بۆ وێ ژنا سهركهفتنێ دخوازت
دهمێ تو كارێ مالا خۆ دكهى، بهلكى د مالێ دا هندهك كهس ههبن، بهایێ كارێ ته نهزانن، ووهستیانا ته ب ڕهنگهكێ ژ ههژى نههلسهنگینن، بهلكى ئهو دوهسا بن خۆ پهیڤهكا سوپاسییێ ژى بۆ ته پێشكێش نهكهن.. بهلێ تو ڤێ چهندێ بۆ خۆ نهكه خهم، وبلا ل بیرا ته بت كو ئهڤ كارێ تو بۆ مالێ دكهى، ل ئاخرهتێ دێ د تهرازییا خێرێن ته دا بت.
خودێ ههر ئێكى ل دویڤ ئنیهتا وى ددهتێ، وئهوێ د دنیایێ دا ئنیهتێن وى دباش بن، خودێ ل دنیایێ و ئاخرهتێ خێرێ ددهتێ ومرادا وى حاسل دكهت، ڤێجا دهمێ تو كارێ مال وعهیالێ خۆ ژى دكهى تو ئنیهتا خۆ صافى بكه.
كانێ چاوا تو خهمێ ژ جوانییا كراسێ خۆ ومالا خۆ دخۆى، دڤێت تـو پـتـر خـهمـێ ژ جـوانـیـیا ئهخلاقێ خۆ ژى بخۆى، وكو سهرهدهرییا ته د گهل خهلكى یا تازه بت، فهرتره ژ هندێ كو خهملا ته یا ب سهرڤه یا تازه بت.
هاریكارییا عهیالى، ب تایـبـهتـى یا كچێ، بۆ دهیكێ د مالێ دا ژ قهنجییا د گهل دهیكێیه یا خودێ فهرمان پێ ل خودان باوهران كرى، ودهمێ تو ل مهطبهخێ هاریكارییا دهیكا خۆ دكهى بلا ل بیرا ته بت ئهو تو یا واجبێ شهرعى ب جهـ دئینى، دا تو خودان خێر بى.
ب گـڕنـژیـنـهكا ب تنێ تو دشێى دلێن پتر ژ مرۆڤ وههڤالێن خۆ ل دۆر خۆ كۆم بكهى، وخوزییا وێ یا دوریشمێ خۆ یێ بهردهوام بكهته گڕنژین، وحهدیس دبێژت: گڕنژینا ته د ڕویێ برایێ ته دا خێره.
ژنا چاك دهمێ خرابییهكێ دبینت، ناگڕنژت.. ههر وهسا گڕنژینا خۆ ل جهێ وێ یێ نهدورست ژى نادانت!
گهلهك كهس ههنه د گهل ههڤالان دڤهكرى و ب گڕنژینن، بهلێ دهمێ دئێنه مال، و د گهل كهس وكارێن خۆ دمینن، گڕنژینێ نانیاسن، ئهڤه نه نیشانێ مرۆڤێ خودان باوهره، ونه نیشانێ كهسێ سهركهفتییه ژى.
حهتا (مهلهل) نهكهفته ژیانا ته، بهرگهڕیانێ بكه كو هندهك جاران رۆتینێ ژیانا خۆ یێ ڕۆژانه بگوهۆڕى، ویا ژ من ڤه ئێك ژ مفایێن مهزنێن ههیڤا رهمهزانێ ئهوه ئهو رۆتینێ ژیانا مرۆڤى دشكێنت.
ئهو ژنا كارى بۆ وهرار وپێشڤهبرنا خۆ ژ لایێ علمى وعهمهلى ڤه دكهت، ئهو بۆ دهور وبهرێ خۆ بنهجهـ دكهت كو ئهو ژنهكا بژاره وخودان داهێنانه.
سهركهفتن ب جارهكا ب تنێ ب دهست مرۆڤى ڤه نائێت، دڤێت تو گهلهك جاران خۆ بجهڕبینى، وتهحهممولا وهستیانێ بكهى، ویا بهرههڤ بى كو هندهك جاران -ب تایبهتى ل دهسپێكێ- بكهڤى ژى، بهلێ یا گرنگ ئهوه ل دهمێ وهستیان وكهفتنێ بێ هیڤى نهبى.
بهرێ دگۆتن: خهو خهوێ دكێشت.. وئهوێ خۆشییا خۆ د خهوێ ورحهتییێ دا ببینت، دڤێت ل هیڤییا هندێ نهبت كو ئهو د چو دهلیڤهیێن ژیانێ دا سهركهفتنێ ب دهست خۆ ڤه بینت.
