(5)
رهمهزان وساخلهمىییا جڤاكێ
د حـهدیـسـهكا دورست دا هاتىیه، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ( صوموا تصحوا ) یهعنى: ڕۆژىیێ بگرن ساخلهم بن، وئهگهر ئهم هزرا خۆ د (فهلسهفا) ڕۆژىیێ دا بكهین، دێ بـۆ مـه دیـار بـت كو ڕۆژى نه ب تنێ لهشێ مرۆڤى ساخلهم دكهت ژ بهر وان فایدێن (صحى) یێن كو تێدا ههین، بهلكى ئهو جڤاكێ ژى ساخلهم دكهت، ئهگهر هات وكوڕێن جڤاكێ ب دورستى د وان مهعنهیان گههشتن یێن كو د ڕۆژىیێ دا ههین. وههر جارهكا رهمهزان ب سهر جڤاكهكێ دا هات وپاشى چوو بێى ئهو كارتێكرنا خۆ ل سهر لایێ (ساخلهمىیا جڤاكێ) نهكهت، مهعنا وێ ئهوه وێ جڤاكێ چو فایده ژ هاتنا رهمهزانێ نهدیتىیه.
⚪و ل ڤێرێ ئهم دێ هندهك ژ وان سالۆخهتان بهرچاڤ كهین یێن دبنه نیشانا ساخلهمىیا جڤاكێ، كو ب ڕێكا ڕۆژییێ د ناڤ جڤاكێ دا پهیدا دبن:
* وهكههڤى (مساوات): ئێك ژ دهردێن مهزن یێن جڤاكێ ئێشهوى دكهت ئهو فهرق وجوداهىیێن مهزنن یێن كو د ناڤبهرا كوڕێن جڤاكێ دا ههین، كو هندهك خۆ ژ هندهكان مهزنتر وبلندتر ببینن، دهمێ رهمهزان دئێت ڕۆژى ڤان جوداهىیێن جڤاكى وطهبهقى گهلهك كێم دكهت، خوارن پێكڤهیه، وبرسیبوون ژى پێكڤهیه، یێ مهزن ویێ بچویك، ژن ومێر، یێ فهقیر ویێ زهنگین، حاكم ومهحكووم ژ ڤى قاعیدهیێ گشتى دهرناكهڤت، وئێكى حهق نینه یێ جودا بت وبهرى خهلكى فتارێ بكهت.
دڤێت ئهڤ چهنده بیرا ڕۆژیگران ل یهكسانى ووهكههڤىیێ بینتهڤه.
* ئاشتى وئاشتبوونهڤه: ئهڤه ژى ژ نیشانێن ساخلهمى وپێشكهفتنا جڤاكێیه، ڕۆژى ئهگهر یا دورست بت بهرێ خودانێ خۆ ددهته هندێ كو ئهو مرۆڤهكێ ئاشتیخواز بت، ویێ دویر بت ژ توندى ودژوارى وسلبوونێ، ودهمێ ههیڤا رهمهزانێ دئێت دهلیڤه خۆش دبت بۆ وان كهسێن دلێ وان ژێك ماى، یان لێككهفتین وژێك سلبووین، كو دهستێ ئاشتىیێ وصولحێ بۆ ئێك ودو درێژ بكهن، چونكى تۆبا مرۆڤێن ژێك سل ودلێككهفتى -ووكى د حهدیسهكا دورست دا هاتى- قهبویل نابت، ودئێته ڕاوهستاندن حهتا ئهو ژێك ئاشت دبن وپێك دئێنه ڤه، ومرۆڤێ ڕۆژیگر دهمێ كهسهكێ شهڕفرۆش مولتهقاى وى دبت، وگۆتنێن نه د ڕێ دا دبێژتێ، وئهو ب ڕوىیهكێ گهش ڤه بهرسڤا وى ددهت ودبـێـژتـێ: ئـهزێ ب ڕۆژیمه، ودهستێ ئاشتىیێ ب نك ڤه درێژ دكهت، جڤاك دێ بته جڤاكهكا تهنا وساخلهم.
* هاریكارى: وئهڤه ژ سالۆخهتێن ساخلهمییا جڤاكێنه، ئهو جڤاكا هاریكارى د ناڤبهرا كوڕێن وێ دا ههى، دێ جڤاكهكا ئێكگرتى و ب هێز دبت، وههیڤا رهمهزانێ ب ڕێكا شـریـعـهتـێ ڕۆژىیێ رووحا هاریكارىیێ د ناڤ كوڕێن جڤاكێ دا بهلاڤ دكهت، ئهو ژى ب چهند ڕێكهكان:
ب ڕێكا دانا فتارێ بۆ مرۆڤێن ڕۆژیگر، چ رۆژیگرهكى دهعوه بكهته مالا خۆ، یان ژى خوارنێ (یا هشك یان لێناى) بۆ هندهك كهسێن ڕۆژیگر ببهت، وهێژاى گۆتنێیه ل ڤێرێ ئهم بێژین: شهرت نینه ئهو ڕۆژیگرێ مرۆڤ فتارێ ددهتێ یێ فهقیر بت، وچو نهبت بخۆت، بهلكى دانا فـتـارێ بـۆ مـرۆڤـێ دهولهمـهنـد ژى مرۆڤى خودان خێر دكهت، ودبته ژ بابهتێ بهلاڤكرنا ڤیانێ وهاریكارىیێ.
ههر وهسا ب ڕێكا دانا فتران ل نێزیكى ڕۆژێن چهژنێ، وفتره وهكى ئهم دزانین هندهك خوارنه بۆ مرۆڤێن پێتڤى دئێته دان، دا ئهو ل ڕۆژێن جهژنێ بێ منهت ببن.. وئهڤى شریعهتى مهعنایهكا مهزن ژ مهعنایێن هاریكارىیێ تێدا ههیه.
و ب ڤان سالۆخهتان وگهلهكێن دى ژى یێن وهكى وان جڤاكا موسلمانان بهر ب ساخلهمى وبلندىیێ ڤه دچت.. ئهگهر ئهم تێ بگههین.
