بهحهشتى د سیهـ حهدیسان دا
پشكا دووێ
(ئهڤ بابهته ژ كتێبا (أصحاب الجنة) یا سهیدا (خیر الدین الوانلی) یێ هاتیه وهرگرتن)
حەدیسا شازدێ
عن أبي الأسود قال: قدمت المدينة، وقد وقع بها مرض، فجلست إلى عمر بن الخطاب ـ رضي الله عنه ـ فمرت بهم جنازة، فأثني على صاحبها خيراً، فقال عمر ـ رضي الله عنه ـ: وجبت، ثـم مـر بأخرى، فأثني على صاحبها خيراً، فقال عمر ـ رضي الله عنه ـ: وجبت، ثم مر بالثالثة فأثني على صاحبها شراً، فقال: وجبت، فقال أبو الأسود: فقلت: وما وجبت يا أمير المؤمنين؟ قال: قلت كما قال النبـي (: [أيما مسلم شهد له أربعة بخير أدخله الله الجنة] فقلنا: وثلاثة؟ قال: [وثلاثة] فقلنا: واثنان؟ قال: [واثنان] ثم لم نسأله عن الواحد. رواه البخاري
(ئهبوو لئهسوهد) دبێژت: جارهكێ ئهز هاتمه مهدینێ دهمێ ئێشهك یا لێ بهلاڤ، ئهز ڕوینشتمه نك عومهرێ كوڕێ خهططابی، ئینا جهنازهك د بهر مه ڕا بۆری خهلكی ب باشی مهدحێن خودانێ جهنازهی كرن، عومهری گۆت: واجب بوو، پاشی د بهر جهنازهكێ دی ڕا بۆری خهلكی ب باشی مهدحێن خودانێ وی كرن ئینا عومهری گۆت: واجب بووی، پاشی د بهر جهنازێ سیێ ڕا بۆری خهلكی ب خرابی بهحسێ خودانێ وی كر، عومهری گۆت: واجب بوو، ئینا (ئهبوو لئهسوهدی) گۆتێ: چ واجب بوو ئهی (أمیر المؤمنین)؟ وی گۆت: من وهكی پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: [ههر موسلمانهكێ چار كهس ب باشی شاهدهیێ بۆ بدهن خودێ دێ وی بهته بهحهشتێ] گۆت: مه گۆتێ: وسێ؟ گۆت: [وسێ] مه گۆت: ودو؟ گۆت: [ودو] پاشی مه پسیارا ئێكی ژێ نهكر.
ئهڤ حهدیسه هندێ دگههینت كو گۆتنا مرۆڤێن باش د دهر حهقا مری دا دئێته وهرگرتن، وههر جارهكا دو مرۆڤێن باوهرێ یان پـتـران شاهدهیی بۆ مرۆڤهكی ب باشی دا خودێ شاهدهیا وان قهبویل دكهت ووی دبهته بهحهشتێ.
حەدیسا هەڤدێ
عن أنس بن مالك قال: قال رسول الله (: [ما من الناس مسلم يموت له ثلاثة من الولد لم يبلغوا الحنث إلا أدخله الله الجنة بفضل رحمته إياهم] رواه البخاري ومسلم.
ئهڤ حهدیسه ژی ڕهنگهكێ دی یێ بهحهشتیان بۆ مه بهرچاڤ دكهت ئهو ژی ئهو دهیبابن یێن هندهك زارۆكێن وان دمرن وئهو صهبرێ ل سهر ڤێ چهندێ دكهن وبۆ خۆ ب خێر حسێب دكهن، ئهنهس دبێژت: پێغهمبهرێ خودێ -سلاڤ لێ بن- دبێژت: [ههر موسلمانهكێ سێ عهیالێن وی بمرن بهری بالغ ببن، خودێ ژ بهر قهنجی ورهحـمـا خۆ ب وان زارۆكان دهریبابێن وان دێ بهته بهحهشتێ].