خهم وكۆڤانان دهرمانهكێ مهزنێ ههى، بهلێ مخابن گهلهك جاران ئهم بیرا خۆ لێ نائینینهڤه و ب كارنائینین ئهو ژى دوعاكرنا ژ خودێیه كو ئهو خهمێن مه ڤهڕهڤینت.
گوهدانا ستران وشعرێن خهمگینییێ، وبهرخۆدانا فلمێن تراژیدى دێ ئێكا هند ژ ته چێ كهن كو خهمێن ته زێدهتر لێ بێن، وژیان ل بهر ته ڕهشتتر لێ بێت، ڤێجا ئهگهر ته بڤێت خهمێن ته ڤهڕهڤن، خۆ ژ وان تشتێن مه گۆتى بده پاش.
دێ چهند تشتهكێ باش و ب مفا بت ئهگهر تو وه بكهى ههر تشتهكێ ل مالا ته ههى بیرا ته ل خودێ بینتهڤه، مهزهلا ته.. كۆمپیۆتهرێ ته.. مۆبایلا ته.. هتد.
ژن دهمێ ژینا خۆ تژى دكهت ب گهشبینییێ، وهزرا باش ژ خودایێ خـۆ دكـهت، تـرس وخــهم خــۆ ژ ڕێكا وێ ڤهددهن، وخودێ دبێژت: ئهزێ ل دویڤ وێ هزرێ یا عهبدێ من ژ من دكهت.
هندهك ژن ههنه د بهر كارێ خۆ یێ مالێ ڕا گوهدارییا ستران ومۆسیقێ دكهن، وهندهك ههنه گوهدارییا قورئانێ دكهن، وئهو جهێ دهنگێ قورئانێ ژێ بێت ملیاكهت قهست دكهنێ، وئهو جهێ دهنگێ ستران ومۆسیقێ ژێ بێت شهیتان دچنێ، ڤێجا تو حهز دكهى ههڤالێن ته كى بن؟ ملیاكهت یان شهیتان؟!
دهمێ ملیاكهت ل دۆر مرۆڤى كۆم دبن، مرۆڤ ههست ب رحهتى وبێنفرههى ودلخۆشییێ دكهت، ودهمێ شهیتان ل دۆر مرۆڤى كۆم دبن، بێنا مرۆڤى تهنگ دبت، وڕهفتارێ وى د گهل كهسێن دهور وبهر ژى نهخۆش دبت..
ڤێجا وان كاران بكه یێن ملیاكهت پێ ل نك ته ئاماده دبن.
وهستیانا ب كارێ مالێ ڤه بلا بیرا شهوقا ته بۆ بهحهشتێ زێده بكهت، مالا ته ل بهحهشتێ چو وهستیان ونهخۆشى تێدا نینن، وههر جارهكا تو ب كارێ مالێ ڤه وهستیاى، دوعایێ بۆ خۆ ژ خودێ بكه ئهو وى جهى ب رزقێ ته بكهت یێ چو وهستیان لێ نهههى.
ب كارئینانا بێنێن خۆش بۆ مالێ، كارتێكرنهكا مهزن ل سهر دهوروون ونهفسییهتا خهلكێ مالێ ههیه.. بـهلێ بــارا پتر ژ مه خهمێ ژ ڤێ چهندێ ناخون.
شاعرهكێ عهرهب دبێژت:
لا خـیـل عـنــدك تـهـدیـها ولا مال
فلیسعد النطق إن لم تسعد الحال
(یهعنى: ته چو ههسپ ومال نینه تو ب دیارى بدهیه خهلكى، بلا ئاخفتنا ته یا دلخۆشكهر بت، ئهگهر تو نهشێى ب مال وحالى دلێ خهلكى خۆش بكهى)
دێ چهند كارهكێ باش بت، ئهگهر ئهڤه دوریشمێ ته یێ بهردهوام بت.
مهزن دبێژن: قهنجییێ بكه و ب ئاڤێ دا بهرده.. چى جهێ تو بچییێ بلا كارێ ته بهلاڤكرنا قهنجییێ بت، وبلا بهرێ ته ل هندێ نهبت كانێ یێ بهرانبهر بهایێ قهنجییا ته دزانت یان نه، خودێ جزایێ كارێ ته دێ دهت.
ئهگهر خودێ خێرا كچهكێ ڤیا دێ ههڤالهكا باش بۆ وێ پهیدا كهت، بهرێ وێ بدهته باشییێ ئهگهر یا نهزان بت، وبیرا وێ ل خێرێ ئینتهڤه ئهگهر ژ بیر كر، ووێ ژ ڕێكێن خراب دهته پاش ئهگهر جارهكێ ئهو ب نك ڤه چوو.
