ناڤبڕا ئێكێ
ئهحكامێن نساخێ ل بهر مرنێ
من السنة عيادة المريض، وتلقين المحتضر الشهادتين، وتوجيهه، وتغميضه إذا مات، وقراءة يس عليه، والمبادرة بتجهيزه، إلا لتجويز حياته، والقضاء لدينه، وتسجيته، ويجوز تقبيله، وعلى المريض أن يحسن الظن بربه، ويتوب إليه، ويتخلص من كل ما عليه.
(ژ سوننهتێیه: سهرهدانا نساخى) نساخى ب خۆ كهرهمه خودێ د گهل هندهك بهنییێن خۆ دكهت، دا گونههێن وان پێ بغهفرینت، و ئێك ژ حهقێن موسلمانى ل سهر برایێ وى ئهوه دهمێ ئهو نساخ دبت برایێ وى سهرا بدهت، و بارا پتر ژ زانایان دبێژن: ئهڤ سهرهدانه سوننهته، و هندهك دبێژن: واجبه..
و مفایێ ڤێ سهرهدانێ ئهوه دلێ نساخى بێته خۆشكرن، و هندهك گۆتنێن وهسا ل نك بێنهكرن كو صهبر و تهحهممولا وى زێدهتر لێ بت، و بیرا وى ل خێرا مهزنا نساخى و صهبرا ل سهر نساخییێ بێته ئینان، و دوعایێن خێرێ بۆ بێنهكرن.
و یا باش ئهوه ئهڤ سهرهدانه یا كورت بت، وهسا تێ نهبت مرۆڤێ نساخ حهز بكهت ئهو گهلهك بمینت. (و تهلقینا پهیڤا شاهدهدانێ بۆ وى كهسێ ل بهر مرنێ) و مهخسهد پێ ئهوه هندهك مرۆڤێن باش بچنه نك وى كهسێ دكهفته بهر مرنێ، و ل نك وى شاهده بدهن، دا ئهو ژى د دویڤ وان دا بێژت، ئهڤه ئهگهر وى ئاگههـ ژ خۆ ههبت، و شاهده نهدهت، ژ خۆ ئهگهر وى ئاگههـ ژ خۆ نهبت، یان ئهو ب خۆ شاهده بدهت، چو مهعنا بۆ ڤێ تهلقینێ نابت.
(و بهرێ وى بۆ لایێ قیبلێ بێتهدان) یهعنى: ئهو ل سهر تهنشتا ڕاستێ بێته رازاندن، و بهرێ وى ل قیبلێ بت، ژ بهر ههبوونا هندهك حهدیسێن دورست ل دۆر ڤێ چهندێ.
(و چاڤێن وى بێنه نقاندن) و پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- د حهدیسێن دورست دا فهرمان ب ڤێ چهندێ كرییه. (و خواندنا سوورهتا یاسینێ ل سهر وى) ژ بهر وێ حهدیسا ئهبوو داوود و نهسائى ڤهگوهاستى، بهلێ زانایێن حهدیسێ دبێژن: ئهڤ حهدیسه یا لاوازه، لهو نابته دهلیل، و ئهگهر هات و حهدیس یا دورست ژى بت، دێ مهخسهد پێ ئهو بت ئهو كهسێ دكهفته بهر مرنێ ئهڤ سوورهته ل نك بێته خواندن، نه كو پشتى ئهو دمرت.
(و لهز ل بهرههڤكرنا وی بێتهكرن، وهسا تێ نهبت كو ئحتمالا زێندیبوونا وى ههبت) چونكى گیرۆكرنا بهرههڤكرن و ڤهشارتنا وى پشتى دمرت چو مفا تێدا نینن.
(و دهینێ وى بێتهدان) چونكى نهفسا خودان باوهرى گرێدایا دهینێ وییه حهتا دئێتهدان، وهكى د وێ حهدیسا دورست دا هاتى یا ئیمام ئهحمهد ڤهدگوهێزت.
(و پهچنینا وى) یهعنى: پشتى مرى دمرت، یا سوننهت ئهوه ئهو نهمینته هلێڤڕى، بهلكى دڤێت بێته پهچنین ب پاتهیهكى، وهكى صهحابییان د گهل پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- كرى.
(و دورسته ئهو بێته ماچیكرن) ژ لایێ مرۆڤ و ههڤالێن وى ڤه، و د ریوایهتێن دورست دا هاتییه كو ئهبوو بهكرى پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ماچی كربوو پشتى ئهو مرى.