وئاشكهرایه كو مهخسهد ب دهیبابان د ڤێ حهدیسێ دا ئهو دهیبابن یێن صهبرێ ل سهر ڤـێ مـوصیبهتێ دكێشن وحهمدا خودێ سهرا دكهن وبۆ خۆ ب خێر حسێب دكهن، ودهلیل ل سهر ڤــێ چــهندێ ئهو حهدیسه یا (ترمذی) ژ (ئهبوو مووسایێ ئهشعهری) ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: [إذا مات ولد العبد قال الله لملائكته: قبضتم ولد عبدي؟ فيقولون: نعم، فيقول: قبضتم ثمرة فؤاده؟ فيقولون: نعم، فيقول: ماذا قال عبدي؟ فيقولون: حمدك واستـرجع، فيقول الله: ابنوا لعبدي بيتا في الجنة وسموه: بيت الحمد] ئهگهر زارۆكێ مرۆڤهكی مـر خـودێ دبێژته ملیاكهتێن خۆ: ههوه رحا زارۆكێ عهبدێ من ستاند؟ ئهو دبێژن: بهلـێ. خودێ دبێژت: ههوه فێقیێ دلـێ وی ستاند؟ ئهو دبێژن: بهلـێ.
خودێ دبێژت: عهبدێ من چ گۆت؟ ئهو دبێژن: وی حهمدا ته كر وگۆت: (إنا لله وإنا إلیه راجعون) ئینا خودێ دبێژت: خانیهكی بۆ عهبدێ من د بهحهشتێ دا ئاڤا كهن ناڤێ وی بكهنه: خانیێ حهمدێ.
مهعنا: ئهڤ خێرا هندا مهزن ژ وان دهیبابان ناگرت ئهوێن صهبرێ ل سهر ڤێ موصیبهتێ نهكهن وبۆ خۆ ب خێر حسێب نهكهن.
حەدیسا هەژدێ
عن ثوبان مـولـى رسول الله ( قال: قال رسـول الله ): [من تكفل لي أن لا يسأل الناس شيئاً فأتكفل له بالجنة؟] فقال ثوبان: أنا، فكان لا يسأل الناس شيئاً. رواه الحاكم وأبو داود.
ئهڤ حهدیسه ل دۆر قهناعهتێ دڤڕت، كو مرۆڤ ب وی رزقی رازی ببت یێ خودێ بۆ مرۆڤی نڤیسی، وبهرێ خۆ نهدهته وی تشتی یێ د دهستێ خهلكی دا ودلـێ خۆ ببهتێ ودهستێ خۆ ل بهر ڤهگرت وژێ بخوازت، د ڤێ حهدیسێ دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێـژته صهحابیێن خۆ: [كی دێ كهفالهتێ دهته من كو چو تشتان ژ كـهسـێ نهخوازت وئـهز دێ كهفالهتێ ب بهحهشتێ دهمێ؟] ئینا صهحابیێ وی (ثهوبانی) گۆتێ: ئهز! ڤێجا پشتی هنگی حهتا ئهو مری ژی وی تشتهك ژ مرۆڤی نهخواست بوو.
وقهناعهت مهزنتـرین نعمهته خودێ د گهل مرۆڤی دكهت، وئهو كهسێ ب وی رزقی رازی ببت یێ خودێ ددهته وچاڤێ وی ل وان تشتان نهبت یێن خهلكی ههین دو مفایێن مهزن ئهو دێ ب دهست خۆ ئێخت:
🔘یێ ئێكێ: نهفسا وی دێ رحهت بت و ژ قهلهق ودودلیێ دێ تـهنـا بت.
🔘یێ دووێ: دێ ل بهر خهلكی شرین بت وخهلك دێ حهز ژێ كهن، چونكی مرۆڤ ب تبیعهتێ خۆ حهز ژ وان كهسان ناكهن یێن دلـێ خۆ دبهنه مالـێ وان.
(حاكـم) ژ سـههلێ كوڕێ سهعدی ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- وهعزهك ل زهلامهكی كر وگۆتێ: [ازهد في الدنيا يحبك الله عز وجل، وازهد فيما في أيدي الناس يحبك الناس] دلێ خــۆ نــهبـه دنیایێ خودێ دێ حهز ژ ته كهت، ودلـێ خۆ نهبه وی تشتێ د دهستێن خهلكی دا ههی خهلك دێ حهز ژ ته كهن.