چو جاران دوعایێ (ونفرینێ) ژى ب سستى وهرنهگره، دبت دوعایهك ژ دهڤێ ته دهركهڤت وخودێ قهبویل بكهت، ڤێجا ببته ئهگهرا خێرهكا مهزن، ودبت نفرینهكا تو ب چو ڤه وهرنهگرى ژ دهڤێ ته دهركهڤت وببته ئهگهرا بهلایهكا مهزن.
دبت هندهك جاران تو عێجز بى یان كهربێن ته ژ تشتهكى ڤهببن، ڤێجا تو نفرینهكێ ل خۆ یان ل عهیالهكێ خۆ بكهى، بهرى تو وێ نفرینێ بكهى دڤێت ل بیرا ته بت كو ل ڕۆژێ دهمهك ههیه ههچى دوعا ونفرینا مرۆڤ دكهت ب جهـ دئێت، وتو چ دزانى بهلكى ئهو دهمێ ته نفرین تێدا كرى دهمێ قهبویلكرنێ بت، هنگى گۆتنا ته دێ چ بت؟
ئهگهر خودێ ل هندهك دهمان عوزر دابته ته كو تو هندهك عیبادهتان (وهكى نڤێژێ وڕۆژییێ) نـهكـهى، مهعنا وێ ئهو نینه تو خۆ ژ ههمى ڕهنگێن عیبادهتى بدهیه پاش.. تو دشێى ب ئهزمانێ خۆ زكرێ خودێ بكهى یان دوعایهكێ بكهى، یان ئاخفتنا خێرێ بێژى..
هندهك ژن ههنه بهس دهمێ دكهڤنه د تهنگاڤییێ دا خێران ددهن، ودهست ب كرنا عیبادهتێ سوننهت دكهن، وپێغهمبهرێ مه سلاڤ لێ بن دبێژت: ل بهرفرههییێ خودێ بنیاسه، ل تهنگاڤییێ ئهو دێ د ههوارا ته ئێت.
دهمێ تو ژ ناڤبهرا ههمى ههڤالێن خۆ ئێكێ بۆ ڤیان وههڤالینییا نێزیك هلدبژێرى، بلا ل بیرا ته بت كو خودێ دهمێ بهحسێ ڕۆژا قیامهتێ دكهت، دبێژت: (الأخلاء یومئذ بعضهم لبعض عدو إلا المتقین) حهژێكهر وخۆشتڤییێن نێزیك وێ ڕۆژێ بۆ ئێك ودو دبته دوژمن، ئهو تێ نهبن یێن تهقوادار، ڤێجا ئهگهر ته بڤێت خۆشتڤییا ته یا ئهڤرۆ سوباهى نهبته دوژمن بۆ ته، بلا ئهو یا تهقوادار بت.
ئهگهر تو هزر بكهى هندهك مرۆڤێن بێ كێماسى ههنه، یان هندهك كــهس هـــهنـــه چــو جــاران خــهلــهت نـابـن، مهعنا وێ ئهوه ههر جار تو د پهیوهندییێن خۆ یێن جڤاكى دا یا خهلهتى؛ چونكى تو ب دورستى تێ ناگههى.
هندهك ههڤال ههنه د پهیوهندیێن خۆ دا زێده د (حهسساسن) وهزر دكـهن كـو دڤـێـت ههڤالێن وان چو جاران خهلهت نهبن، ئهگهر ههڤالهكا ب ڤــى ڕهنـگـى تــه هـهبـت، بۆ وێ ببه هاریكار كو ئهو ڤى سالۆخهتى ل نك خۆ نههێلت، و ب ڕهنگهكێ دوبلۆماسى تێ بگههینه كو كهسهك نینه خهلهت نهبت.
هندهك ههڤال ههنه حهز دكهن بێنه پێش، وئێكا هند بكهن كو ههڤال ب گۆتنێن وان بكهنه كهنى، ئهڤ سالۆخهته گهلهك جاران بهرێ مرۆڤى ددهته گۆتنێن خهلهت وغهیبهت ودرهوێ، ڤێجا هشیار به، بلا ئارمانجا ته ئهو نهبت كهنییا خهلكى بینى.
ههستى سڤكى مهعنا وێ ئهو نینه مرۆڤ سوحبهتێن دارگران بكهت، یان تڕانه ویارییان بۆ خۆ ب خهلكى بكهت!
