سهرهاتییا (ثهعلهبهی)
وهكی د قورئانێ دا هاتی
د سوورهتا (التوبة) دا خودایێ مهزن گهلهك سهرهاتییێن منافقان بۆ خودان باوهران ڤهدگێڕت، بۆ هندێ دا ئهو وان بنیاست و خۆ ژ وان وسالۆخهتێن وان بدهنه پاش، و ژ وان سهرهاتییان سهرهاتییا (ثهعلهبهیێ كوڕێ حاطهبێ ئهنصاری)یه، خودایێ مهزن دبێژت:(ومنهم من عاهد الله لئن آتانا من فضله لنصدقن ولنكونن من الصالحين(75)فلما آتاهم من فضله بخلوا به وتولوا وهم معرضون(76)فأعقبهم نفاقا في قلوبهم إلى يوم يلقونه بما أخلفوا الله ما وعدوه وبما كانوا يكذبون(77)ألم يعلموا أن الله يعلم سرهم ونجواهم وأن الله علام الغيوب(78))(التوبة: 75-78) و ژ منافقێن ههژار ههیه یێ سۆزێ ل سهر نهفسا خۆ ددهت: كو ئهگهر خودێ هندهك مالی بدهتێ ئهو دێ خێران ژێ دهت، و دێ وێ ب مالێ خۆ كهت یا مرۆڤێن چاك پێ دكهن، و دێ بهرێ خۆ دهته ڕێكا چاكییێ. ڤێجا دهمێ خودێ ژ قهنجییا خۆ دایه وان وان قهلسی د دانا خێران دا كر، و چوون و پشت ددا ئیسلامێ. ڤێجا جزایێ ڤێ كریارا وان ئهو بوو نفاقا وان زێدهتر لێ هات، و حهتا ڕۆژا حسێبێ ئهو نهشێن خۆ ژێ قورتال بكهن، ژ بهر كو وان سۆزا خۆ ب جهـ نهئینا، و ژ بهر وێ نفاق ودرهوا وان كری. ئهرێ ما ڤان دوڕوییان نهزانییه كو خودێ وێ دزانت یا ئهو د دلێ خۆ دا ڤهدشێرن و د ناڤبهرا خۆ دا ل دیوانێن خۆ پێ د ئاخڤن، و كو خودێ پڕزانایێ تشتێن نهبهرچاڤه؟ ڤێجا ئهو دێ وان جزا دهت سهرا كریارێن وان یێن وی ل سهر وان هژمارتین.
و ئهڤ منافقه یێ قورئان ئیشارهتێ ددهته سهرهاتییا وی وهكی مه گۆتی (ثهعلهبهیێ كوڕێ حاطهبێ ئهنصاری)یه، كتێبێن (سیرهتێ) ڤهدگێڕن كو ثهعلهبه مرۆڤهكێ فهقیر و بهردهست تهنگ بوو، و ژ وان كهسان بوو یێن دلێ خۆ دبره دنیایێ و دهولهمهندییێ، ڕۆژهكێ هاته نك پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- و گۆتێ: دوعایهكێ بۆ من ژ خودێ بكه دا ئهو مالێ من زێده بكهت، پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆتێ: (ئهی ثهعلهبه، كێمێ تو شوكرا وی بدهی چێتره ژ گهلهكێ تو خۆ ل بهر نهگری) و پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- چو دوعا بۆ نهكرن، پشتی چهند ڕۆژهكێن دی جارهكا دی ثهعلهبه هاته نك پێغهمبهری و دوباره داخواز ژێ كر ئهو دوعایا زهنگینییێ بۆ بكهت، ڤێ جارێ پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆتێ: (ئهی ثهعلهبه، ما پێغهمبهرێ خودێ بۆ ته نابته جهێ چاڤلێكرنێ؟ ئهز ب وی كهمه یێ نهفسا من د دهستی دا ئهگهر من ڤیابا چیا بۆ من دا بنه زێڕ وزیڤ).
بهلێ ثهعلهبه ب ڤێ ژی ڕازی نهبوو، و بۆ جارا سییێ هات و داخوازا خۆ كره ڤه، و گۆت: ئهی پێغهمبهرێ خودێ دوعا بۆ من بكه كو خودێ مالی بدهته من، ئهز ب وی كهمه یێ تو ب حهقییێ هنارتی ئهگهر خودێ مالی بدهته من ئهز دێ ههر ئێكی حهقێ وی دهمێ..