و ژ بهر ڤێ نعمهتا مهزن یا كو د قهناعهتێ دا ههی پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د حهدیسهكێ دا یا (موسلم) ژێ ڤهدگوهێزت دبێژت: [لقد أفلح من أسلم وكان رزقه كفافاً وقَنَّعه الله بما آتاه] ب ڕاستی وی ئفلهح دیت و ب مراد كهفت ئــهوێ مـوسلمان بووی، ورزقێ وی هند بت تێرا بكهت وخودێ وی قانع بكهت ب وی تشتێ وی دایێ.
حەدیسا نوزدێ
عن أبي عبد الرحمن السلمي أن رجلا أتى أبا الدرداء رضي الله عنه، فقال: إن أمي لـم تزل بي حتى تزوجت، وإنها تأمرني بطلاقها، وقد أبت علي إلا ذاك، فقال: ما أنا بالذي آمرك أن تعق والدتك، ولا أنا الذي آمرك أن تطلق امرأتك، غير إنك إن شئت حدثتك بما سمعت من رسول الله (يقول: [الوالد أوسط أبواب الجنة فحافظ على ذلك الباب إن شئت أو أضعه] رواه التـرمذي والحاكم.
ئهبوو عهبدررهحمانێ سوللهمی دبێژت: زهلامهك هاته نك صهحابیێ پێغهمبهری (ئهبوو دهردائی) وگۆتێ: دهیكا من ما ب من ڤه حهتا من ژن ئینای، ونوكه یا دبێژته من دڤێت ژنا خۆ بهردهی، وهـنــدی ئــــهزێ دئــێـمێ ئهو ب تشتهكێ دی رازی نابت، ئینا (ئهبوو دهردائی) گۆتێ: ئهز نابێژمه ته بێ ئهمریا دهیكا خۆ بكه، وئهز نابێژمه ته ژنكا خۆ ژی بهرده، بهلـێ ئهگهر ته بڤێت ئهز دێ حهدیسهكا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- بۆ ته بێژم یا من گوهـ لـێ بووی، دبێژت: دهیباب ناڤنجیترین دهرگههێ بهحهشتێنه، ڤێجا ئهگهر ته بڤێت وی دهرگههی بهرزه بكه یان بپارێزه.
و د حهدیسهكا دی دا یا (موسلم) ژ (ئهبوو هورهیرهی) ڤهدگوهێزت، هاتیه: پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: [رغم أنفه، ثم رغم أنفه، ثم رغم أنفه] دفنا وی ب ئـاخــێ بـكــهڤـــت، پــاشـــی دفـنـا وی ب ئاخێ بكهڤت، پاشی دفـنـا وی ب ئاخـێ بكهڤت. گۆتن: كی ئهی پێغهمبهرێ خودێ؟ گۆت: [من أدرك والديه عند الكبر أحدهما أو كليهما ثم لم يدخل الجنة] ئـــهوێ بــگــههــتــه دهیبابێن خۆ ل پیـریا وان ئێك ژ وان یان ههر دووان، پاشی نهچته بهحهشتێ.
مهعنا: گوهداریا دهیبابان، وچاڤدێریا وان، و ب خودانكرنا وان دهمێ ئهو پـیـر دبن ژ وان كارانه یێن بهرێ خودانێ خۆ ددهنه بهحهشتێ، وئهو مرۆڤێ ئێكا هند نهكهت دهیبابێن وی ژ وی رازی ببن وپێ بچته بهحهشتێ، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- نفرینان لـێ دكهت!
حەدیسا بیستێ
عن عمران بـن حصين رضي الله عنه، عن النـبـي ( قال: [اطلعت في الجنة فرأيت أكثر أهلها الفقراء، واطلعت في النار فرأيت أكثر أهلها النساء] رواه البخاري ومسلم.
وعن أبي هريرة قال: قال رسول الله (: [يدخل الفقراء الجنة قبل الأغنياء بخمس مائة عام نصف يوم] رواه التـرمذي.
ئهڤ ههردو حهدیسه ڕادگههینن كو ئهو مرۆڤێن د دنیایێ دا د فهقیر بن، بهلـێ ب شهرتهكی صهبرێ ل سهر ڤێ موصیبهتێ بكهن، وئێكا هند نهكهن خودێ ل وان ب غهزهب بێت، ڕۆژا قیامهتێ جهێ وان بهحهشته..
