3- ئیسلام دیـنـێ مـەیـە
كوڕێ من: تو بزانە هندی دینێ (ئیسلامێ) یە، ئەو دینە یێ خودێ بۆ مە ڤیای وهلبژارتی، وپێغەمبەرێ خۆ (موحەممەد) سلاڤ لـێ بن بۆ مە پێ هنارتی دا بەرێ مە بدەتێ وفەرمانێ ل مە بكەت كو ئەم هەمی ل دویڤ بچین.
ئیسلام دینێ مەیە، و ژ بلی ئیسلامێ مە چو دینێن دی نینن، چونكی ئیسلام ب تنێ دینێ خودییە، وەكی خودێ ب خۆ د قورئانێ دا گۆتی:
[ إِنَّ الدِّینَ عِنْدَ الله الإسلامُ ]
و (دین) و (ئیسلام) دو پەیڤێن عەرەبینە..
(دین) ب ڕامانا ڕێك وڕێبازێ دئێت، ئانكۆ: دینێ مـرۆڤـی ئـەو ڕێـكـە یا مرۆڤ د ژیانا خۆ دا ل سەر ب ڕێـڤـە دچت، وئەو ڕێبازە یا مرۆڤ ل دویڤ دەست ودارێ وێ هزر دكەت، وبیـر وباوەرێن خۆ یێن جودا جودا ئاڤا دكەت. و (ئیسلام) ڕامانا وێ ئەوە مرۆڤ خۆ ب دەست ئەمر وفەرمانا خودێ ڤە بەردەت، وكاری پێ بكەت ویێ پێ ڕازی بت..
ئەی كوڕێ من: دینێ مە ئیسلامە، وئیسلام وەكی خانییەكێ جوان وبلندە خۆ ل سەر پێنج ستویـنان دگرت، وئەگەر ئەو هەر پێنج ستوین نەمان، یان ئێك ژ وان نەما ئـەو هـنـگـی دیـنـێ مـرۆڤـی ژی نەما، وئەو هەر پێنج ستوین ژی ئەڤەنە:
ستوینا ئێکێ:
شاهدەدانە، وشاهـدەدان ئـەوە مرۆڤ ب دلـی باوەر بكەت و ب ئەزمانی بێژت: (أشهد أن لا إلە إلا الله، وأشهد أن محمداً رسـول الله) وڕامانا ڤـێ پـەیـڤـێ ئـەوە مرۆڤێ دبێژت: ئەز باوەر دكەم كو ژ خودێ پێڤەتر ئەوێ ب عەرەبی دبێژنێ: (ئەللاه) چو خودایێن دی یێن ب حەق نینن كو هەژی هندێ بن مرۆڤ پەرستنێ بۆ بكەت، چونكی خودێ ئەم یێن داین وئەوە رزقی ددەتە مە، لەو دڤێت ئەم پەرستنا وی ب تنێ بكەین..
ئەڤە ڕامانا نیڤا ئێكێ بوو یا پەیڤا شاهدێ، وڕامانا نیڤا دووێ ئەڤەیە: ئەز باوەر دكەم كو موحەممەدێ كوڕێ عەبدللایێ قورەیشی پێغەمبەرێ خودێ یێ دویماهییێ یە، خودێ ئەو بۆ مە یێ هنارتی، دا بەرێ مە بدەتە دینێ دورست، لەو دڤێت ئەم گوهدارییا وی بكەین، و ل دویڤ ڕێبازا وی بچین.
ستوینا دووێ:
كرنا پێنج نـڤـێـژانە د شەڤەك وڕۆژەكێ دا، ئەو هەر پێنج نـڤـێـژ ژی ئەڤەنە: نـڤـێـژا سپێدێ، ویا نیڤرۆ، ویا ئێڤاری، ویا مەغرەب، ویا عەیشا، وكرنا ڤان هەر پێنج نڤێژان كارەكێ فەرە ل سەر مە موسلمانان دڤێت ئەم هەمی پێ ڕاببین.
ستوینا سیێ:
دانا زەكاتـێ یـە، وزەكات حەقەكە خودێ بۆ فەقیـران د ناڤ مالـێ زەنگینان دا دانای، دڤێت مرۆڤێ مالدار ڤی حەقی ژ ناڤ مالـێ خۆ بینتە دەر وبدەتە مرۆڤێن هەژار وپێتڤی، دا دلـێ خۆ ژ بەخیلییێ وحەسویدییێ پاقژ بكەت.
ستوینا چارێ:
ڕۆژییا هـەیـڤا رەمــەزانـێ یە، وڕۆژی ئەوە مرۆڤ خۆ ژ خوارنێ وڤەخوارنێ وشەهوەتێ بدەتە پاش ژ سپێدێ حەتا ڕۆژ ئاڤا دبت، ورەمەزان هەیڤا نەهییە د سالنامەیا هجری دا.. ورەمەزان ئەو هەیڤە یا قورئان تێدا بۆ پێغەمبەرێ مە ـ سلاڤ لـێ بن ـ هاتییە خوارێ، ڤێجا دڤێت ئەم موسلمان هەمی ل ڤێ هەیڤێ ب ڕۆژی بین.
