان: (بلندكرنا دهستان ل ههر چار جهان) و مـهخـســهد ب هـهر چار جهان ئهڤهنه: ل نك گۆتنا (الله أكبر)ێ ل دهسپێكا نڤێژێ، و ل دهمێ چوونا ركووعێ، و ل دهمێ ڕابوونا ژ ركووعێ، و ل دهمێ ڕابوونێ بۆ ركاعهتا سێیێ.
2- دانانا دهستان ل سهر ئێك: (و دانانا وان ل سهر ئێك) یــێ ڕاستێ ل ســهر یـێ چهپێ، و دانانا ههردووان ل سهر سنگى، دهمێ مرۆڤ یێ ژ پییان ڤه بۆ خواندنێ.
3- خواندنا دوعایا دهسپێكێ: (و خواندنا دوعایا وجهت وجهي.. پشتى تهكبیرێ) یهعنى: پشتى (تكبیرة الإحرام)ێ ل دهسپێكا نڤێژێ.
4- گۆتنا (أعوذ بالله من الشیطان الرجیم): (و گۆتنا: أعوذ بالله من الشیطان الرجیم) ل دهسپێكا خواندنا قورئانێ.
5- گۆتنا (آمین): (و گۆتنا: آمین) ل دویماهییا خواندنا فاتحێ.
6- خواندنا هندهك ژ قورئانێ: (و خواندنا تشتهكى ژ قورئانێ ژ بلى فاتحێ، پشتى خواندنا فاتحێ) د ركاعهتا ئێكێ و دویێ دا.
7- تهحییاتا ئێكێ: (و تهحییاتا ئێكێ) ب نسبهت وان نڤێژان یێن دو تهحییات تێدا ههین، و بهرى نوكه مه گۆت: هندهك زانا دبێژن: ئهو واجبه، و هندهك دبێژن: ئهو سوننهته.
8- زكرێن نڤێژێ: (و ئهو زكرێ د ههر روكنهكى دا هاتییه ڤهگوهاستن) و ئهڤ زكره گهلهكن، و گۆتنا هندهك ژ وان -ل دویڤ بۆچوونا زانایان- واجبه، نه سوننهته، وهكى گۆتنا (الله أكبر) ل دهمێ خۆ ڤهگوهاستنێ ژ روكنهكى بۆ ئێكێ دى، و زكرێ ركووع و سوجوودێ..
9- كرنا گهلهك دوعایان: (و كـرنا گهلهك دوعایان) د نڤـێـژێ دا (بۆ خێرا دین و دنیایێ، ب وان دوعایێن ژ پـێـغـهمبهرى -سلاڤ لێ بن- هاتینه ڤـهگـوهاستن، و یێن نههاتینه ڤهگوهاستن ژى) ب تایبهتى د سوجدێ دا و پشتى خواندنا تهحییاتا دویماهییێ.
دهرگههێ پێنجێ
كهنگى نڤێژ بهطال دبت و ئهو ل سهر كێ نینه؟
ناڤبڕا ئێكێ تشتێن نڤێژێ بهطال دكهن
وتبطل الصلاة بالكلام، وبالاشتغال بما ليس منها، وبترك شرط، أو ركن عمدا.
هندهك گۆتن و كریارێن تایبهت ههنه، ههر جارهكا ئێك ژ وان ل نك نڤێژكهرى پهیدا بوو، نڤێژا وى دێ بهطال بت، و پێتڤییه ل سهر وى ئهو نڤێژا خۆ جارهكا دى بكهته ڤه، و د ڤێ ناڤبڕێ دا دێ بهحسێ وان تشتان ئێتهكرن یێن نڤێژ پێ بهطال دبت.
گۆت: (و نڤێژ ب ئاخفتنێ بهطال دبت) ئهگهر ژ قهستا باخڤت، و ئهو ئاخفتن نه بۆ مهصلحهتا نڤێژێ ب خۆ بت، ژ خۆ ئهگهر ژ بیركر و ئاخفت، یان نهزانى كو ئاخفتن چێ نابت، یان ئاخفتنا وى پهیوهندى ب مهصلحهتا نڤێژێ ڤه ههبت، نڤێژا وى دێ یا دورست بت، چونكى دهلیل ل سهر ڤێ چهندێ ههنه.
(و ب خۆ موژیلكرنا ب وى تشتى ژى ڤه یێ نه ژ نڤێژێ بت) كو سهر و بهرێ وى وهسا دیار بكهت ئهگهر كهسهك وى ببینت هزر بكهت ئهو نه د نڤێژێ دایه، وهكى وى یێ خوارنێ بخۆت، یان جلكهكى بدوریت، یان زێده ب ڕێڤه بچت..
(و ب هێلانا شهرتهكى) ژ شهرتێن نڤێژێ، وهكى شویشتنا دهسنڤێژێ. (یان روكنهكى) ژ روكنێن نڤێژێ (ژ قهستا)، و بهرى نوكه مه گۆتبوو: نهكرنا روكنهكى ژ روكنێن نڤێژێ ئهگهر نه ژ قهستا ژى بت، نڤێژ پێ بهطال دبت، و یا دورست ئهڤهیه، لهو وى ئهعرابییێ نڤێژ ل نك پـێـغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- كرى، و ب هێلانا هندهك روكنان كێماسى ئێخستینه نڤێژا خۆ، پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- فهرمان لێ كر ئهو نڤێژا خۆ بكهته ڤه، مهعنا: نڤێژا وى یا بهطال بوو. بهلێ نهكرنا واجبهكى ژ واجباتێن نڤێژێ ئهوه یا كو نڤێژ پێ بهطال دبت، ئهگهر ژ قهستا ئهو نهكهت. و زانا ل سهر هندێ ژى كۆمبووینه كو كهنییا ب دهنگ ژى نڤێژ پێ بهطال دبت، ژ خۆ ئهگهر گڕنژین بت، نڤێژ پێ بهطال نابت.
ولا تجب على غير مكلف، وتسقط عمن عجز عن الإشارة، أو أغمي عليه حتى خرج وقتها، ويصلي المريض قائما، ثم قاعدا، ثم على جنب.