بهرانبهر ڤێ (ئلحاحا) وی پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- چو پێ نهما گۆت: (یا رهببی تو مالی بدهیه ثهعلهبهی) و دهمهكێ درێژ پێڤه نهچوو داخواز ثهعلهبهی بۆ ب جهـ هات، خودێ وهسا حهزكر مالێ وی زێده بوو وبوو خودان پهز و حهیوانهت، و ڕۆژ بۆ ڕۆژێ پهزێ وی زێده بوو و ئهو پێڤه موژیل بوو، حهتا وه لێ هاتی ثهعلهبه ژ مزگهفتێ و نڤێژێن ب جماعهت دویر كهفتی، ڕۆژێ شوینا پێنج نڤێژان ئهو ب تنێ دو نڤێژا دهاته مزگهفتێ..
ڕۆژ هاتن و ڕۆژ چوون پهزێ ثهعلهبهی هند بۆش بوو جهێ وان ل مهدینێ نهكر، لهو وی مالهك بۆ خۆ ژ دهرڤهی مهدینێ ئاڤاكر، و ئێدی نڤێژێن ئهینییێ ئهو نهدهاته مزگهفتێ، ڕۆژهكێ پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- پسیارا وی ژ هندهكان كر، وان گۆتێ: حــــال و مـــهســهلێن وی ئهڤهنه.. ئینا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گـــۆت: خـــــولـــــی ب ثهعلهبهی وهرببت!.
پشتی ههیامهكێ خودێ زهكات ل سهر موسلمانان واجـــــب كــــر، ئینا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- دو زهلام هنارتن دا مالێ زهكاتێ كۆم بكهن، و ئێك ژ وان یێن ئهو چووینه نك دا زهكاتا وی ژێ وهرگرن ثهعلهبه بوو، گاڤا ئهو هاتینه نك ثهعلهبهی وی گۆت: زهكات چیه؟ ههما ئهڤه ژی ڕهنگهكێ جزیێیه! ههر خۆ ژ خهلكی صافی كهن پاشی وهرنه نك من، قاصدێن پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- چوون زهكات كۆم كر پاشی زڤڕینه نك ثهعلهبهی، دلێ ثهعلهبهی نهگرت مالێ زهكاتێ بدهت ئینا گۆت: ب خودێ ئهڤه جزیهیه! ههڕن ئهز دێ هزرێن خۆ كهم پاشی!!
گاڤا ئهو زڤڕینه نك پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- و وان گۆتنا ثهعلهبهی بۆ ڤهگێڕای، خودایێ مهزن ئهڤ ئایهتێن بۆری د دهر حهقا وی دا هنارتن، گاڤا هندهك مرۆڤێن ثهعلهبهی گوهـ ل ڤان ئایهتان بووی زوی خۆ ڤێڕا گههاند و گۆتنێ: خولی ب ته وهر بوو، خودێ هندهك ئایهت د دهر حهقا ته دا یێن هنارتین، و ئهو ئایهت بۆ وی خواندن، وی د گاڤێ دا قهستا مهدینێ كر و هاته نك پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- و زهكاتا خۆ ئینا، پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ب ئهمرێ خودێ زهكات ژێ وهرنهگرت، و ثهعلهبه ب وان سهر و دلان ڤه زڤڕی وی جهی یێ ژێ هاتی، ل سهر دهمێ ئهبوو بهكری جارهكا دی ثهعلهبه هات و داخواز ژێ كر ئهو زهكاتێ ژێ وهرگرت ئهبوو بهكری گۆتێ: ئهوێ پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- زهكات ژێ وهرنهگرتی، ئهز ژی ژێ وهرناگرم.. ل سهر دهمێ عومهری و عـــوثــمـــانی ژی ئهو هات وان وهكی ئهبوو بهكری بهرسڤ دایێ، حهتا ل سهر دهمێ عوثمانی مری. و ب ڤی ڕهنگی ناڤێ ثهعلهبهی چوو د ناڤ دهفتهرا منافقان دا، ثهعلهبه ئهوێ دگۆتنێ: كۆترا مزگهفتێ هندی ههمی گاڤان ل مزگهفتێ بوو، ل سهر نفاقێ مر، چونكی زهنگینییێ و مالێ دنیایێ ئهو د سهر دا بر.