(و فهره ل سهر نساخى هزرا باش ژ خودایێ خۆ بكهت) و جارهكێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- سهرا نساخهكى دا، و گۆتێ: تو چاوا خۆ دبینى؟ وى گۆت: ئهزێ ب هیڤیمه ژ خودێ، و ئهز ژ گونههێن خۆ دترسم، پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت: ل جههكێ ب ڤى ڕهنگى ئهو ههردو د دلێ مرۆڤهكى دا كۆم نابن ئهگهر ئهو نهچته بهحهشتێ.
(و تۆبه بكهت، و ههر تشتهكێ ل سهر بت خۆ ژێ خلاص بكهت) وهكى دهینى، و ئێمانهتى، و خۆ دانه ئازاكرنێ، و شیرهتكرنێ.. وهتد. دا دهمێ دچت یێ صافى بت ژ حهقێن خهلكى.
ناڤبڕا دووێ
شویشتنا مرى
ويجب غسل الميت المسلم على الأحياء، والقريب أولى بالقريب إذا كان من جنسه، وأحد الزوجين بالآخر، ويكون الغسل ثلاثا، أو خمسا، أو أكثر بماء وسدر، وفي الأخيرة كافور، وتقدم الميامن، ولا يغسل الشهيد.
(و شویشتنا مرییێ موسلمان كارهكێ فهره ل سهر زێندییان، و ههر ئێك فهرتره مرۆڤێ خۆ یێ نێزیك بشۆت، ئهگهر ئهو ب كێر وى كارى بێت) چونكى ههر ئێك دێ یێ دلۆڤانتر بت د گهل مرۆڤێ خۆ، و كێماسییێن وى پتر دێ ڤهشێرت، (و ههر ئێك ژ ژن و مێران فهرتره یێ دى بشۆت) و ئهڤ چهنده ژ هندهك صهحابییان هاتییه ڤهگوهاستن.
(و شویشتن سێ جارن یان پێنج یان پتر، ب ئاڤێ و سدرێ) كو كهسكاتییهك بوو جهێ صابوینا نوكه دگرت (و جارا دویماهییێ كافوورى پێدا كهن) بۆ هندێ دا بێنا خۆش ژێ بێت، (و لایێن ڕاستێ دئێنه پێشخستن، و شههید نائێته شویشتن) بهلكى ب جلكێن وى ڤه دئێته ڤهشارتن، وهكى پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- د گهل شههیدێن ئوحودێ كری.
ناڤبڕا سێیێ
كفنكرنا مرى
ويجب تكفينه بما يستره ولو لم يملك غيره، ولا بأس بالزيادة مع التمكن من غير مغالاة، ويكفن الشهيد في ثيابه التي قتل فيها، وندب تطييب بدن الميت وكفنه.
(و فهره مرى ب جلكهكێ وى ستاره بكهت بێته كفنكرن، ئهگهر خۆ ژ بلى وى جلكى وى تشتهكێ دى نهبت ژى) مهعنا: شهرتێ وى ئهوه ئهو لهشى ههمییێ ستاره بكهت، (و ئهگهر ژێ بێت ژ جلكهكى پتر بكهنه بهر بێى زێدهییا د مهصهرهفێ دا چو نینه)
ههر وهسا یا باش ئهوه كفن یێ سپى بت، (و شههید ب وان جلكان دئێته ڤهشارتن یێن پێڤه هاتییه كوشتن)؛ چونكى پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ئــهڤ چــهنــده د گهل شههیدێن ئوحودێ كربوو، وهكى مه گۆتى.
(و سوننهته بێهنێن خۆش ل لهشێ مرى و كفنێ وى ژى بێنهكرن).
ناڤبڕا چارێ
نڤێژا جهنازهى
وتجب الصلاة على الميت، ويقوم الإمام حذاء رأس الرجل، ووسط المرأة، ويكبر أربعا أو خمسا، و يقرأ بعد التكبيرة الأولى الفاتحة وسورة، و يدعو بين التكبيرات بالأدعية المأثورة، ولا يصلى على الغال، وقاتل نفسه، والكافر، والشهيد، ويصلى على القبر وعلى الغائب.
