32. ههلویستێ موسلمانى یێ دورست
ژ زهمانى و وهرگهڕیانێن وى
(44) عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ -رَضِيَ اللهُ عَنْه- قَالَ: قَالَ النَّبِيُّ -صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ-: ( قَالَ اللهُ تَعَالَى: يُؤْذِينِي ابْنُ آدَمَ، يَسُبُّ الدَّهْرَ، وَأَنَا الدَّهْرُ، بِيَدِي الْأَمْرُ، أُقَلِّبُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ( وفي روايةٍ: ( لاَ تَسُبُّوا الدَّهْرَ فَإِنَّ الله هُوَ الدَّهْرُ ).رواه البخاري و مسلم
ئـهبوو هورهیره -خودێ ژێ رازى بت- دبـێـژت: پـێــغــهمـبـهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت: خودایێ پاك و بلند گۆتییه: كوڕێ ئادهمى من دئێشینت خهبهران دبێژته زهمانى، و ئهزم زهمان، كار د دهستێ من دایه، ئهز شهڤ و ڕۆژان وهردگێڕم. و د ریوایهتهكا دى دا هاتییه: خهبهران نهبێژنه زهمانى، هندى خودێیه ئهوه زهمان.بوخارى و موسلم ڤهدگوهێزن
زهمان زڤڕینا شهڤ و ڕۆژانه، و ئاشكهرایه كو د چارچووڤهیێ شهڤ و ڕۆژان دا ڕویدان چێ دبن، چ دخۆش بن چ دنهخۆش بن، و ژ بناخهیێن باوهرییێ د ئیسلامێ دا ئهوه مرۆڤێ موسلمان بـزانـت و بـاوهرى هـهبـت كـو هـهر تشتهكێ د ژینا وى دا ڕوى بدهت یێ خۆش بت بۆ وى یان یێ نهخۆش بت، ب قهدهرا خـودێ چـێ دبــت، و تـشـتـهك ئـهگـهر خودێ حهز نهكربت چێ نابت، و ئهڤه ئێك ژ شهش ستوینێن باوهرییێنه د ئیسلامێ دا، و گهلهك جاران ئهم دبینین دهمێ كهسهك ژ حالێ خۆ بێزار دبت، یان ڕویدانێن ژیانا وى وى بێنتهنگ دكهن، ئهو تیرێن كهربا خۆ دوهشینته زهمانى، و چى گۆتنهكا كرێت بت بۆ شهڤ و ڕۆژان پال ددهت، و پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د ڤێ گۆتنا خۆ دا مه ل هندێ هشیار دكهت كو ئهم خهبهران نهبێژینه زهمانى؛ چونكى ئهڤ كاره ئێشاندنه بۆ خودێ، و دهمێ حهدیس دبێژت: ئێشاندنه.. مهخسهد پێ ئهو نینه زیان -حاشا- دگههته خودێ، یان ئهو پێ كێم دبت، نهخێر، بهلكى مهخسهد پێ ئهوه ئهڤه كارهكه خودێ پێ خۆش نینه و ئهو یێ ژێ رازى نینه.
•و كرنا بهحسێ زهمانى ب خرابى سێ ڕهنگه:
ئێك: ههچییێ هزر كهت كو زهمان ب خۆ خرابییێ دگههینته وى، و بۆ وى نهخۆش دكهت، ئهڤه كافر دبت، چونكى ئهو ئافراندنا كارى بۆ ئێكێ ژ بلى خودێ پال ددهت، وهكى وان موشركان ئهوێن گۆت: خودایێ باشییێ ههیه و خودایێ خرابییێ ههیه.
دوو: ههچییێ هزر بكهت خودێیه كارێ باش و خراب دئینته ڕێكا وى، بهلێ زهمان ئهگهر و وهسیلهیا گههشتنا خرابییێیه بۆ وى، و ئهو چارچووڤهیه یێ نهخۆشى تێدا دگههتێ، لهو ئهو خهبهران دبێژته زهمانى، ئهڤه ئهو كارێ حهرامه یێ حهدیس بهحس ژێ دكهت.
سێ: ئهگهر مرۆڤ دهمهكى ژ زهمانى ب هندهك سالۆخهتێن كرێت و بۆ مرۆڤى نهدخۆش سالۆخ بدهت، نه بۆ كێمكرن و هاڤێتنێ، بهلكى بۆ دیاركرنا واقعى، وهكى كو ل ڕۆژهكێ مرۆڤ بكهفته تهنگاڤى و دژوارییێ، ڤێجا بێژت: فلان ڕۆژ یان فلان شهڤ یا نهخۆش بوو، یان یا دژوار بوو، یان ئهڤ ڕۆژه نهئێته ڤه.. وهتد، ئهڤه دورسته ههر چهنده یا باشتر ئــهوه مـرۆڤ وێ ژى نهكهت.
و دهمێ خودێ دبێژت: ئهزم زهمان، و پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: خودێیه زهمان.. مهخسهد پێ، وهكى ههر ژ حهدیسێ ب خۆ ئاشكهرا دبت، ئهوه ئهز زهمانى ب ڕێڤه دبهم، و قهدهر د دهست من دایه.
•ژ وان مفایێن د ڤێ حهدیسێ دا ههین ب كورتى:
1- ههر تشتهكێ د زهمانى دا بێته سهرێ مرۆڤى ب قهدهرا خودێیه، یێ خۆش بت یان یێ نهخۆش، و زهمان ب خۆ نهشێت تشتهكى بكهت.
2- چێ نابت مرۆڤ گۆتنێن سهقهت یان خهبهران بێژته زهمانى، چونكى ئهوێ زهمانى ب ڕێڤه دبهت خودێیه، و ئهگهر مه باوهرى ههبت كو ئهوا د زهمانى دا دئێته سهرێ مه ب خودێیه و د گهل هندێ ژى ئهم بهاڤیژینه زهمانى، مهعنا ئهم یێ دهاڤێژینه قهدهرا خودێ، و ئهڤه كارهكێ حهرامه.
3- گهلهك جاران تشتهكێ بۆ مرۆڤى نهخۆش دئێته سهرى، بهلێ فایدێ وى تێدا ههیه، وهكى پشتى هنگى بۆ وى دیار دبت، ڤێجا شهرت نینه بۆ مرۆڤى خراب بت دهمێ نهخۆشییهك ژ زهمانى دگههتێ!