ستوینا پێنجێ:
كرنا حەجێ یە، یەعنی: چوونا مرۆڤی بـۆ (بەیتا خودێ) ب ئنیەتا عیبادەتی، وبەیتا خودێ ئەو كەعبەیا پیـرۆزە یا كو ئیبـراهیم پێغەمبەری ل مەكەهێ ئاڤاكری، وئەم د نڤێژێ دا بەرێ خـۆ ددەینێ.. وكرنا حەجێ ل سەر وی موسلمانی یا فەرە یێ مال هەبت وڕێك بۆ وی هەبت بشێت بچتە مەكەهێ، و خودێ حەج ل سەر موسلمانی یا فەر كری د عەمری دا جارەكێ. ئەڤە ئەو هەر پێنج ستوینن یێن دینێ مە خۆ ل سەر دگرن.
پێغەمبەرێ مە ـ سلاڤ لـێ بن ـ د گۆتنەكا خـۆ یا پـیـرۆز دا دبـێـژت:
[ بُنِی الإسلامُ علی خَمْسٍ: شَهادَةِ أنْ لا إلهَ إلا الله وأنَّ محمداً رسُولُ الله، وإقامِ الصلاةِ، وإیتاءِ الزكاةِ، وصَوْمِ رمضانَ، وحجِ البیتِ مَنِ استطاعَ إلیهِ سبیلاً ].
پشتی تە زانی كانێ ئەو هەر پێنج ستوین چنە یێن دینێ مە خۆ ل سەر دگرت، دڤێت بزانی كانێ دینێ مە ب چ سالۆخەتان دئێتە ناسین..
•كوڕێ من: پێنج سالۆخەتێن مەزن وسەرەكی هەنە دینێ مە پێ دئێتە ناسین، ئەو ژی ئەڤەنە:
سالوخەتێ ئێکێ:
ئیسلام دیـنـێ ئـێـكانـەیـە یـێ كو بەرێ خەلكی ددەتە (تەوحیدا خودێ) ومەعنا: تەوحیدا خودێ ئەڤەیە: مرۆڤی باوەری هەبت كـو خـودێ ئـێـكە یێ بێ شریك وهەڤالە، نە ئەو ژ كەسێ بوویە ونە كەس ژ وی بوویە، هەر تشتەكێ هەبت هەوجەیی ب خودێ هەیە وئەوی هەوجەیی ب كەسێ نینە، نە ئەو وەكی كەسییە ونە كەس وەكی وییە، وئەڤەیە مەعنا سوورەتا (الإخلاص) ئەوا مە هەمییان ژ بەركری، دەمێ خودایێ مەزن تێدا دبێژت:
[ قُلْ هُو اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لمْ يلِدْ ولمْ یولدْ ولمْ يكُنْ لهُ كُفُواً أَحَدٌ ]
ژ بەر ڤێ باوەرییێ یا كو ئیسلام بەرێ مە ددەتێ، ئەم دبێژین: ئیسلام دینێ تەوحیدێ یە.
سالوخەتێ دووێ:
ئیسلام دینێ ئێكاتییێ یە، دینەكە بەرێ موسلمانان ددەتە براینی وحەژێكرنێ، گاڤا ئیسلام هاتی مللەتێ عەرەبان ومللەتێن دی ژی دژێكڤەبووی ولێككەفتی بوون، وپشتی ئیسلام هاتی ووان باوەری پێ ئینای وخۆ دایە بەر سیبەرا ڤی دینێ پیـرۆز خودێ ئەو هەمی كرنە ئێك ئومـمـەت، وئەڤ ئوممەتە بوو شارستانییا ئیسلامی د ناڤ خەلكی دا بەلاڤ كری وبەرێ وان دایە زانینێ وپێشكەفتنێ، وچی گاڤا ڤێ ئوممەتێ پشت دا دینێ خۆ جارەكا دی دێ تویشی لێككەفتن وژێكڤەبوونێ بت.
ئیسلام بەرێ مە ددەتە ئێك ڕووگەهێ، دا ئەم بزانـیـن كو خودایێ مە ئێكە، وپێغەمبەرێ مە ئێكە كو موحەممەدە ـ سلاڤ لـێ بن ـ، وڕێكا مە ئێكە كو ئیسلامە، لەو دڤێت ئەم هەر دەم ئێك بین، ئێك دل وئێك دەست.
