ـ 3 ـ دیتنا به‌رمایێن مرۆڤێ شكه‌فتان

admin95

 



 


ـ 3 ـ

دیتنا به‌رمایێن مرۆڤێ شكه‌فتان



ئه‌گه‌ر بۆ ته‌ هلكه‌فت جاره‌كێ بچیه‌ شكه‌فتا زه‌لامێ په‌كینى پشتى ئه‌و ژێ ده‌ردكه‌ڤت ئێكسه‌ر ، تو دێ گه‌له‌ك تشتان ژ وى زانى ، ئه‌ڤه‌ ب دورستى وه‌كى كو تو دشێى گه‌له‌ك تشتان ژ خێزانێن نوى بزانى ئه‌گه‌ر تو بچیه‌ د خانیێن وان ڤه‌ پشتى ئێكسه‌ر ئه‌و ژێ ده‌ردكه‌ڤن ، ئه‌و گه‌له‌ك ڕه‌نگێن به‌رمایان وتشتێن سه‌یر ل پاش خۆ دهێلن .


ل وى ده‌مێ تو دچیه‌ د شكه‌فتێ ڤه‌ دێ زانى كو زه‌لامێ په‌كینێ ئاگر ب كاردئینا ، چونكى تو دێ هنده‌ك پرتێن ده‌پێ سۆتى بینى ، ونه‌ دویره‌ كۆمه‌كا ڕه‌ش ژ هنده‌ك هه‌ستیێن بووینه‌ ڕه‌ژى ژى ل عه‌ردێ پیس تو ببینى ، هه‌ر وه‌سا قانێن خوینێ ئه‌وێن ماینه‌ ب ئامیره‌تێن به‌رى ڤه‌ دێ ته‌ ل هندێ ئاگه‌هدار كه‌ن كانێ مرۆڤێ شكه‌فتێ چاوا گیانه‌وه‌ر دكوشتـن وپرت پرت دكرن ودخوارن ! وئه‌گه‌ر تو ژ بسپۆرێن تایبه‌تمه‌ند بى ژ هه‌ستیێن گیانه‌وه‌ران یێن به‌لاڤ دێ زانى كانێ چ ڕه‌نگێن گیانه‌وه‌ران ل سه‌ر ده‌مێ وى پتـر د به‌لاڤ بوون .


دبت تو چو نیشانان نه‌بینى ڕه‌نگێ چاڤێن زه‌لامێ شكه‌فتێ یان مویێ وى بۆ ته‌ ئاشكه‌را بكه‌ن ، به‌لـێ ئه‌گه‌ر ته‌ هنده‌ك مرۆڤ دیتن دێ شێى ڕه‌نگێ قه‌رقۆده‌یێ مرۆڤێ په‌كینێ ده‌ستنیشان كه‌ى ، وكانێ پیێن وى د درێژ بوون یان دكورت بوون ، وكانێ سه‌رێ وى یێ مه‌زن بوو یان یێ بچویك بوو ، وله‌شێ وى كانێ یێ درێژ بوو یان یێ كورت بوو .


وبێ گومان مرۆڤه‌ك نه‌شێت ئه‌ڤرۆ بچته‌ د مالا زه‌لامه‌كێ شكه‌فتێ ڤه‌ یێ ژ نوى ژ مالا خۆ ده‌ركه‌فت بت ، به‌لكى ژ ڤێ پـتـر ژى ئه‌ڤرۆ گه‌له‌ك یا ب زه‌حمه‌ته‌ ئه‌م بشێین وان جهان ببینین یێن ڕۆژه‌كێ مرۆڤێ شكه‌فتێ لـێ دژیا ، وئه‌گه‌را سه‌ره‌كى یا ڤێ چه‌ندێ ئه‌وه‌ گوهۆڕینێن مه‌زن ب سه‌ر ڕویێ عه‌ردى دا هاتینه‌ ژ هنگى وه‌ره‌ یێ بۆ جارا ئێكێ مرۆڤ لـێ په‌یدا بووى كو دبت ئه‌و بۆ به‌رى پـتـر ژ نیڤ ملیوون سالان دزڤڕت .