(و) ههر پێنج (نڤێژ ل سهر وى كهسى واجب نینن یێ موكهللهف نهبت) چونكى فهرمان و پاشڤهبرنێن شهرعى ب تنێ بۆ كهسێ موكهللهفه، و دهمێ ئهم دبێژین: بلا زارۆك ههر ل حهفت سالییێ دهست ب كرنا نڤێژێ بكهن، مهخسهد ب ڤێ فهرمانێ سهركارێن زارۆكانه، نه كو زارۆك ب خۆنه، و ئهو بۆ هندێیه دا زارۆك فێرى نڤێژێ ببن، ئهگهر نه.. ئهو ل سهر وان واجب نینه.
(و ئهو ل سهر وى كهسى نینه یێ نهشێت ب ئیشارهتان ژى نڤێژێ بكهت) و خودێ هند ل مرۆڤى دگرت هندى مرۆڤ بشێت، و دهمێ نساخ دگههته وى حهددى كو خۆ ب ئیشارهتان نهشێت نڤێژێ بكهت، هنگى نڤێژ ل سهر وى نابت.
(و ل سهر وى یێ دلێ وى بۆرى حهتا دهمێ نڤێژێ چووى) چونكى هشێن وى نهماینه، و ئهو نه جهێ تهكلیفێیه.
(و مرۆڤێ نساخ نڤێژێ ژ پێیان ڤه دێ كهت، پاشى) ئهگهر نهشیا (ڕوینشتى دێ كهت، پاشى) ئهگهر نهشیا (ل سهر تهنشتێ) دێ كهت، و خودێ دبێژت:( فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ )(التغابن: 16) یهعنى: هوین هند تهقوایا خودێ بكهن هندى هوین بشێن.
مهعنا: تشتێ د شیانا مرۆڤى دا نهبت خودێ ل مرۆڤى ناگرت.
دهرگههێ شهشێ
نڤێژا سوننهت
هي: أربع قبل الظهر، وأربع بعده، و أربع قبل العصر، و ركعتان بعد المغرب، وركعتان بعد العشاء، وركعتان قبل صلاة الفجر، وصلاة الضحى، وصلاة الليل، و أكثرها ثلاث عشرة ركعة، يوتر في آخرها بركعة، وتحية المسجد، والاستخارة، وركعتان بين كل أذان و إقامة.
ژ بلى هـهر پـێـنـج نڤێژێن فهرز، یێن كو فهره ل سهر موسلمانى ل شهڤهك و ڕۆژهكان بكهت، هندهك نڤێژێن دى ههنه كرنا وان سوننهته، و سوننهت ئهو تشته یێ ب كرنا وى مرۆڤ خودان خێر دبت، و ب هێلانا وى مرۆڤ گونههكار نابت، و ئهڤ نڤێژێن سوننهت بۆ هندێنه دا ئهو كێماسییێن بهلكى د كرنا نڤێژێن فهرز دا ژ لایێ مرۆڤى پهیدا دبن بێنه جهبراندن، وهكى د وێ حهدیسێ دا هاتى یا ترمذى ژ ئهبوو هورهیرهى ڤهدگوهێزت، كو پێغهمبهر سلاڤ لێ بن دبێژت:( إن أول ما يحاسب به العبد يوم القيامة من عمله صلاته، فإن صلحت فقد أفلح وأنجح، وإن فسدت فقد خاب وخسر، فإن انتقص من فريضته شيء، قال الرب عز وجل: انظروا هل لعبدي من تطوع فيكمل بها ما انتقص من الفريضة، ثم يكون سائر عمله على ذلك ).
یهعنى: ئێكهمین كارێ ڕۆژا قیامهتێ حسێبا عهبدى سهرا دئێتهكرن نڤێژا وییه، ڤێجا ئهگهر ئهو یا باش بوو ئهو گههشته مرادێ و سـهركـهفـت، و ئـهگـهر خـراب بوو ئهو خوسارهت و شهرمزار بوو، و ئهگهر تشتهك ژ نڤێژا وى یا فهرز كێمبوو، خودێ دبێژت: بهرێ خۆ بدهنێ كانێ عهبدێ من هندهك نڤێژێن سوننهت ههنه، و ئهو كێماسییا د نڤێژا فهرز دا ههى پێ دئێته تمامكرن، پاشى ههمى كارێ وى دێ یێ وهسا بت.
(و ئهو) نڤێژێن سوننهت ل سهر دو پشكان دئێنه لێكڤهكرن:
1- سوننهتێن گرێداى ب نڤێژێن فهرز ڤه، یێن كو دبێژنێ: راتبه، و ئهو ژى دو پشكن: راتبهیێن موئهككهد، و راتبهیێن نه موئهككهد.
راتبهیێن موئهككهد ئهون یێن پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- چو جاران نهدهێلان، هندى یێ ئاكنجى با، و هندهك جاران دهمێ ئێك ژ وان ژێ چووبا ژى وى ئهو قهزا دكرن، و ئهو: - (چار ركاعهتن بهرى نیڤرۆ، و چار پشتى نیڤرۆ). - (چار ركـاعـهت بـهرى ئـێـڤـارى)، و گـهلـهك زانـا ل وێ باوهرێـنـه كو ئهڤه ژ سوننهتێن نه موئهككهده. - (و دو ركاعهت پشتى مهغرهب). - (و دو ركاعهت پشتى عهیشا). - (و دو ركاعهت بهرى سپێدێ).
و راتبهیێن نه موئهككهد ئهڤهنه: دو بهرى نیڤرۆ و دو پشتى نیڤرۆ، چار بهرى ئێڤارى، دو بهرى مهغرهب، و دو بهرى عهیشا.
2- سوننهتێن نهگرێداى ب نڤێژێن فهرز ڤه: (و) ژ وان: (نڤێژا تێشتهگههێ) ئهوا پشتى ههلاتنا ڕۆژێ وبلندبوونا وێ بهژنهكێ دئێتهكرن، حهتا بهرى نیڤرۆ ب بیست خهبهرهكان، و كێمترییا ركاعهتێن وێ دونه، و پترى ههشتن.