سالوخەتێ سیێ:
ئیسلام دینەكێ خۆش و ب ساناهی یە، مرۆڤ هەمی دشێن تێ بگەهن و ل دویڤ بچن، چو تشتێ ئاسێ و ب زەحمەت تێدا نینە، ئیسلام شـریـعـەتـەكێ ئاشكەرایە، شریعەتەكە هندێ ژ مرۆڤی دخوازت هندی د شیانا وی دا بـت، وئـەو تـشـتـێ د شیانا وی دا نەبت ئیسلام ژێ ناخوازت و ل سەر وی فەر ناكەت، بۆ نموونە:
ـ نڤێژ، خودێ ل سەر موسلمانان فەركرییە، ئەگەر ئێك ل سەر وەغەرێ بت دورستە بۆ وی ئەو نڤێژا چار ركاعەت بكەتە دو ركاعەت، ونـڤـێـژا نـیـڤـرۆ وئـێـڤاری، ویا مـەغـرەب وعەیشا د گەل ئێك كۆم بكەت و ل ئێك دەمی بكەت، نڤێژێ مرۆڤ ژ پێیان ڤە دكەت، بەلـێ ئەگەر ئێك یێ نەخۆش بت ونەشێت نڤێژێ ب ڤی ڕەنگی بكەت، بۆ وی هەیە ئەو نڤێژێ ڕوینشتی بكەت.
ـ ڕۆژی، كارەكێ فەرە.. بەلـێ ئەگەر ئێكی (عوزرەك) هەبت وەكی وی مرۆڤێ ل سەر وەغەرێ بت، یان یێ نساخ بت، بۆ وی هەیە ڕۆژییێ نەگرت.
سالوخەتێ چارێ:
ئیسلام هەمی لایێن ژینێ ڤەدگرت، چونكی ئەو دینەكە لـێ دگەڕیێت د ناڤبەرا مرۆڤی وخودێ دا، هەر وەسا د ناڤبەرا مرۆڤی ومرۆڤی دا دورست بكەت، ئیسلام نەهاتییە بەس دا بێژتە مرۆڤی: دلـێ خۆ پاقـژ بكە، وخودایێ خۆ بناسە، ونڤێژێ بكە وڕۆژییێ بگرە.. ئەڤە پشكەكە ژ ئیسلامێ، ئیسلام دخـوازت ژینا مرۆڤێ موسلمان هەمییێ ب سەروبەر بكەت، ئیسلام نیشا مە ددەت چاوا بخوین چاوا ڤەخۆین، چاوا ڕابین چاوا ڕوینین، چاوا باخڤین، ئەخلاق ورەوشتێ مە یێ چاوا بت، چاوا تێكەلـی خەلكی ببین، چ تشت یێ دورستە چ یێ دورست نینە، ئانكۆ: ئیسلام دین ودنیایە.
سالوخەتێ پێنجێ:
ئیسلام دینەكێ گشتییە بۆ هەمی مرۆڤانە، وهەر چەندە پێغەمبەرێ مە ـ سلاڤ لـێ بن ـ عەرەب بوو بەلـێ ئەو بۆ هەمی مرۆڤان هاتبوو هنارتن وگەلەك مللەتان ـ ژبلی عەرەبان ژی ـ باوەری پێ ئینابوو، وئەگەر ئەم دیرۆكا ئیسلامێ بخوینین دێ بینین گەلەك مللەتان خزمەتا ڤی دینی كرییە، وئەڤ مللەتە هەمی ل ژێر سیبەرا ئیسلامێ برایێن ئێك بوون، ووان پێكڤە جیهاد وخەبات د ڕێكا خودێ دا دكر، وبەرێ خەلكی ددا ڕۆناهییا خودێ.
و د گەلەك ئایەت وحەدیسان دا هاتییە كو چو مللەت ژ چو مللەتێن دی د باشتـر نینن، وهەمی وەكی ئێكن، یێ باش ئەوە یێ ب تەقوا بت.
ئەڤە ئەو هەر پێنج سالۆخەتن یێن دینێ مە پێ دئێتە ناسین.
گــەر تـە دڤـێـتـن بـبـی
مــیــر وســەر ومـوعتەبـەر
كـزب وخـیـلافـێ مـە بێژ
گەر تە بكن كەر بكەر
(ئەحمەدێ خانی)
پسیار وچالاكی
1)
زارۆكێ چەلەنگ: بۆ مە ئاشكەرا بكە كانێ ئەڤ گـۆتـنـە ددورسـتـن یان نە:
1 ـ ئیسلام دینەكە ئێكاتییێ دخوازت، وفەرمانێ ل موسلمانان دكەت كو ئەو هەمی ئێك بن.
2 ـ خـودێ پێغەمبەرێ خۆ موحەمـمـەد ـ سلاڤ لـێ بن ـ بۆ عەرەبان ب تنێ هنارت بوو.
3 ـ كەعبە ئەو جهە یێ ئەم د نڤێژێ دا بەرێ خۆ ددەینێ.
4 ـ هژمارا وان ستوینان یێن ئیسلام خۆ ل سەر دگرت چارن.
5 ـ (دین) پەیڤەكا عەرەبییە، ڕامانا ڕێك وڕێبازێ ددەت.
(2)
أ ـ سێ ژ وان ستوینان بهژمێرە یێن دینێ مە خۆ ل سەر دگرت:
1-
2-
3-
ب ـ سێ سالۆخەتان ژ سالۆخەتێن دینێ مە پێ دئێتە ناسین بهژمێرە:
1-
2-
3-