تو ئهى ئهوا درهوان دكهى، ئهگهر ههڤالا ته خۆ ل سهر درهوا ته بێ دهنگ كر، یان ب ته كره كهنى، مهعنا وێ ئهو نینه ئهو باوهر ژ گۆتنا ته دكهت، بهلێ مرۆڤ نهشێت ههمى گاڤان یێ دهق ودهق بت.
پێوهركرنا بهاراتان ب ئاخفتنێ وهكى هندهك دبێژنێ، ئهوه یا شریعهت دبێژتێ: درهو! ئهڤێ ژ بیر نهكه دهمێ تو دئاخڤى.
ئهوا زوى خۆ سل دكهت، وگهلهك یا دهڤ ب گازنده بت، هوین دزانن دویماهییا وێ چییه؟ دویماهییێ ئهو دێ مینت بێ ههڤال.
هندهك كچ ههنه سستییێ د هلبژارتنا ههڤالێن خۆ دا دكهن، وئهڤه كارهكێ خهلهته، چونكى گهلهك جاران ههڤال دبته ئهگهرا هندێ مرۆڤ باش ببت یان خراب ببت، سهركهڤت یان تێ بچت.
ئهگهر ته بڤێت دلێ ته یێ رحهت بت ژ ههڤالان، بلا ئهزمانێ ته یێ بهرداى نهبت، وههچى گۆتنا ته گوهـ لێ بت د دهر حهقا ههڤالان دا تو نهڤهگوهێزه.
تشتێ ژ ههمییێ عهجێبتر ل نك هندهك كچان ئهوه دێ بینى ئێك ژ وان ژ بهر ههڤالهكا خۆ دا دلێ وێ نهمینت دێ كارهكێ وهسا كهت یێ خودێ پێ خۆش نهبت.. وئهو دزانت مهسهله ههمى چهند سالهكێن كورتن، وئهو دێ ئێك ودو هێلن، وههر ئێك دێ ب ڕێكا خۆ دا چت!
تشتهكێ گهلهكێ ب ساناهییه تو بزانى كانێ كیژ ژن یا ب ڕێك وپێكه وكیژ یا بێ سهروبهره، بهرێ خۆ بده مالا وێ، ژۆرا وێ یا تایبهت، دێ ڤێ چهندێ زانى.
سـهروبـهرێ مـالێ، ووى جـهـێ مـرۆڤ لـێ دڕوینت كارهكێ مهزن ل سهر نهفس ودهروونێ مرۆڤى ههیه.. كابانییا مالێ دڤێت ڤى تشتى ژ بیر نهكهت.
ئهصل د ژنێ دا ئهوه ئهو د مالێ دا بت، ودهركهفتنا وێ دڤێت تشتهكێ (طارئ) ونه بنگههى بت، خودێ دبێژته ژنێن موسلمان: (وقرن فی بیوتكن) یهعنى: هوین د مالێن خۆ دا ڕوینن، وژنكا سهركهفتى ئهوه یا رحهتییا دلێ خۆ ل مالا خۆ ببینت.
حهتا تشت ژ دهست مرۆڤى دهرنهكهڤت مرۆڤ بهایێ وى نزانت، گهلهك ژن ههنه دبێژن: حهتا خویشكا من شوى نهكرى و ژ مال دهرنهكهفتى من بهایێ وێ نهزانى.. یان: حهتا دهیكا من نهمرى من قهدرێ وێ نهزانى! ڤێجا مادهم مهسهله یا ب ڤى ڕهنگییه بلا شهیتان ئێكا هند ژ ته چێ نهكهت سهرا تشتهكێ بێ بها دلێ وان ژ خۆ بهێلى.
ڕاسته فلان ههڤالا ته یا ساره د پهیوهندییێن خۆ دا د گهل ههڤالان بهلێ ئهگهر ته ژى وهكى وێ كر فهرقا ته ووێ دێ چ بت؟ مرۆڤهكێ (حهكیم) د گۆتنا خۆ دا دگۆت: ئهگهر من خرابى كر وته ب خرابى بهرسڤا من دا، فهرقا من وته دێ چ بت؟!
هندهك كهسێن ههى دهمێ خهلهتییهكێ دكهن، وتو وان ل ڤێ چهندێ ئاگههدار دكهى، دبێژن: مانێ خهلك ههمى وه دكهن! بهلاڤبوونا كارهكى د جڤاكێ دا، مهعنا وێ ئهو نینه دورسته ئهو تشت بێتهكرن، خودێ دبێژت: (وما أكثر الناس ولو حرصت بمؤمنین) پترییا خهلكى خۆ ئهگهر تو ل سهر وێ چهندێ یێ حهریص ژى بى باوهرییێ نائینن.