(و نڤێژێن شهڤێ، و پترییا وان سێزده ركاعهتن، ویا دویماهییێ كته دبێژنێ: وتر) و نڤێژێن شهڤێ دو دووه دئێنهكرن، و یا دویماهییێ كتهكا ب تنێیه، و دهمێ وان پشتى راتـبـهیـا عـهیـشـا دهسـت پـێ دكــهت، و حهتا سپـێـده دبت، و ئهڤه ههر ئهون یێن ل رهمهزانێ دبێژنێ: تهراویح. (و سلاڤا مزگهفتێ) ئهوا ب عهرهبى دبێژنێ: (تحیة المسجد) و ئهو دو ركاعهتن، هنگى دئێتهكرن دهمێ مرۆڤ دچته د مزگهفتێ ڤه، ل چى وهختێ ڕۆژێ بت.
(و نڤێژا ئستخارێ) و ئهو ژى دو ركاعهتن هنگى دئێتهكرن دهمێ مرۆڤى كارهك ههبت بڤێت بكهت، و د كرنا وى دا یێ دودل بت، دێ ڕابت دو ركاعهتان كهت، پاشى دێ ڤێ دوعایێ بێژت:( اللهم إني أستخيرك بعلمك، وأستقدرك بقدرتك، وأسألك من فضلك العظيم، فإنك تقدر ولا أقدر، وتعلم ولا أعلم، وأنت علام الغيوب، اللهم إن كنت تعلم أن هذا الأمر خير لي في ديني ومعيشتي وعاقبة أمري، أو قال : في عاجل أمري وآجله، فيسره لي، ثم بارك لي فيه، وإن كنت تعلم أن هذا الأمر شر لي في ديني ومعيشتي وعاقبة أمري، أو قال : في عاجل أمري وآجله، فاصرفه عني، واصرفني عنه، واقدر لي الخير حيث كان، ثم أرضني به ) و دێ وى تشتى بێژت یێ وى دڤێت بكهت، و پشتى هنگى كانێ دلێ وى ب نك كیژ كارى ڤه چوو، بلا بكهت.
(و دو ركاعهت د ناڤبهرا ههر بانگ و قامهتهكێ دا) یهعنى: دو ركاعهت بهرى ههر پێنج نڤێژێن فهرز. و یا دورست ئهوه ئهڤه د گهل راتبهیێن نه موئهككهد بێته هژمارتن؛ چونكى ئهو ب نڤێژێن فهرز ڤه یا گرێدایه. و هندهك نڤێژێن دى یێن سوننهت ههنه، ل ڤێرێ بهحسێ وان نههاتهكرن؛ چونكى ل جههكێ دى بهحسێ وان دێ ئێتهكرن، وهكى: نڤێژا بارانێ، و ڕۆژ و ههیڤ غهییرینێ.
دهرگههێ حهفتێ
نڤێژا ب جماعهت
هي من آكد السنن، وتنعقد باثنين، و إذا كثر الجمع كان الثواب أكثر، وتصح بعد المفضول، والأولى أن يكون الإمام من الخيار، ويؤم الرجل النساء لا العكس، والمفترض بالمتنفل و العكس، وتجب المتابعة في غير مبطل، ولا يؤم الرجل قوما هم له كارهون، ويصلي بهم صلاة أخفهم، ويقدم السلطان، ورب المنزل، والأقرأ، ثم الأعلم، ثم الأسن، و إذا اختلت صلاة الإمام كان ذلك عليه لا على المؤتمين به، وموقفهم خلفه، إلا الواحد فعن يمينه، و إمامة النساء وسط الصف، ويقدم صفوف الرجال، ثم الصبيان، ثم النساء، و الأحق بالصف الأول أولو الأحلام والنهى، وعلى الجماعة أن يسووا صفوفهم، و أن يسدوا الخلل، و أن يتموا الصف الأول ثم الذي يليه ثم كذلك.
مـهخـسـهد ب نڤێژا ب جماعهت ئـهوه نڤێژكهر چ ئێك بت یان پتر، نڤێژا خۆ ب نڤێژا وى كهسى ڤه گرێدهن یێ دبێژنێ: ئیمام (پێشنڤێژ)، و ئهڤه كارهكێ شهرعییه و دهلیل پێ ههنه، و (نڤێژا ب جماعهت سوننهتهكا ژ ههمییان موئهككهدتره) وهكى جمهوورێ زانایان بۆ دچن، ههر چهنده هندهك زانا ههنه دبێژن: ئهو واجبه، بهلێ دهلیل پتر بۆ هندێ دچن كو ئهو سوننهتهكا گهلهكا موئهككهده، حهتا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گهف ل وى كهسى كرینه یێ ژ قهستا نهچته نڤێژا ب جماعهت.
(و ئهو ب دو كهسان ژى دبت) چونكى كێمترینێ جماعهتێ دونه، (و هندى جماعهت پتر بن خێر دێ مهزنتر بت، و دورسته مرۆڤێ پاشتر ل دویڤ یێ ژ خۆ كێمتر بكهت) چونكى شهرت نینه ئیمام ژ ههمى كهسان باشتر بت، و د حهدیسێن دورست دا هاتییه كو پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- هندهك جاران نڤێژ ل دویڤ هندهك صهحابییان كربوو.
(و یا باشتر ئهوه ئیمام ژ باشان بت، و زهلام دبنه ئیمام بۆ ژنان، و بهرۆڤاژى وێ چێ نابت) ژن ببته ئیماما زهلامان (و ئهوێ نڤێژا فهرز دكهت دورسته ببته ئیمامێ وى یێ نڤێژا سوننهت دكهت، و بهرۆڤاژى وێ چهندێ چێ دبت) یێ نڤێژا سوننهت دكهت ببته ئیمامێ وى یێ نڤێژا فهرز دكهت؛ چونكى شهرت نینه ئنیهیا ئیمام و مهئموومى ئێك بت، و بوخارى و موسلم ڤهدگوهێزن كو موعاذێ كوڕێ جهبهلى نڤێژ ل دویڤ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- دكر، پاشى دچوو ئیمامهتییا ئویجاخا خۆ دكر، مهعنا: نڤێژا وى دبوو سوننهت، و یا مرۆڤێن وى فهرز بوو.