نهبهس هنده بهلكی فهقیرێن خودان باوهر بهری زهنگینێن خودان باوهر ب پێنج سهد سالان دچنه بهحهشتێ، وپێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ئاشكهرا دكهت كو ئهڤ دهمه (پێنج سهد سال) دبنه نیڤ ڕۆژا هنگی، وئهڤه ژ بهر هندێیه چونكی حسێبا وان سڤكتره.
حەدیسا بیست و ئێکێ
عن عبد الله بن عمرو بـن العاص قال: قال رسول الله ): [إنه لم يكن نبي قبلي إلا كان حقاً عليه أن يدل أمته على خير ما يعلمه لم، وينذرهم شر ما يعلمه لهم، وإن أمتكم هذه جعل عافيتها في أولها، وسيصيب آخرها بلاء، وأمور تنكرونها، وتجيء فتنة فيرقق بعضها بعضاً، وتجيء الفتنة، فيقول المؤمن: هذه مهلكتي، ثم تنكشف وتجيء الفتنة، فيقول المؤمن: هذه هذه، فمن أحب أن يزحزح عن النار ويدخل الجنة، فلتأته منيته وهو يؤمن بالله واليوم الآخر وليأت إلى الناس الذي يحب أن يؤتى إليه] رواه مسلم.
د ڤــێ حــهدیـسـێ دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- بهحسێ دهمهكی دكهت دێ ب سهر ئوممهتا ئیسلامێ دا ئێت فتنه تێدا زێده دبن، وڕێكا دهركهفتنا ژ ڤێ فتنێ ژی بۆ مه دیار دكهت، دبێژت: پێغهمبهرهك بهری من نههاتیه ئهگهر ل سهر وی حهق نهبت ئهو وی تشتێ باشتر بۆ وان یێ ئهو بزانت نهبێژت، ووان ژ وی تشتێ خرابتر بۆ وان یێ ئهو بزانت نهدهته پاش، وخودێ سلامهتیا ڤێ ئوممهتا ههوه یا كریه پێشیا وێ دا، ودویماهیا وێ بهلا دێ ب سهر دا ئێت، وهندهك كارێن ههوه نهدیتین دئێن، وفتنهك ب سهر فتنهكێ دا دئێت، ڤێجا خودان باوهر دێ بێژت: ئهڤ فتنه دێ من تێ بهت، پاشی ئهو دێ چت وفتنهكا دی دێ ئێت، ڤێجا خودان باوهر دێ بێژت: ئهڤه ئهڤه دێ مـــن تــێ بهت، ڤێجا ههچیێ بڤێت ژ جههنهمێ بێته ڕاخڕاندن وبچته بهحهشتێ، بلا مرنا وی بگههته وی ووی باوهری ب خودێ وڕۆژا قیامهتێ هـهبـت، وبلا وێ د گـهل خـهلكـی بكهت یا وی دڤێت خهلك د گهل وی بكهن.
ژ ڤێ حهدیسێ ئاشكهرا دبت كو ئهو كهسێ د گهل خهلكی یێ باش بت، وسهرهدهریا وی د گـهل وان یا وهسا بت وهكی سهرهدهریا وی دڤێت ئهو د گهل وی بكهن جهێ وی دێ بهحهشت بت، وئهوێ بڤێت ل ئاخرهتێ جهێ وی بهحهشت بت دڤێت خهلك ژ دهســــتـــێ وی وئهزمانێ وی پاراستی بمینن، وباشترین تهرازی د ڤێ دهلیـڤـهیێ دا ئهوه یا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- د ڤێ حهدیسا خۆ دا دانای: ته دڤێت خهلك د گهل تـه یـێ چاوا بت تو ژی د گهل وان یێ وهسا به.
حەدیسا بیست و دووێ
عن عثمان بن عفان قال: سمعت النبي ( يقول: [من بنى مسجداً يبتغي به وجه الله بنى الله له مثله في الجنة] رواه البخاري.
ژ ڤێ حهدیسێ ئاشكهرا دبت كو ههچیێ مزگهفتهكێ ئاڤاكهت خودێ خانیهكێ وهكی وێ بۆ وی د بهحهشتێ دا ئاڤاكهت، بـهلـێ تشتێ بهرچاڤ د ڤێ حهدیسێ دا ئهوه پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ڤێ چهندێ ب شهرتهكی ڤه گرێ ددهت دهمێ دبێژت: (یبتغی به وجه الله) مهخسهدا وی پێ كنارێ خودێ بت، یهعنی: ئارمانجا وی ب ئاڤاكرنا ڤێ مزگهفتێ ئهو بت خودێ پێ ژ خۆ رازی بكهت، نهكو خهلك مهدحێن وی بكهت، یان ناڤ ودهنگێن وی ب مهردینیێ د ناڤ خهلكی دا بهلاڤ ببن.
