( 35 )
هەمی سالان باران هندی ئێكە
ئیمامێ بەیهەقی حەدیسەكێ ژ عەبدللاهێ كوڕێ عەبباسی ڤەدگوهێزت كو وی گـۆتیە : [ ما من عام بأقل مطرا من عام ولكن الله تعالى يصرفه حيث يشاء ـ چـو سالان باران كێمتـر نینە ژ سالێن دی بەلـێ خـودێ بەرێ وێ ددەتە وی جهی یێ وی بڤێت ] پاشی ئەڤ ئایەتە خواند : [ وَلَقَدْ صَرَّفْنَاهُ بَيْنَهُمْ لِيَذَّكّرُوا فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلا كُفُورا ـ و ب ڕاستی مە باران ل جهەكی ئینا خوار و ل جهەكێ دی مە نەئینا خوار ، دا ئەوێن مە باران لـێ باراندی قەنجیا خودێ ل بیـرا خـۆ بینن ، وسوپاسیا وی بكەن ، ودا ئـەوێن باران لـێ نەباری ژی بیـرا خۆ لـێ بیننەڤە ، ولەزێ د تۆبەكرنێ دا بكەن ، دا خودێ ڕەحـمـێ ب وان ببەت وبارانێ بدەتێ ، بەلـێ پـتـریا مرۆڤان ژ ڤەشارتنا قەنجیێن مە ل سەر وان پێڤەتر ل بەر چو ددی نەهاتن ] ( الفرقان : 50 ) .
وهەر چەندە ئەڤ حەدیسە ب ڤێ ریوایەتێ یا ( مەوقووفە ) ل سەر صەحابی ، بــەلـێ ریــوایــەتــەكا دی یا ( مەرفووع ) ژ عەبدللاهێ كوڕێ مەسعوودی هـەر ل نك ئیمامێ بەیهەقی هەیە كو پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆتیە : [ ما عام بأمطر من عام ـ بارا چو سالان ژ یا چو سالێن دی زێدەتر نینە ] .
وتێگەهشتنا دورست بـۆ ڤـێ حەدیسێ حەتا دەمەكێ نێزیك ل بەر زانایان ژبلی عامییان تشتەكێ ب ساناهی نەبوو ، لەو خودان باوەران ژ وان وەكی خەلكێ دی باوەری پێ دئینا چونكی وان قەناعەتەكا تـمـام هەبوو كو پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ چو گۆتنا ژ بەر خۆ نابێژت ، بەلـێ د گەل هندێ ژی وان چو تەفسیرێن علمی بۆ ڤێ گۆتنێ نەبوو ، وحەدیس وەسا گرتی ما حەتا بەری كێمتـر بیست سیهــ سالان دەمێ علم پێشكەفتی ، وزانا شیاین ب ڕێكا ئامیرەتێن پێشكەفتی یێن پیڤانا بارانێ بنەجـهــ بكەن كو بەلـێ ڕاستە ڕێژەیا وێ بارانێ یا هەر سال دبارت وەكی خۆ یا ( ثابتە ) وچو گوهۆڕین ب سەر دا نائێت ، ووان ب ڤێ چەندێ ژی ئاشكەرا كـر كـو گۆتنێن پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ژ وەحییا خودێنە ونە ژ نك وی ب خۆنە ، ئەگەر نە چاوا ئەو دا ڤێ ڕاستییا علمی یا هندە ( دەقیق ) زانت ؟
پشتی هنگی ئەڤە مەسەلەكە چو پەیوەندی ب دینی وشریعەتی وعیبادەتی ڤە نینە ، یەعنی : ئەو دشیا نەبێژت ، وهنگی چو ژ دینی كێم نەدبوو ، بەلـێ خودێ ئەڤ گۆتنە ل سەر ئەزمانێ وی گێڕا بۆ هندێ دا ل پاشەڕۆژێ بۆ وی ببتە ئعجازەكا علمی ونیشانەك ل سەر ڕاستییا پێغەمبەرینیا وی .