(موجاملا) د گهل ههڤالان هندهك جاران دهردهكێ كوژهكه، ئهگهر ههڤالهكا ته كارهكێ نه یێ شهرعى كر، موجامهلێ د گهل نهكه وبێژێ: ئهڤ كاره یێ دورست نینه، دا ئهو هزر نهكهت تو یا رازیى ل سهر وى كارێ ئهو دكهت.
بازار ئهو جهه یێ شهیتان ئالایێ خۆ لێ دچكلینت، و ل ڤى جهى پتر جاران شهیتان ب ڕێكا ژنێ داڤێن خۆ ڤهددهت، ڤێجا ئهگهر مهجبوورى نهبت نهچه بازارێ، ئهگهر ته بڤێت نهبییه ئهو داڤ یا شهیتان نێچیرێ پێ دكهت.
ئهو ژنا خۆشییا دلێ خۆ ل بازارێ پتر ببینت، دڤێت هشیارى خۆ بت، چونكى د حهدیسێ دا هاتییه كو جهێ ژ ههمییێ پتر خودێ نهڤێت بازاره.
بهرى تو دهركهڤییه بازارێ پسیارێ ژ خۆ بكه: ئهرێ بۆچى ئهز دێ چمه بازارێ؟
ئهو (حیجابێ) هندهك ژنێن دیندار بۆ بازرێ دكهنه بهر خۆ ههوجهیى ب هندێ ههیه ئهو (حیجابهكێ) دى د سهر دا بكهنه بهر خۆ، چونكى ئهو جلكێ ئهو هزر دكهت (حیجابه)، ژ بهر ڕهنگ ونهخش ونیگارێن ژ جلكێ دى پتر بهرێ خهلكى ب نك خۆ ڤه دكێشت!
خودێ لهعنهت ل وێ ژنێ كرییه یا خۆ وهكى زهلامان لێ دكهت، ب جلكێ خۆ یان ب حهرهكه وسهروبهرێ خۆ ڤه.. ولهعنهت ل وى زهلامى ژى كرییه یێ خۆ وهكى ژنێ لێ دكهت..
ئهو ژنا دهمێ شوى دكهت، بارێ زهلامى زێده گران دكهت، بۆ هندێ دا مهدحێن خۆ د ناڤ ههڤالان دا بكهت، بلا وێ حهدیسێ ل بیرا خۆ بینت ئهوا تێدا هاتى: (ژنا ژ ههمییان ب بهرهكهتتر ئهوه یا مهصرهفێ وێ كێمتر بت).. ڤێجا ئێك ژ دووان بۆ خۆ هلبژێره: مهدحێن چهند ڕۆژهكان، یان بهرهكهتا عهمرى ههمییێ!
باشترین دهمێ غهیبهتێ ل نك ێ ئهو دهمه یێ ئهو ژ سهرهدانهكێ یان ژ هلكهفتنهكێ دزڤڕته مال، ههر وهكى ئهو چووبوو دا بزڤڕت بارێ خۆ یێ گونههان گرانتر لێ بكهت.
گهلهك جاران ئهگهر د پشت ههبوونا گرفتارییان د مالێ دا، كرنا ژن ومێران یان ئێك ژ وان بۆ گونهههكێیه، بهلێ ئهڤه ژ وان ئهگهرانه یێن ئهو بیرا خۆ لێ نائیننهڤه.
ئـهو ژنـا ژ زهلامێ خۆ دخوازت قهنجییا دهیكا خۆ ژ بیر بكهت، ب چ هێجهتا ههبت، بلا ل هیڤییا هندێ بت كو ڕۆژهكێ بویكا وێ ڤى دهینێ لێ بزڤڕینتهڤه.
ئهگهر ته بڤێت ههیبهتا مالبابا ته د چاڤێن زهلامێ ته دا كێم نهبت، ومرۆڤێن ته د چاڤێن وى دا نهشكێن، ههر (موشكیلهكا) وان ههبت بۆ وى نهبێژه، ب هێجهتا هندێ كو هوین د گهل ئێك د(صهریحن)!
وههر (موشكیلهكا) د مالا ته ژى دا ههبت بۆ مالبابا خۆ نهڤهگوهێزه، ب تایبهتى ئـهگـهر تــو بــزانــى چـارهسهرییا وێ موشكیلێ ب وان ڤه نائێت.
ژنا سهركهفتى ئهوه یا بشێت ب ئهزمانێ خۆش ونهرمییێ وى كارى ب زهلامێ خۆ بدهته كرن یێ ب زڤرى ودژوارییێ ئهو قهت وقهت نهكهت.