(و واجبه نڤێژ ل سهر مرى بێتهكرن) و حوكمێ نڤێژا مرى (فرض كفایه)یه، یـهعـنـى: ئهگهر هندهك كــهس نڤێژێ ل سهر بكهن، گونههـ ژ سهر ههمییان ڕادبت، و مرى مفایى ژ دوعایێن وان كهسان دبینت یێن نڤێژێ ل سهر دكهن.
(و) بۆ كرنا ڤێ نڤێژێ (ئیمام ل بهر سهرێ زهلامى ڕادوهستت و ل ڕاستا نیڤا ژنێ) چونكى پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- وه دكـر، (و چار یان پێنج تهكبیران دێ دهت) و جمهوورێ زانایان ل سهر چار تهكبیران كۆمبووینه، و ریوایهت حهتا نههـ تهكبیران ژى ههنه، (و پشتى تهكبیرا ئێكێ فاتحێ د گهل سوورهتهكى دێ خوینت، و د ناڤبهرا تهكبیران دا دێ وان دوعایان بێژت یێن كو هاتینه ڤهگوهاستن) ژ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن-، و پشتى تهكبیرا دویێ صلاوهتان دێ دهته سهر پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن-، و پشتى تهكبیرا سێیێ و چارێ دوعایان دێ كهت، پاشى دێ سلاڤا ملان ڤهدهت.
(و نڤێژ ل سهر وى كهسى نائێتهكرن یێ تشتهك ژ دهسكهفتییان -غهنیمهى- دزى) جمهوورێ زانایان ل وێ باوهرێنه كو ههر كهسهكێ موسلمان بت نڤێژ ل سهر دئێتهكرن، ئهگهر خۆ گونهههكا مهزن ژى كربت، بهلێ هندهك ڕهنگێن گونههكاران ههبوون پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- نڤێژ ل سهر نهدكر، بهلێ دگۆته صهحابییان: هوین نڤێژێ ل سهر بكهن، و ئهڤ كارێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- بۆ هندێ بوو دا خهلك خۆ ژ ڤان گونههان بدهنه پاش، و ژ وان گونههان: دزییا ژ وى مالى یێ ب ڕێكا جیهادێ ب دهست موسلمانان دكهڤت، كو دبێژنێ: (غولوول)، (و ئهوێ خۆ دكوژت، و یـێ كافر) و ئـهڤــه تشتهكێ ئاشكهرایه، (و یێ شههید) و مهخسهد پــێ ئــهوه یێ د شهڕێ كافران دا هاتییه كوشتن، و ئهڤى خیلاف تێدا ههیه ژ بهر ژێكجودابوونا ریوایهتان، و هندهك زانا دبێژن: دورسته نڤێژ ل سهر بێتهكرن، و دورسته نهئێتهكرن، و ریوایهتێن دورستتر ههنه كو پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- نڤێژ ل سهر شههیدێن ئوحودێ نهكربوو.
(و دورسته نڤێژ ل سهر قهبرى بێتهكرن) ئهگهر مرى هاتبته ڤهشارتن، (و ل سهر غائبى ژى) و مهخسهد پێ ئهوه یێ ل جههكێ دویر مربت، و نڤێژ ل سهر نههاتبتهكرن.
ناڤبڕا پێنجێ
برنا جهنازهى
ويكون المشي بالجنازة سريعا، والمشي معها والحمل لها سنة، والمتقدم عليها والمتأخر عنها سواء، ويكره الركوب، ويحرم النعي والنياحة، واتباعها بنار، وشق الجيب، والدعاء بالويل والثبور، ولا يقعد المتبع لها حتى توضع، والقيام لها منسوخ.
(و جهنازه ب لهز دئێتهبرن) و یا دورست نینه ئهو بێ ئهگهر بێته گیرۆكرن، (و چوونا د گهل جهنازهى، و هلگرتنا وى سوننهته) و ئهو كهسێ ڤێ چهندێ بكهت دێ خودان خێر بت، (و چوونا ل بهراهییا جهنازهى و ل پشت وى وهكى ئێكه، و سویاربوون د گهل جهنازهى باش نینه).
(و ئاگههداركرنا خهلكى ب مرنێ حهرامه) كو ئێك بێته هنارتن و د ناڤ خهلكى دا گازى بكهت كو فلان كهس مر، یان ب دهزگههێن ڕاگههاندنێ بێته بهلاڤكرن، دا خهلك كۆم ببت.. ئهڤه چێ نابت، وهسا تێ نهبت ههوجهیى ب هاتنا هندهك مرۆڤان ههبت دا جهنازهى ب سهروبهر بكهن، (و نیهار) وهكى كو ههوار بێنه ڕاهێلان، و جلك بێنه دڕاندن، و سهر بێنه ڤهچڕاندن.. وهتد، تشتێ نهرازیبوونا ل سهر ئهمرێ خودێ ئاشكهرا دكهت.
