ناڤبڕا نههێ
چاوا دێ ژ بێ ئیفلهحیا گونههان ڕزگار بین؟
دهمێ ئهم بهحسێ بـێ ئیفلهحیا گـونـههـێ وكارتێكرنا وێ یا ب ترس ل ســهر كــهس ومللهتان دكــهیــن، مهعنا وێ ئهو نینه مه دڤێت خهلكى ژ رهحما خودێ بێ هیڤى بكهین، بهلكى ئارمانج ژێ ئهوه ئهم خۆ ل خهطهر ودژواریا گونههان ئاگههدار بكهین، وبزانین كو پێتڤیه ههردهم پهیوهندیا مه د گهل خودێ ههبت.
د حهدیسهكا دورست دا یا ئهبوو هورهیره ژ پێغهمبهرى سلاڤ لێ بن ڤهدگوهێزت هاتیه، كو خودایێ مهزن دبێژت: ( عهبدێ من گونهههك كر وگۆت: یا رهببى گونهها من بۆ من ژێ ببه، خودایێ پاك وبلند گۆت: عهبدێ من گونهههك كر ووى زانى كو وى خودایهكێ ههى گونههێ ژێ دبهت، و ب گونههێ دگرت، پاشى ئهو زڤڕى وگونههـ كرهڤه، وگۆت: یا رهببى گونهها من بۆ من ژێ ببه، ڤێجا خودایێ پاك وبلند گۆت: عهبدێ من گونهههك كر ووى زانى كو وى خودایهكێ ههى گونههێ ژێ دبهت، و ب گونههێ دگرت، پاشى ئهو زڤڕى وگونههـ كرهڤه، وگۆت: یا رهببى گونهها من بۆ من ژێ ببه، ڤێجا خودایێ پاك وبلند گۆت: عهبدێ من گــونــههــهك كــر ووى زانــى كــو وى خـودایهكێ ههى گونههێ ژێ دبهت، و ب گونههێ دگرت، ته چ دڤێت بكه من گونههـ بۆ ته ژێ بر )(مختصر صحیح مسلم للنووي، ژمارا حهدیسێ 1935، پ:514).
ومهعنا ڤێ حهدیسێ ئهوه ژبلى مرۆڤێن سهرداچووى كهسهك ژ رهحما خودایێ خۆ بێ هیڤى نابت، ومرۆڤ ههر چهند گونههان بـكـهت ژى قـهت ژ رهحما خودێ بێ هیڤى نابت، وبیرئینان وزكرێ خودێ بهردهوام دبته ئهگهرا هندێ گونههـ بێته ژێبرن، وئێك ژ سالۆخهتێن خودێ ئهوه ئهو گونههان ژێ دبهت وتۆبێ وهردگرت، وهڤه نیشانا هندێیه كو رهحما خودێ یا بهرفرههه، بهلێ یا ڤهر ل سهر مرۆڤێ عهقلدار ئهوه ئهو ژ گونههێ خۆ بترست ئهگهر خۆ ئهو ژێ تۆبه بكهت ژى، چونكى ئهو نزانت كانێ تۆبا وى قهبویل بوویه یان نه.