به‌رى پـتـر ژ نیڤ ملیۆن سالان وى چاخى ده‌ست پێ كریه‌ یێ كو دبێژنێ : چاخێ به‌ستیێ ، وبه‌رى نێزیكى یازده‌ هزار سالان ئه‌ڤ چاخه‌ ب دویماهى هاتیه‌ ، وڕه‌نگه‌ ل درێژیا ڤى ده‌مێ درێژ چار جاران كـۆمــێــن بـه‌ســتــیـێ ژ جه‌مسه‌رێ باكوورێ به‌ر ب باشوورێ ڤه‌ هێدى هێدى ڤه‌رست بت و ژ كـۆبـێـن چـیـأیـان هاتبنه‌ خوارێ وجهه‌كێ به‌رفره‌هــ ژ عه‌ردى ل ئه‌ورۆپا وئاسیا وئه‌مریكا باكوور ڤه‌گرت بت ، وستویراتیا ته‌خه‌یا بـه‌ستـیـێ ل هنده‌ك جهان گه‌هشتبوو چه‌ند كیلۆمه‌تره‌كان .


وپشتى هه‌ر چاخه‌كى ژ ڤان چاخێن به‌ستیێ سه‌قایه‌كێ گه‌رم بـۆ ده‌مـێ هـزاران سـالان دهـات ، و ل ده‌مێ ڤێ گه‌رمێ ته‌خه‌یێن به‌ستیێ دحه‌لیان وكێم دبوون ، ل وى ده‌مێ ئاڤا ئقیانۆسێن جیهانێ بلند دبوو ، و د ئه‌نجام دا شه‌هــ د ناڤ باى دا زێده‌ دبوو ومژ وباران مشه‌ دبوون .


ل ده‌مێ به‌ستیێ به‌ڕى وبیابان دبوونه‌ دارستانێن كه‌سك ، پاشى دوباره‌ دزڤڕین ودبوونه‌ قه‌دمێن مه‌زن یێن خیزى ، پاشى ڕێنیشانێن گر وبانیان دهاتنه‌ گوهاڕتن وكه‌ڤر وئاخ ژ گركان دهاتنه‌ خوارێ ونهال تژى دكرن ، وجۆكێن ئاڤێ هنده‌ك ڕێكێن نوى بۆ خۆ د زكێ نهالێن نوى دا ڤه‌دكرن ، وبه‌رێ هنده‌ك ڕویبارێن كه‌ڤن دهاته‌ گوهاڕتن ، به‌لكى دبت هنده‌ك ژ وان ئێكجار هشك ببن ، وپێش وان ڤه‌ هنده‌ك ڕویبارێن نوى ده‌ركه‌فت بن .


ل ڤى ده‌مێ درێژ هژماره‌كا گوهۆڕینان ل ڤان شكه‌فتان دبوون یێن مرۆڤێ به‌رى دیرۆكێ لـێ ئاكنجى بووى و ل دۆر وڕه‌خێن وان دژیا ، بانێن هنده‌ك شكه‌فتان كه‌فـتـن وده‌رێن وان هاتنه‌گرتن وهه‌تا ئه‌ڤرۆ ژى كه‌س ب جهێ وان نه‌كه‌فتیه‌ ، وهنده‌كێن دى كه‌فتنه‌ به‌ر له‌هیێن ڕویباران ، وگیرهێ ته‌خه‌یه‌كێ ل سه‌ر ته‌خه‌یه‌كێ ئه‌و تژى كرن ، وئه‌و ته‌خه‌یێن گیرهێ ئێك ودو گرتن ووه‌كى كه‌ڤرى ڕه‌ق بوون ، و ل درێژیا سالان باى ئاخ هلگرت وئینا د شكه‌فتێن دى ڤه‌ ، هه‌تا ده‌رێن وان یێن كو پێنجى گاڤا دبلند وه‌سا ته‌نگ بووین كو كه‌سه‌ك نه‌شێت تێڕا بچته‌ ژۆر .


ویا بوویه‌ عه‌ده‌ت هه‌ر جار هنده‌ك شكه‌فتێن مرۆڤێ به‌رێ بێ ده‌ستى بۆ مه‌ ئاشكه‌را دبن ، وه‌كى كو هڕیانا عه‌ردى هنده‌ك جاران ده‌رێ شكه‌فته‌كا كه‌ڤن بۆ مه‌ ڤه‌دكه‌ت ، یان ده‌مێ شكه‌فته‌كا ده‌مه‌كێ درێژ ڤه‌شارتى ماى دكه‌فته‌ ڕێكا پاله‌یێن كانان .


وپـتـریا وان ئامیره‌تێن مرۆڤێ به‌رى دیرۆكێ ژ به‌رى چێكرین هێشتا د بن تـه‌خـه‌یـێـن ئاخـێ ڤـه‌ د ڤه‌شارتینه‌ ، ودبت ئاڤێ ئه‌و دگه‌ل خۆ بربنه‌ هنده‌ك جهێن دویر ژ وان جهان یێن دورستكه‌رێن وان یێن ئێكێ لـێ دژیان ، وخـۆ ئـه‌گـه‌ر ئـه‌م تـشـتـه‌ك ژ وان ل ناڤ بیستانێ جۆتیاره‌كى ژى ببینین ده‌مێ ئه‌و ل بهارێ عـه‌ردێ خــۆ دكێلت ئه‌م نه‌شێین مفایه‌كێ باش ده‌رباره‌ى وى مرۆڤى ژێ ببینین یێ ئه‌و چێكرى .