(و فهره دویچوونا ئیمامى بێتهكرن، د وى تشتى دا نهبت یێ نڤێژ پێ بهطال ببت) وهكى ئهگهر ئیمام باخڤت، ئاخفتنهكا پهیوهندى ب نڤێژێ ڤه نهبت، (و چێ نابت زهلامهك ببته ئیمامێ هندهك كهسان یێن ئهو ب دلێ وان نهبت) و د حهدیسهكێ دا هاتـیـیـه كـو نـڤـێـژا وى كهسى قهبویل نابت یێ ببته ئیمامێ هندهك كهسان و ئهو ب دلێ وان نهبت، و بهلكى ئهگهرا ڤێ چهندێ ئهو بت خهلك دێ ژ جماعهتێ ڕهڤت، و ڕهڤینا خهلكى ژ جماعهتێ ژ هندێ خرابتره كو كهسهك ئیمامهتییێ بكهت یان نه..
و چو دهلیل ل سهر هندێ نینن كانێ نهڤیانا خهلكى بۆ وى ژ بهر كارهكێ دورسته یان یێ خهلهته، بهلكى حهدیس د ڤێ مهسهلێ دا دگشتینه، لهو دڤێت مرۆڤ ئحتیاطێ وهرگرت، ههر چهنده ئهم دزانین كو تشتهكێ موستهحیله مرۆڤهك ههبت خهلك ههمى یێ ژێ رازى بت، بهلێ مهسهله ب پترییێیه! (وبلا نڤێژا وى ل بهرا وان هندى نڤێژا یێ ژ ههمییان سڤكتر بت) یهعنى: یا دورست نینه ئهو نڤێژا خۆ زێده درێژ بكهت؛ چونكى دبت مرۆڤێن نساخ و بێچاره و خودان شۆل د ناڤ وان دا ههبن.
(و سولطان و خودانێ مالێ ب پێش دكهڤن) یهعنى: ئهگهر كۆمهكا مرۆڤان ڕابن نڤێژێ بكهن، و سولطان -یان مهزنێ وان- د ناڤ وان دا بت، حهقێ وییه ئهو ببته ئیمام، و ئهگهر ئهو ل مالا كهسهكى بن، حهقێ خودانێ مالێیه ببته ئیمام، ژ خۆ ئهگهر وان دهستویرى دا كهسهكێ دى ببته ئیمام دورسته.
(و یێ خواندهڤانتر بت بۆ قورئانێ، پاشى یێ زاناتر بت، پاشى یێ ب عهمرتر بت، دێ بته ئیمام).
(و ئهگهر ئیمامى كێماسییهك ئێخسته نڤێژا خۆ، گونهها وێ چهندێ ل سهر وى ب تـنـێـیه، و ل سهر وان نینه یێن نڤێژێ ل پشت وى دكهن، و جهێ ڕاوهستیانا وان ل پشت ئیمامییه، بهلێ ئهگهر ئێك ب تنێ نڤێژێ د گهل ئیمامى بكهت، دێ ل لایێ ئیمامى یێ ڕاستێ ڕابتهڤه، و ئهگهر ژن ئیماما ژنان بت دێ د ناڤ ڕێزا وان دا ڕاوهستت و ب پێش ناكهڤت).
(و) ئهگهر نڤێژا ب جماعهت بت (ڕێزێن زهلامان، پاشى یێن زارۆكان، پاشى یێن ژنان ڕادوهستن، و یێن هێژاتر كو ل ڕێزا ئێكێ ڕاوهستن مرۆڤێن بالغ و تێگههشتینه) و پێغهمبهرى سلاڤ لێ بن حهز دكر موهاجرى و ئهنصار ل پشت وى بن؛ دا ژ وى فێر ببن. یهعنى: مرۆڤێن تێگههشتى دا چاوانییا نڤێژێ ژ وى وهرگرن و بۆ خهلكى بێژن.
و ب نسبهت دهمێ مه یێ ڤێ گاڤێ ئهگهر مرۆڤێن تێگههشتى ل پشت ئیمامى بن، ل ڕێزا ئێكێ، فایدێ وێ ئهوه ئهگهر ئیمام خهلهت بوو ئهو دێ بیرا وى ئیننهڤه.
(و فهره ل سهر جماعهتێ كو ڕێزێن خۆ ڕاست بكهن، و چو كێماسییان نههێلنه لێ، و ڕێزا ئێكێ تمام بكهن، پاشى ڕێزێن دى ل دویڤ ئێك).
دهرگههێ ههشتێ
سوجدا سههوێ
هو سجدتان قبل التسليم أو بعده، بإحرام وتشهد وتحليل، ويشرع لترك مسنون، وللزيادة، ولو ركعة سهوا، وللشك في العدد، وإذا سجد الإمام تابعه المؤتم.
ژبیركرن و خهلهتى ژ تبیعهتێ مرۆڤییه، و یا غهریب نینه دهمێ مرۆڤ نڤێژێ دكهت، هندهك جاران ژ بیر بكهت و بكهفته هندهك خهلهتییان، و ل ڤى دهمى پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- بۆ مرۆڤێ نڤێژكهر دانایه حهتا ئهو كێماسییا خۆ ڤهگرت، ئهو ل دویماهییا نڤێژا خۆ دو جاران بچته سوجدێ، ئهو سوجدا دبێژنێ: (سوجدا سههوێ).