ئەڤرۆ وپشتی گەلەك دویچوون وڤەكۆلینێن بەرفرەهــ ل دۆر وێ كەمییەتا ئاڤێ ئەوا ل سەر ڕویێ عەردی هەی هاتینەكرن ، زانا گەهشتنە وێ ئەنجامێ ئەوا دبێژت : نێزیكی ( 1360 ) ملیوون كیلۆمتـرێن ( موکەعەب ) یێن ئاڤێ ل سـەر عـەردی هـەنـە ، وئــەڤ ئاڤە ب ڕێژەیا ( 20 ر 97 % ) ئاڤەكا سویرە د دەریا وئەقیانۆسان دا هەیە ، و ( 80 ر 2 % ) ئاڤا شرینە .. و ( 71 % ) ژ ڕوییێ عەردی كو دبتە نێزیكی ( 510 ) ملیوون كیلۆمتـرێن چارگۆشە ئاڤە ، وهشكاتی نێزیكی ( 149 ) ملیوون كیلۆمتـرێن چارگۆشەیە .
ل ســەر ڤــی بناخـەیـی موعەددەلـێ وێ ئاڤێ یا هەر سال ژ پشكا ئاڤی ژ عەردی ڕادبت ودبتە هلم دگەهتە ( 320 ) هزار كلیۆمتـرێن موكەعەب ، ونـێـزیكی ( 60 ) هـزار كیلۆمتـرێن موكەعەب ژ وێ ئاڤا ل پشكا هشكاتی ژ عەردە هەی دبتە هلم ، و ب كــۆمــكــرنا ڤان هەردو هژمارا دیار دبت كو زڤڕینا ئاڤێ د ناڤبەرا عەردی وغیلافێ وی یـێ غازی دا هەر سال دگـەهـتـە ( 380 ) هزار كیلۆمتـرێن موكەعەب ، وئەڤ هلما ژ عەردی ڕادبت ژ بەر چەند ئەگەرەكان بلند دبت حەتا دگەهتە تەخەیا بنی ژ غیلافێ غازی یێ عەردی ، و ل وی جهی دتـەزت ودەرەجا گـەرماتییا وی دگەهتە ( 80 ) یێ د بن سەدێ دا، و ل وێرێ ئەو هلم تـیـر دبت وجارەكا دی دزڤڕت دبتە ئاڤ وكژلۆك وبەفر ، ودزڤڕتە عەردی .
وزانایـێـن بـسـپـۆر دبـێـژن : ئەو كەمییەتا ئاڤێ یا هەر سال ژ هشكاتیێ بلند دبت ودبتە هلم كو نێزیكی ( 60 ) هزار كیلۆمتـرێن موكەعەبە ، كێـمـتـرە ژ وێ كەمییەتێ ئەوا ب ڕێكا بەفر وبارانێ ب سەر عەردی دا دئێتە خوارێ كو دگەهتە نێزیكی ( 96 ) هزار كیلۆمتـرێن موكەعەب ، بەروڤاژی وێ كەمییەتێ یا ب سەر پشكا ئاڤی دا دبارت ، چونكی ( 320 ) هزار كیلۆمتـرێن موكەعەب ژێ ڕادبت ودبتە هلم ، و ( 284 ) هزار كیلۆمتـرێن موكەعەب لـێ دزڤڕن .