ئه‌ڤه‌ وپتـریا هه‌ستیێن وان مرۆڤێن ل ده‌مێن به‌رى دیرۆكێ ژیاین پێتى بووینه‌ ونه‌ماینه‌ ، چونكى هه‌ستى زویتـر ژ به‌رى پویچ دبن .


وئه‌گه‌ر مرۆڤێ ئێكێ هنده‌ك ئامیره‌ت بۆ خۆ ژ پویشى یان هنده‌ك كه‌ره‌ستێن دى یێن پش دورست كـربـن ، ئـه‌ڤ تشته‌ ئه‌ون یێن زوى دبنه‌ ئاخ وخولـى ، وكویفكۆیى دبـن ، وچـو ل شوینێ نامینت ، و ژ به‌ر ڤێ ئه‌گه‌رێ هنده‌ك ڕاستى هه‌نه‌ ل دۆر مرۆڤێ شكه‌فتان ئه‌م نزانین ، ودبت ئه‌م چو ده‌لیلان ژى نه‌بینین یێن كو پیچه‌ك زانینێ ژێ بده‌نه‌ مه‌ .




ت




وئـه‌و تـشـتـێن مه‌ ژ مرۆڤێ به‌رى دیرۆكێ زانى ئه‌م نه‌شیاینه‌ بگه‌هینێ پشتى چه‌ند ساله‌كان نه‌بت ژ دویچوون وخۆ وه‌ستاندنێ .

ڤێجا یا فه‌ر ئه‌وه‌ ل سه‌رى نیشان ل نك مه‌ كۆم ببت ـ ومه‌ دیت ئه‌ڤه‌ چه‌ندا ب زه‌حمه‌ته‌ ـ پاشى پشتى نیشان كۆم دبن یا ل سه‌ر مه‌ ئه‌وه‌ ئه‌م ب شرۆڤه‌كرنا وان ڕاببین ، وئه‌ڤه‌ ژى كاره‌كێ ب ساناهى نینه‌ هه‌مى گاڤان ، وتشتێ هه‌ر جار چێ دبت ئه‌وه‌ بسپۆره‌ك بشێت بێژت : ئه‌ڤ پارچه‌یا هه‌ستى پشكه‌ك ژ قه‌رقۆده‌یێ مرۆڤه‌كێ به‌رى دیرۆكێ بوو ، یان پارچه‌یه‌كا به‌رى یا خودان لێڤه‌كا تیژ ڕۆژه‌كێ كێره‌كا مرۆڤێ شكه‌فتان بوو ، وئه‌ڤ بسپۆریه‌یه‌ ئه‌م دبێژینێ : هلكۆلین .

وئه‌گه‌ر جۆتیاره‌ك پرته‌كا به‌رێ لێڤا وى تیژ جاره‌كێ د ناڤ بیستانێ خۆ دا ببینت هه‌ر وه‌ى دێ هاڤێته‌ لایه‌كى بێى ئه‌و هزر بكه‌ت كو ئه‌ڤ به‌ره‌ كێرا هنده‌ك مرۆڤێن به‌رى دیرۆكێ بوو .

ودویـماهیێ پێتڤیه‌ گه‌له‌ك نیشان وده‌لیل بێنه‌ كۆمكرن و ب ڕه‌خ ئێك ڤه‌ دانان بۆ هندێ دا ئه‌م ب ڕێكا وان بگه‌هینه‌ لایه‌كى ژ چیرۆكا دورست یا ئالۆزیا ژینێ ل سه‌ر عه‌ردى ل ده‌مێ به‌ستیێ .

گه‌له‌ك جاران د ناڤبه‌را دیـتـنـا ده‌لیله‌كى وده‌مێ مفا وه‌رگرتنا ژ وى ده‌لیلى دا یێ كو دبته‌ پـشـكـه‌كـا چاره‌سه‌ریـێ بۆ وێ ئالۆزیا ژ مـێـژه‌ وه‌ره‌ مایـه‌ ڤـه‌شارتـى ، سال وزه‌مان دبـۆرن ، وئه‌ڤه‌ بوو یا ب سه‌رێ ده‌لیلێ ئێكێ هاتى یێ هه‌بوونا مرۆڤێ په‌كینى سه‌لماندى .