و (ئهو دو سهجدهنه، بهرى یان پشتى سلاڤێ) یهعنى: دورسته پشتى مرۆڤ سلاڤا ملان ڤهددهت بچته سوجدا سههوێ، و دورسته بهرى سلاڤێ ژى ئهو وێ چهندێ بكهت، چونكى دهلیل ل سهر ڤێ چهندێ ههنه.. و ل نك ئهبوو حهنیفهى سوجدا سههوێ پشتى سلاڤێیه، و ل نك شافعى بهرى سلاڤێ، و مالك دبێژت: ئهگهر تشتهك كـێـم كـربـت بهرى سلاڤێیه، و ئهگهر زێده كربت پشتى سلاڤێیه، و ئهحمهد دبێژت: ل وى جهێ پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- بهرى سلاڤێ چوویه سوجدێ مرۆڤ ژى بهرى سلاڤێ دێ چته سوجدێ، و ل جهێن دى پشتى سلاڤێ دێ چته سوجدێ.
(و گۆتنا الله أكبر و خواندنا تهحییاتێ و سلاڤ بۆ وێ ههیه) و ئهڤ ههر سێیه د حهدیسێن دورست دا هاتینه ڤهگوهاستن، بهلێ نهخواندنا تهحییاتێ ناڤدارتره؛ چونكى حهدیسێن وێ یێن دورست پترن.
(و ئهو دئـێـتـهكرن دهمێ سونـنـهتـهك ژ سوننهتێن نڤـێژێ دئێته هێلان، و ئهگهر ب خهلهتى ڤه تشتهكى زێده كهت خۆ ركاعهتهك ژى بت، و ئهگهر د هژمارێ دا كهفته گومانێ) و هنگى ئهو دێ هژمارا كێمتر حسێب كهت، ههر وهسا سوجدا سههوێ بۆ هنگییه ئهگهر ئهو خهلهت بوو و پشتى تهحییاتا ئێكێ سلاڤا ملان ڤهدا.
(و ئهگهر ئیمام چوو سوجدێ، مهئمووم دێ وهكى وى كهت) چونكى دویچوونا ئیمامى تشتهكێ فهره ل سهر مهئموومى.
دهرگههێ نههێ
قهزاكرنا نڤێژێن چووین
إذا كان الترك عمدا لا لعذر فدين الله أحق أن يقضى، و إن كان لعذر فليس بقضاء بل أداء في وقت زوال العذر، إلا صلاة العيد ففي ثانيه.
كـرنـا هـهر عیبادهتهكى ئهگهر ل وى دهمى بـت یێ شریعهتى بـۆ دهسنیشانكرى ب عهرهبى دبێژنێ: (أداء)، و ئهگهر كێماسییهك د وى عیبادهتى دا ههبوو كو پێ بهطال بت، و وى ئهو عیبادهت جارهكا دى ههر ل دهمێ وى كرهڤه دبێژنێ: (عودة)، و ئهگهر دهم دهرباس بوو پاشى مرۆڤى ئهو عیبادهت كر دبێژنێ: (قضاء).
و وهكى بۆرى د گهل مه ههر نڤێژهكا ههبت خودێ دهمهكێ دهسنیشانكرى بۆ دانایه، دڤێت ئهو ل وى دهمى بێتهكرن، بهلێ پسیار ل ڤێرێ ئهوه: ئهگهر دهمێ نڤێژێ بۆرى بێى مرۆڤ وێ بكهت، ئهرێ ئهو دێ چ كهت؟ دێ وێ نڤیژێ قهزا كهت یان نه؟ بۆ بهرسڤ دێ بێژین: ئهو مرۆڤێ نڤیژێ ژ دهمێ وێ دهردئێخت ئێك ژ دووانه: یان وى ژ قهستا و بێ عوزر نڤێژ نهكرییه حهتا دهمێ وێ چووى، یان ژى وى عوزرهك ههبوویه كو نڤیژ ل دهمێ وێ نهكرى، وهكى كو یێ نڤستى بت یان ژ بیر بكهت. و حوكمێ ڤان ههردووان وهكى ئێك نینه.
(ئهگهر هێلانا وى بۆ نڤێژێ یا ژ قهستا و بێ عوزر بت، دهینێ خودێ هێژاتره كو بێتهدان) یهعنى: ئهو نڤێژ دێ دهینێ خودێ بت ل سهر وى، و دڤێت ئهو دهینێ خودێ بدهت.. ئهڤه بۆچوونا جمهوورێ زانایانه، بهلێ وان چو دهلیل ل سهر ڤێ گۆتنێ نینن ژ بلى وێ حهدیسێ یا تێدا هاتى كو پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆته وێ ژنكێ یا دهیكا وێ مرى و حهج ل سهر: دهینێ خودێ هێژاتره بێتهدان.
و هندهك زانایێن دى دبێژن: ئهوێ ژ قهستا نڤێژێ نهكهت یێ گونههكاره، دڤێت تۆبه بكهت، نه كو نڤێژێ قهزا بكهت، چونكى دهمێ كرنا وێ نڤێژێ نهما، و ئهگهر ئهم بێژین قهزاكرن كارهكێ دورسته چو مهعنا بۆ دهمدارییا نڤێژێ نامینت.
و ئهڤ بۆچوونه -و خودێ چێتر دزانت- دورستتره. (و ئهگهر هێلانا وى ژ بهر عوزرهكێ بت، كرنا وى ل وى دهمێ عوزر نهمینت نابته قهزا، بهلكێ دێ بته ئهدا) یهعنى: ئهگهر مرۆڤ ژ بهر عوزرهكا شهرعى نهشیا نڤێژێ بكهت، وهكى وى یێ د خهو بت، و دهمێ نڤێژێ چوو، ههر جارهكا عوزرا وى نهما ئهو ب ئنیهتا ئهداكرنێ نه كو قهزاكرنێ دێ نڤێژا خۆ كهت، ههر وهكى وهختێ وێ نهچووى و هێشتا ماى.
(نڤێژا جهژنێ تێ نهبت) ئهگهر ژ بهر عوزرهكێ ئهو نههاتهكرن، وهكى كو مسۆگهر نههاتبته زانین ئهو ڕۆژ ڕۆژا جهژنێیه (ل ڕۆژا دویێ ئهو دێ ئێتهكرن) ژ خۆ ئهگهر زانی بت كو ئهو ڕۆژ ڕۆژا جهژنێیه و ژ قهستا نڤێژ نهكربت حهتا دهمێ وێ نهماى، ل ڕۆژا دویێ ئهو نائێتهكرن.