و د ئایهتهكێ دا خودایێ مهزن دبێژت: (إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ ۖ فَعَسَىٰ أُولَٰئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِينَ)(التوبة: 18) ههما ههر ئهو خهمێ ژ مالێن خودێ دخـۆن ووان ئاڤا دكهن یێن باوهری ب خودێ وڕۆژا دویماهیێ ههی، ونڤێژان دكهن وزهكاتێ ددهن، و د دهرحهقا خودێ دا ژ لـۆمهكـرنا چـو لـۆمهكهران ناتـرسن، ئـهڤ ئاڤاكـهرهنـه یـێـن بـهرێ وان بـۆ حـهقیێ هاتیه دان.
حەدیسا بیست و سێ
عن أبي أمامة قال: قال رسول الله (: [أنا زعيم ببيت في رَبَضِ الجنة لمن ترك المراء وإن كان محقاً، وببيت في وسط الجنة لمن ترك الكذب وإن كان مازحاً، وببيت فـي أعلى الجنة لمن حسن خلقه] رواه أبو داود.
د ڤــێ حـــهدیـــســـێ دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- كهفالهتێ ب خــانــیـــهكی د بهحهشتێ دا ددهته سێ كهسان:
🔘 خانیهكی ل لایێن بهحهشتێ بۆ وی كهسی یێ ههڤڕكیێ نهكهت ئهگهر خۆ یێ حهق ژی بت.. بۆچی؟ چونكی گاڤا مرۆڤی ههڤڕكی كر -خۆ مرۆڤ ل سهر حهقیێ ژی بت- حــهزكــرنا ســـهركهفتنێ دێ بهرێ وی دهته هندێ ئهو تهعدایێ ل ههڤڕكێ خۆ بكهت ووێ حهقیا ل نك وی وهرنهگرت.
🔘 و ب خانیهكی ل نیڤا بهحهشتێ بۆ وی كهسی یێ درهوێ نهكهت ئهگهر خۆ ب یاری ژی ڤه بت، چونكی مرۆڤ ئهگهر فێری هندێ بوو ب یاری ڤه درهوان بكهت، دویر نینه ئهڤ فێربوونه ڕۆژ بۆ ڕۆژێ بهرێ وی بدهته هندێ ئهو ل دهمێ مجدیێ ژی درهوێ بكهت.
🔘 و ب خانیهكی ل سهرێ بهحهشتێ بۆ وی یێ ئهخلاقهكێ باش ههبت دهمێ سهرهدهریێ د گهل خهلكی دكهت.
ووهكی ئاشكهرا ئهڤ ههر سێ سالۆخهته ژ سالۆخهتێن جڤاكی یێن چاك دئـێـنـه هـژمارتـن، یـێـن كو پێتڤیه مرۆڤێ موسلمان ل نك خۆ پهیدا بكهت.
حەدیسا بیست و چارێ
عن سهل بن سعد قال، قال رسول الله ): [أنا وكافل اليتيم في الجنة هكذا] وأشار بالسبابة والوسطى، وفرج بينهما. رواه البخاري، وروى مسلم عن أبي هريرة قال: قال رسول الله ـ صلى الله عليه وسلم ـ [كافل اليتيم له أو لغيره أنا وهو كهاتين في الجنة] وأشار بالسبابة والوسطى.
ئهڤ حهدیسه بهحسێ خێرا وی كهسی دكهت یێ كهفالهتا زارۆكهكێ ئێتیم بكهت، ب كارێ وی ڕاببت ووی ب خودان كهت، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ئهو كهسێ كهفالهتا ئێتیمهكی بكهت، چ ئهو ئێتیم یێ وی ب خۆ بت، وهكی وان ژنكێن پشتی زهلامێن وان دمرن عهیالـێ خۆ ب خودان دكهن، یان ژی ئێتیمێ ئێكێ دی بت، ئهز وئهو د بهحهشتێ دا دهۆساینه.. وپێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ئیشارهت ب ههردو تبلێن خۆ یا شاهدێ ویا ناڤێ دا وپیچهكێ ژێكڤهكرن.