وپـشـتی زانا ل ڤان چــل سالـێـن دویـماهیێ ب ڤەكۆلینێن ( دەقیق ) ڕابووین ل دۆر ( زڤڕینا ئاڤێ ل دۆر عەردی ـ دورة الماء حول الأرض ) سەهمێ سەرێ وان گرت وئەو حێبەتی بوون ، چونكی وان دیت ئەو كەمییەتا هلمێ یا هەر سال ژ عەردی بلند دبت نائێتە گوهاڕتن ، وئەو كەمییەتا هلمێ یا كو د غیلافێ غازی یێ عەردی ژی دا هەی وەكی خۆ دمینت ونائێتە گوهاڕتن ، لەو د ئەنـجام دا ئەو گەهشتنە ڕاستییەكا علمی یا دی ژی وگۆتن : ژ بەر ئەڤا بۆری ئەو كەمییەتا بارانێ ژی یا هەر سال دبارت وەكی خـۆیــە ونائێتە گوهاڕتن ، وگۆتن : ڕێژەیا ناڤنجی یا هاتنا بارانێ ل سەر ڕویێ عەردی دگەهتە ( 7 ر 85 ) سەنتیمتـرێن موكەعەب ، وئەڤ ڕێژەیە هەر سال یا ( ثابته ) بەلـێ لێكڤەكرنا وێ ل سەر دەڤەران كێمی وزێدەیی دكەفتێ ، و ژ بەر هندەك ئەگەرێن جودا جودا هەر سال بارینا بارانێ ل جهەكێ دەسنیشانكری ژ عەردی وەكی خۆ نامینت ، وەكی پـێـغـەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گـۆتــی : [ ولكن الله تعالى يصرفه حيث يشاء ] یەعنی : كێم ناكەت ، بەلـێ ژ ڤی جهی بۆ جهەكێ دی دبەت . دبت ڕێژەیا بارانێ ل هندەك جهان سالـێ صفر بت ، وەكی هندەك جهێن بیابانێ وبەڕیێ ، و ل هندەك جهێن دی ( 45 ر 11 ) متـرێن موكەعەب بت ، وەكی گزیرتێن هاوای .
ویا مای بێژین : دان دانا خودێ یە ، وهیڤیا مە ژ خودێ ئەوە ئەو مە ژ رەحما خۆ بێ بار نەكەت .
• پەیڤا دویماهیێ
ئەڤێن بۆری چەند بابەتەكێن جودا جودا بوون ل دۆر هندەك مەسەلێن علمی یێن نوی د ناڤبەرا قورئانێ وسوننەتێ وعلمی مــرۆڤــی دا ، مــە ئــەو ژ چەند ژێدەرەكێن علمی كۆمكرینە و ب زمانەكێ ب ساناهی بەرچاڤ كرینە دا خویشك وبرایێن مە یێن خواندەڤان مفایەكی ژێ ببینن ..
وبەری ئەم ڤێ نڤیسینێ ب دویماهی بینین مە دڤێت خواندەڤانان ل دو ڕاستیێن سەرەكی هشیار بكەین :
یا ئێكێ : هندی قورئانە كیتابەكا خودایی یە بۆ هندێ هاتیە دا بەرێ مە بدەتە ڕێكا خودێ یا ڕاست كو ئیسلامە ، وئەو بۆ هندێ نەهاتیە دا ببتە كیتابەكا علمی ڕاستیێن علمی بۆ مە شرۆڤە بكەت .. هـەر چـەنـدە ئـەڤـە نابتە مانع كو د قورئانێ دا هندەك ئیشاراتێن علمی هەبن بەردەوامیێ بدەنە ئعجازا قورئانێ ، ودەم بۆ دەمی مرۆڤی ل وێ ڕاستیێ هشیار بكەت ئەوا قورئانێ تەئكید ل ســەر كــری كــو ئـەڤ قورئانە ژ چێكرنا چو مرۆڤان نینە ، و د شیانا چو مرۆڤان دا نینە كو وێ یان قورئانەكا وەكی وێ چێ بكەن .
یا دووێ : ئەڤ تەفسیرێن علمی بۆ ئایەتان وەكی هەمی تەفسـیـرێن دی ئجتهادەكا بەشەریە بۆ زانینا مەعنا قورئانێ ، یەعنی : ئحتمالا هەبوونا خەلەتیێ ودورستیێ ژی تێدا هەیە ، وئەم نابێژین : سەدا سەد ئەڤ هەمی تەفسیرە ددورسـتـن ، وچێ نابت دخەلەت بن ، وخودێ چـێـتـر دزانت .
[ سُبْحَانَ رَبِّـكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ . وَسَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ . وَالْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعَالَمِين ] ( الصافات : 181-183 ) .