دهرگههێ دههێ
نڤێژا ئهینییێ
تجب على كل مكلف إلا المرأة و العبد و المسافر والمريض، وهي كسائر الصلوات لا تخالفها إلا في مشروعية الخطبتين قبلها، ووقتها وقت الظهر، وعلى من حضرها ألا يتخطى رقاب الناس، وأن ينصت حال الخطبتين، وندب له التبكير، والتطيب، والتجمل، والدنو من الإمام، ومن أدرك ركعة منها فقد أدركها، وهي في يوم العيد رخصة.
(نڤێژا ئهینییێ واجبه ل سهر ههر موكهللهفهكى، ژن و عهبد و ڕێڤنگ و نساخ تێ نهبن) زانایێن ئیسلامێ ل سهر هندێ كۆمبووینه كو چوونا مرۆڤى بۆ نڤێژا ئهینییێ ل مـزگـهفـتـێ، و كـرنا وێ ب جماعهت فهرزه ل سهر ههر موسلمانهكێ موكهللهف، ژ بهر حهدیسا پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ئهوا ئهبوو داوودى ژێ ڤهگوهاستى و تێدا هاتـیـیـه:( الجمعة حق واجب على كل مسلم فى جماعة إلا أربعة عبد مملوك أو امرأة أو صبى أو مريض ) یهعنى: نڤێژا ئهینییێ ب جماعهت حهقهك و واجبهكه ل سهر ههر موسلمانهكى چار كهس تـێ نهبن، عـهبـد و ژن و زارۆك و نساخ.
و ئهگهر كهسهك بێژت: بۆچى د ڤێ حهدیسێ دا بهحسێ ڕێڤنگى نههاتییهكرن؟ دێ بێژین: بهحسێ ڕێڤنگى (موسافرى) د هندهك ریوایهتێن دى دا هاتییه، و زانا دبێژن: ئهڤ حهدیسه بهحسێ وان كهسان دكهت یێن گوهـ ل بانگى دبن، و ڕێڤنگى پتر جاران هاى ژ بانگى نینه.
و دهمێ ئهم دبێژین: نڤێژا ئهینییێ ل سهر ڤان كهسان واجب نینه، مهعنا وێ ئهو نینه بۆ وان چێ نابت بچنه نڤێژا ئهینییێ، یان ئهگهر ئهو چوون نڤێژا وان ژێ نائێته قهبویلكرن، نهخێر.. نڤێژا وان یا دورسته، و ئهو دێ خودان خێر بن، بهلێ ئهگهر ئهو نهچن ژى دورسته و چو گونههـ ل سهر وان نابت.
(وئهو وهكى ههر نڤێژهكا دییه و د چو تشتان دا یا ژێ جودا نینه) و ئهڤ گۆتنه بهرسڤهكه بۆ وان یێن هندهك شهرتێن زێده بۆ دورستییا نڤێژا ئهینییێ ددانن، وهكى: ههبوونا ئیمامێ مهزن، یان هژمارهكا دهسنیشانكرى، یان ل باژێڕێ كۆمكهر بت.. چو دهلیلێن دورست بۆ ڤان شهرتان نینه.
(ئهو تێ نهبت بهرى وێ دو خوتبه دئێنه خواندن) و ئهڤ چهنده د گهلهك ریوایهتان دا ژ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- هاتییه ڤهگوهاستن، و پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د ناڤبهرا ههردو خوتبهیان دا دڕوینشته خوارێ، و جمهوورێ زانایان ل وێ باوهرێنه كو خواندنا خوتبێ ل ئهینییێ واجبه.
(و دهمـێ وێ دهمێ نڤێژا نیڤرۆیه) چـونـكـى ئــهو پێش نڤێژا نیڤرۆڤهیه (و ئهوێ ل نڤێژا ئهینییێ ئاماده ببت دڤێت پێ ل ستویێ خهلكى نهدانت) چونكى نهخۆشى پێ دگههته خهلكى، و پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- نههى ژ وێ چهندێ كرییه، (و ل دهمێ خواندنا ههردو خوتبهیان خۆ بێ دهنگ بكهت) و ههر كهسهكێ ل دهمێ خواندنا خـوتـبـێ باخـڤـت چـو خێر بۆ وى د ئهینییا وى دا نامینت، و ههما ب تنێ دێ نڤێژ ل سهر ڕابت.
(و یا سوننهت ئهوه ئهو زوى دهركهفته نڤێژێ) و د حهدیسێن دورست دا هاتییه كو هندى ئهو زویتر بچته نڤێژێ خێرا وى دێ مهزنتر بت، (و بێهنێن خۆش ل خۆ بكهت، و خۆ پاقژ و بژوین بكهت، و خۆ نێزیكى ئیمامى بكهت) هندى ژێ بێت، (و ههچـیـیـێ بگههته ركاعهتهكێ ژ نڤێژا ئهینییێ ئهو گههشته نڤێژێ، و نڤێژا ئهینیـیـێ ل ڕۆژا جهژنێ روخصهته) یهعنى: نه واجبه؛ چونكى جارهكێ ل سهر دهمێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- جهژن و ئهینى كهفتنه د ئێك ڕۆژێ دا، و پشتى پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- نڤێژا جهژنێ كرى گۆت:( من شاء أن يجمع فليجمع )یهعنى: ههچییێ بڤێت ئهینییێ بكهت، بلا بكهت.
دهرگههێ یازدێ
نڤێژا ههردوو جهژنان
هي ركعتان، في الأولى سبع تكبيرات، قبل القراءة، وفي الثانية خمس كذلك، ويخطب بعدها، و يستحب التجمل، والخروج إلى خارج البلد، ومخالفة الطريق، والأكل قبل الخروج في الفطر دون الأضحى، ووقتها بعد ارتفاع الشمس قدر رمح إلى الزوال، ولا أذان فيها ولا إقامة.