ئبن جهوزى د(صید الخاطر لابن الجوزي، پ: 330-331)دا دبێژت: (ئه دبینم بارا پتر ژ مرۆڤان دلێ خۆ ب قهبویلكرنا تۆبێ خۆش دكهن، ههر وهكى ئهو دپشت ڕاستن كو تۆبا وان یا قهبویله، وئهڤه تشتهكێ ڤهشارتیه، پشتى نگى ئهوه ئهو گونههـ بێته ژێبرن ژى، شهرما ژ كرنا وێ دمینت، وتشتێ هندێ دگههینت كو پشتى تۆبێ ژى ترس دمینت ئهو حهدیسه یا ب ڕێكێن دورست گههشتیه مه كو مرۆڤ ڕۆژا قیامهتێ دئێنه نك ئادهمى دا ئهو مههدهرێ بۆ وان بكهت، ئهو دبێژت: من گونهههكا كرى، وئهو دئێنه نك نووحى، ونك ئیبراهیمى، ون مووساى وعیساى(ئهڤه خهلهتیهكه ژ ئبن جهوزى، چونكى د حهدیسێ دا نه هاتیه كو عیسا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- بهحسێ گونهههكێ دكهت)، سلاڤ ل وان ههمیان بت، وئهو ههمى دبێژن: گونهها من! وئهوان ئهگهر مرۆڤ بهرێ خۆ بدهته گونههێن وان بارا پتر ههر نهگونههن ژى، وئهگهر گونههـ ژى بن، وان ژێ تۆبه كربوو وداخوازا لێبۆرینێ كــربــوو، وهــێــشــتــا ئــهو ژێ ب تـرسن، پشتى هنگى شهرما ژ گونههێ پشتى قهبویلكرنا تۆبێ ژى ههر دمینت، وچهند گۆتنا فوضهیلێ كوڕێ عیاضى خودێ ژێ رازى بت یا د جهێ خۆ دایه دهمێ دبێژت: (وهى بۆ شهرما من ژ ته ئهگهر خۆ تو من عهفوو بكهى ژى، وئۆف بۆ وى یێ گونههان هلبژێرت، وخۆشییا دهمهكێ كورت یا كهسهرا وێ ههر دمینته د دلێ خودان باوهرى دا -ئهگهر خۆ گونههـ بۆ وى بێته ژێبرن ژى- چێتر ببینت).(صید الخاطر لابن الجوزي، پ: 331)
ڤێجا ئهگهر مرۆڤ ژ گونههێن خۆ ترسیا وكارێ چاك كر ودهست دا وان قهنجیێن گونههان ژێ دبهن، دبت ئهو گونهها وى بهرى هنگى كرى ببته ئگهرا چوونا وى بۆ بهحهشتێ! وئهگهر ئێك بێژت: ئهڤه چاوا چێ دبت؟ ئیبراهیمێ كوڕێ ئهدههمى د تهفسیرا ڤێ ئایهتێ دا ئهوا خودایێ مهزن تێدا دبێژت: ( وَلِمَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ جَنَّتَانِ) (الرحمن: 46) دبێژت: (ئهگهر وى ڤیا گونهههكێ بكهت خۆ ددهته پاش ژ ترسێن خودێ دا)(الزهد للإمام أحمد پ: 437)، وحهسهن دبێژت:پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گۆت: ( إن العبد لیذنب الذنب فیدخله الله به الجنة )عهبدهك گونهههكێ دكهت وخودێ ب وێ گونههێ وى دبهته بهحهشتێ، گۆتن: ئهى پێغهمبهرێ خودێ چاوا خودێ دێ وى بهته بهحهشتێ؟ گۆت: ( یكون نصب عینه فراً تائباً، حتى یدخله ذنبه الجنة ) گونهها وى دێ ههردهم ل بهر چاڤێن وى بت وئهوێ دێ ژێ ڕهڤت وتۆبه كهت، حهتا گونهها وى وى دبهته بهحهشتێ.(الزهد للإمام أحمد پ: 474)
وگۆتنه سهعیدى: كى ژ ههمى كهسان عیبادهتكهرتره؟ وى گۆت: ئهو زهلامێ گونههـ كربن، ڤێجا ههر جارهكا بیرا وى ل گونههێن وى دئێته ڤه كارێ وى د چاڤان دا كێم دبت).(الزهد للإمام أحمد پ: 464)
ڤێجا ئهگهر ته بڤێت تو ژ بێ ئیفلهحیا گونههان دهركهڤى گهلهك ئستغفاران بكێشه ووان باشیان بكه یێن گونههان ژێ دبهن، و ژ گونههێن خۆ بترسه، وداخواز دویماهیا باش بۆ خۆ ژ خودێ بكه.
وئهز دێ بابهتى ب ڤێ سهرهاتیێ ب دویماهى ئینم: شهڤهكێ سوفیانێ ثهورى حهتا سپێدێ كره گرى، دهمێ لێ بوویه سپێده هندهكان گۆتێ: ئهڤه ههمى ژ ترسێن گونههان دا؟ وى هندهك كا ژ عهردى ڕاكر وگۆت: گونههـ ژ ڤێ بێ بهاترن، ئهز دكهمه گرى ژ ترسێن دویماهیا خراب دا!
وئبن قهییم وهك تهعلیق ل سهر ڤێ سهرهاتیێ دبێژت: (وئهڤه ژ تێگههشتنا مهزنه كو مرۆڤ ژ هندێ بترست ل بهر مرنێ گونههێن وى وى بخاپینن، ڤێجا بكهڤنه د ناڤبهرا وى ودویماهیا باش دا).(بڕێنه: النوافخ العطرة للصفدي، پ: 86.