(و هلكرنا ئاگرى ل دویڤ جهنازهى، و دڕاندنا كراسى، و نفرینا ب تێچوونێ) ئهڤه ژى حهرامه.
(و ئهوێ د گهل جهنازهى دهردكهڤت ناڕوینت حهتا جهنازه دئێته دانان، و ڕابوونا بۆ جهنازهى هاتییه نهسخهكرن) یهعنى: حوكمێ وێ بهطال بوویه؛ چونكى ل دهسپێكێ ڕابوون ل دهمێ دهرباسكرنا جهنازهى تشتهكێ دورست بوو.
ناڤبڕا شهشێ
ڤهشارتنا مرى
ويجب دفن الميت في حفرة تمنعه من السباع، ولا بأس بالضرح، واللحد أولى، و يدخل الميت من مؤخر القبر، ويوضع على جنبه الأيمن مستقبلا، ويستحب حثو التراب من كل من حضر ثلاث حثيات، ولا يرفع القبر زيادة على شبر، والزيارة للموتى مشروعة، ويقف الزائر مستقبلا للقبلة، ويحرم اتخاذ القبور مساجد، وزخرفتها، وتسريجها، والقعود عليها، وسب الأموات، والتعزية مشروعة، وكذلك إهداء الطعام لأهل الميت.
(و ڤهشارتنا مرى د كۆرهكێ دا واجبه، دا ئهو ژ دههبان بێته پاراستن، و قهبركرنا مرى) كو ئهو بێته ڕازاندن و ئاخ بێته ڕادان ل سهر (و لهحدكرنا وى باشتره) كو تهنشتا قهبرى بێته كۆلان و ئهو بێته پالدان د وى جهى ڕا، و قهبر ژ ئاخێ بێته تژیكرن، ئهڤ ههردو ڕهنگه ددورستن بهلێ لهحد باشتره، ژ بهر هاتنا سوننهتێ ب وێ چهندێ.
(و مرى ژ لایێ بنێ قهبرى ڤه دئێته داهێلان، و ئهو ل سهر تهنشتا ڕاستێ دئێتهدانان، و بهرێ وى بۆ قیبلێ دئێتهدان، و سوننهته ههر ئێكێ ئاماده سێ مستێن ئاخێ بهردهته د قهبرى دا) ژ بهر كو پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ئهو چهنده كربوو.
(و ژ بهوستهكێ زێدهتر قهبر نائێته بلندكرن) و موسلم ژ عهلى ڤهدگوهێزت كو پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ئهو هنارتبوو كو صهنهمهكى نههێلت ئهگهر نهشكێنت، و قهبرهكێ بلند ئهگهر ب عهردى ڤه ڕاست نهكهت.
(و سهرهدانا مرییان دورسته) بۆ زهلام و بۆ ژنان ژى، (و یا باش ئهوه ئهو بهرێ خۆ بدهته لایێ قیبلێ) ژ بهر كو د حهدیسهكێ دا هاتییه دهمێ پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دهركهفتییه سهر قهبران بهرێ خۆ ب لایێ قیبلێ ڤه دا.
(و حهرامه قهبر ببنه مزگهفت) نڤێژ ل سهر بێنهكرن، (و بێنه نهخشاندن، و چرا ل سهر بێنه هلكرن، و ل سهر ڕوینن، و خهبهران بێژنه مرییان).
(و تهعزییه كارهكێ دورسته) و تهعزییه ئهوه مرۆڤ هندهك گۆتنان بێژته وى كهسى یێ موصیبهتهكا مرنێ گههشتییێ؛ دا دلهى دلهى وى بدهت و ههدارا وى بینت، ئـهڤــه كـارهكـێ سـونــنـهتـه، و ئهڤه تشتهكێ جـودایه ژ كۆمبوون و ڕوینشتنا خهلكى ب هلكهفتنا مرنا كهسهكى.
(ههر وهسا دیاریكرنا خوارنێ بۆ مرۆڤێن مرى) ژ بهر ئهو ب موصیبهتا خۆ ڤه دموژیلن، و ناگههن خوارنێ بۆ خۆ بهرههڤ بكهن.