مهخسهد ب ههردو جهژنان جهژنا رمهزانێیه، و جهژنا قوربانى، و زانا د حوكمێ ڤان ههردو نڤـێـژان دا ب خیلاف چووینه، هندهك دبـێـژن: ئهو سوننهتهكا موئهككهده، و هندهك دبێژن: واجبه.
و (ئهو دو ركاعهتن، د یا ئێكێ دا بهرى خواندنا فاتحێ حهفت تهكبیراتان ددهن، و د یا دویێ دا پێنجان) و دورسته ئهو ب جماعهت بێنهكرن و ب تنێ ژى، ل مال و ل مزگهفت و ژ دهرڤهى باژێڕى، (و پشتى وێ خوتبه دئێته خواندن) و دهمێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- نڤێژ دكر و بهرى دهست ب خوتبێ بكهت، دگۆت: مه دڤێت خوتبێ بخوینین، ڤێجا ههچییێ بڤێت بۆ خوتبێ ڕوینت بلا ڕوینت، و ههچییێ بڤێت بچت بلا بچت. (و سوننهته) خۆ بشۆت، و بێهنێن خۆ ل خۆ بكهت و (جلكێن جوان بكهته بهر خۆ، و سوننهته نڤێژ ژ دهرڤهى باژێڕى بێتهكرن) چونكى پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- وه دكر، (و د ڕێكهكێ ڕا بچت و د ئێكا دى ڕا بزڤڕت، و ل جهژنا رهمهزانێ، نه كو یا قوربانى، بهرى دهركهفته نڤێژێ تشتهكى بخۆت، و دهمێ وێ پشتى ههلاتنا ڕۆژێیه هندى ڕمهكى، حهتا ڕۆژ دئێته نیڤا عهسمانى، و بێ بانگ و قامهت ئهو دئێتهكرن).
دهرگههێ دوازدێ
نڤێژا ترسێ
قد صلاها رسول الله -صلى الله عليه و سلم- على صفات مختلفة، وكلها مجزئة، وإذا اشتد الخوف والتحم القتال صلاها الراكب والراجل ولو إلى غير القبلة ولو بالإيماء.
(پێغهمبهرێ خودێ -سلاڤ لێ بن- ئهو ب گهلهك ڕهنگان كرییه، و ئهو ههمى ددورستن) و ئێك ژ وان ڕهنگان ئهوه یا بوخارى و موسلمى ژ جابرى ڤهگوهاستى كو پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- چار ركاعهت كربوون، د گهل ههر كۆمهكێ دو ركاعهت. و د روایهتهكا دى دا یا نهسائى و ئهحمهد ڤهدگوهێزن هاتییه كو پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- دو ركاعهت كربوون، د گهل ههر كۆمهكێ ركاعهتهك. و ئهڤ جوداهییه ژ هندێ هاتینه -وهكى زانا دبێژن- چونكى پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ل ههر جههكى ئهو دكر یا باشتر بت بۆ نڤێژێ و چێتر بۆ زێرهڤانییێ.
(و ئهگهر ترس دژوار بوو، و شهڕ گهرم بوو، یێ پهیا و یێ سویار نڤێژێ دكهت ئهگهر بهرێ وى ل قیبلێ نهبت ژى، خۆ ئهگهر ب ئیشارهتان بت) یهعنى: نڤێژ ههر دئێتهكرن، بهلێ د ڤى دهمى دا ئهو تشت د نڤێژێ دا دورست دبت یێ ل دهمێ تهناهییێ دورست نهبت، وهكى حهرهكێن زێده، و نهبهرێخۆدانا قیبلێ.
دهرگههێ سێزدێ
نڤێژا سهفهرێ
يجب القصر على من خرج من بلده قاصدا للسفر، و إن كان دون بريد، وإذا أقام ببلد مترددا قصر إلى عشرين يوما، وإذا عزم على إقامة أربع أتم بعدها، وله الجمع تقديما وتأخيرا، بأذان وإقامتين.
(فهره ل سهر وى كهسێ ژ جهێ خۆ وهغهرێ بكهت نڤێژێ كورت بكهت) ئهڤه ل دویڤ بۆچوونا هندهك زانایان، و هندهك زانایێن دى -وهكى ئیمامێ شافعى- دبێژن: كورتكرن واجب نینه، بهلكى سوننهته، وكورتكرن چێتره، و دورستییا كورتكرنێ هنگى دهست پێ دكهت دهمێ ئهو ژ جهێ خۆ دهردكهڤت، و هندهك زانا جوداهییێ دئێخنه ناڤبهرا دهركهفتنێ كانێ ئهو دهركهفتنهكا دورسته، یا طاعهتییه -وهكى دبێژن-، یان ژى ئهو دهركهفتن بۆ كرنا گونههێیه..
ههر چهنده ئهو دهقێن بهحسێ كورتكرنێ دكهن چو جوداهییێ نائێخنه ناڤبهرا ڤێ چهندێ. و ل دۆر وێ مهسافێ ژى یا نڤێژ تێدا دئێته كورتكرن زانایان بۆچۆنێن ژێكجودا ههنه، ئیمامێ شهوكانى د ڤێ دهربارهیێ دا دبێژت: فهره ل سهر وى كهسێ ژ جهێ خۆ وهغهرێ بكهت نڤێژێ كورت بكهت (ئهگهر خۆ مهسافا سهفهرا وى ژ بهریدهكێ كێمتر ژى بت) و ههر بهریدهك ب پیڤانێن مه یێن ئهڤرۆ دبته (22179) متر، و ئهڤ گۆتنا وى بهرسڤه بۆ وان زانایێن شهرتێ كورتكرنێ دكهنه بهریدهك، یان پتر، و یا دورستتر -و خودێ چێتر دزانت- ئهوه چو حهد بۆ وێ مهسافێ نینه یا كورتكرنا نڤێژێ تێدا دورست دبت، و بناخه د ڤێ چهندێ دا عورف و عهدهته، یهعنى: ههر دهركهفتنا ل دویڤ عورفێ جههكى بێژنێ: سهفهر، دورسته نڤێژ تێدا بێته كورتكرن. (و ئهگهر ئهو ل جههكى ئاكنجى بوو، و یێ دودل بوو د زڤڕینێ دا، حهتا بیست ڕۆژان ئهو دێ نڤێژێ كورت كهت) و ئهڤه ئهو دهم بوو یێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- نڤێژ تێدا كورتكرى دهمێ هاتییه مهكههێ، بوخارى ژ عهبدللاهێ كوڕێ عهبباسى ڤهدگوهێزت، دبێژت: دهمێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- مهكههـ ڤهكرى، نۆزده ڕۆژان نڤێژ كورتكرن، گۆت: و ئهگهر مه ژى سهفهر كر و ئهم نۆزده ڕۆژان ماین دێ كورت كهین، و ئهگهر ئهم پتر ماین، دێ تمام كهین.
و ئهگهر كهسهك چوو جههكى و ئنیهتا ئاكنجیبوونێ نهبت، و ههردهم ل هیڤییێ بت كو بزڤڕت، ئهو دێ نڤێژێ كورت كهت ئهگهر خۆ ب ههیڤان ژى بمینت، بهلێ ئهگهر وى دهمێ مانا خۆ دهسنیشان كر، حهتا نۆزده ڕۆژان ئهو دێ نڤێژان كورت كهت.
(و ئهگهر وى ئنیهتا ئاكنجیبوونا چار ڕۆژان ئینا، ئهو دێ پشتى هنگى نڤێژێن خۆ تمام كهت) یهعنى: حهتا چار ڕۆژان وى مافێ كورتكرنێ ههیه، پشتى هنگى نه.. و ڤـان هـهر سێ مهسهلان: مهسهلا مهسافا كورتكرنێ، و ئاكنجیبوونا ل جههكى د گهل دودلییێ، و ئاكنجیبوونا بێ دودلى.. ئهڤه ژ وان مهسهلانه یێن گهلهك جوداهى تێدا د ناڤبهرا زانایان دا پهیدا بووین.
(و بۆ وى ههیه نڤێژان كۆم بكهت و پێش بێخت، یان پاش بێخت، ب بانگهك و دو قامهتان) یهعنى: ئهگهر وى بڤێت ئهو دشێت -بۆ نموونه- نڤێژا نیڤرۆ و ئێڤارى ههردووان ل دهمێ نیڤرۆ بكهت، یان ههردووان پاش بێخته دهمێ ئێڤارى، و بانگهكێ ب تنێ بۆ ههردو نڤێژان دێ دهت، و بۆ ههر نڤێژهكێ قامهتهكا جودا ههیه.
دهرگههێ چاردێ
نڤێژا ڕۆژ و ههیڤ غهییرینێ
هي سنة، وأصح ما ورد في صفتها ركعتان في كل ركعة ركوعان، و ورد ثلاثة و أربعة و خمسة، يقرأ بين كل ركوعين، و ورد في كل ركعة ركوع، وندب الدعاء والتكبير والتصدق والاستغفار.
(ئهو سوننهته) بۆ زهلام و ژنان، بانگ بۆ نائێتهدان، و دورسته ب تنێ بێتهكرن، و ب جماعهت ژى، و خواندنا ئیمامى تێدا ب دهنگهكێ بلنده، (و ڕهنگێ وێ یێ دورستتر ئهوه ئهو دو ركاعهتن، د ههر ركاعهتهكێ دا دو ركووع بۆ ههنه، و د هندهك ریوایهتان دا سێ و د هندهكان دا چار، و د هندهكان دا پێنج) بهلێ یا ژ ههمییێ ناڤدارتر دونه، ( د ناڤبهرا ههر دو روكووعان دا قورئان دئێته خواندن) سوورهتا فاتحێ و هندهك ژ قورئانێ، و یا سوننهت ئهوه خواندن یا درێژ بت، (و د هندهك ریوایهتان دا هاتییه كو د ههر ركاعهتهكێ دا ركووعهكا ب تنێ ههیه) بهلێ ریوایهتێن دوبارهكرنا ركووعێ ب هێزترن.
(و یا سوننهت ئهوه ل وى دهمى دوعا بێنهكرن، و تهكبیر بێنهدان، و خێر بێنهدان، و داخوازا ژێبرنا گونههان بێتهكرن) وهكى پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- فهرمان پێ كرى.
دهرگههێ پازدێ
نڤێژا بارانێ
تسن عند الجدب ركعتان بعدهما خطبة، تتضمن الذكر والترغيب في الطاعة، والزجر عن المعصية، ويستكثر الإمام ومن معه الاستغفار والدعاء برفع الجدب، ويحولون جميعا أرديتهم.
نڤێژا بارانێ ئهو نڤێژه یا داخواز تێدا ژ خودێ دئێتهكرن كو ئهو بارانێ بدهت، و (سوننهته ئهو ل دهمێ هشكاتییێ بێتهكرن، و ئهو دو ركاعهته پشتى وان خوتبهیهك بۆ بیرئینان دئێته خواندن، و گوهدارییا خودێ و پاشڤهبرنا ژ بێ ئهمرییا وى تێدا بیرا خهلكى ل خودێ دئینتهڤه، و ئیمام و ئهو كهسێن د گهل دا گهلهك ئستغفار و دوعایان دكهن كو خودێ هشكاتییێ ڕاكهت).
(و ئهو ههمى جلكێن خۆ ڤاژى دكهن) و د مهسهلا ڤاژیكرنا ئیمامى دا بۆ جلكێن خۆ حهدیسهكا دورست ههیه بوخارى و موسلمى ڤهگوهاستییه، بهلێ چو ریوایهتێن دورســت نههاتینه كـو خهلكى ژى جلكێن خـۆ ڤاژى كربن، ریوایهتهكا ب تنێ نهبت ل نك ئیمام ئهحمهدى ههیه، و زانایێن حهدیسێ دبێژن: ئهو یا شاذذه.