وئهڤه ژ بهر هندێ یه چونكی ئێتیم مرۆڤهكێ لاواز وههوجهی هاریكاریێ یه حهتا بشێت خۆ ڕاگرت وببته ئهندامهكێ باش د جڤاكێ دا، ڤێجا ئهو كهسێ ملێ خۆ بدهته بهر ڤی بارێ گران، و ب دورستی پێ ڕاببت، جهێ وی دێ بهحهشت بت، نه بهس بهحهشت بهلكی دێ یێ نێزیكی پێغهمبهری ژی بت -سلاڤ لێ بن-.
حەدیسا بیست و پێنجێ
عن أبي هريرة قال: قال رسول الله (: [.. ومن سلك طريقا يلتمس فيه علما سهل الله له به طريقا إلى الجنة] رواه مسلم.
پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ئاشكهرا دكهت كو ههر كهسهكێ ڕێكهكێ بگرت ولـێ بچت بۆ هندێ دا زانینهكێ ب دهست خۆ بێخت، وشهرت نینه ئهڤ زانینه بهس زانینا دینی بت، خودێ ڕێكهكێ بۆ بهحهشتێ بۆ وی دێ خۆش كهت.
مهعنا خۆ وهستاندنا د ڕێكا وهرگرتنا علم وزانینێ دا كارهكه خودێ حهز ژێ دكهت، وجـزایـێ خێرێ كـو چوونا بهحهشتێ یه ددهتێ خودانێ وی كاری.
حەدیسا بیست و شەشێ
عن عبد الله بن عمرو قال: قال رسول الله (: [يقال لصاحب القرآن: اقرأ وارتقِ، ورتل كما كنت ترتل في الدنيا، فإن منزلك عند آخر آية تقرؤها] رواه أبو داود والتـرمذي.
قورئان ئهو دستوور ومهنههجه یێ خودێ بۆ مه مرۆڤان هنارتی دا ئهم ژینا خۆ ههمیێ ل دویڤ ب ڕێڤه ببهین، ژ بهر ڤێ چهندێ یا فهره ل سهر مه موسلمانان ئهم گرنگیهكا مهزن بدهینه ڤێ قورئانێ، وگرنگیا ژ ههمیێ بهرچاڤـتـر ئهوه ئهم قورئانێ بخوینین، و ژ بهر بكهین، وخۆ فێری مهعنایا وێ بكهین دا بشێین ب دورستی كاری پێ بكهین، خودایێ مهزن د دهر حهقا وان كهسان دا یێن قورئانێ دخوینن وكاری پێ دكهن دبێژت: (إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ(29)لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ ۚ إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ(30))(فاطر: 29-30) هندی ئــهون یــێــن قــورئانێ دخوینن وكاری پێ دكهن، وبهردهوامیێ ل سهر كرنا نڤێژێ ل دهمێ وێ دكهن، و ژ وی ڕزقێ مه دایێ ئاشكهرا وڤهشارتی خێرێن واجب وسوننهت ددهن، ئهو ب وێ چهندێ چاڤهڕێ یی بازرگانیهكا كهساد نهبت دكهن، كو ڕازیبوونا خودێ یه، و ب دهستڤهئینانا خێرا ویه، دا خودێ خێرا كریارێن وان بـێ كێماسی بدهتێ، و ژ قهنجیا خۆ خێرێن وان زێده بكهت، هندی خودێیه باش گونهه ژێبـرێ گونههێن وانه، شوكردارێ باشیێن وانه، خێرێ سهرا وان ددهتێ.
وپێغهمبهر ژی -سلاڤ لێ بن- د حهدیسا خۆ یا بۆری دا بۆ مه ئاشكهرا دكهت كو ئهنجامێ خواندن وژبهركرنا قورئانێ ل ئاخرهتێ بهحهشته، وهكی دبێژت: دێ بۆ خودانێ قورئانێ ئێته گۆتن: بخوینه و ب سهركهڤه، ووهسا بخوینه وهكی ته د دنیایێ دا دخواند، وجهێ ته دێ ل نك ئایهتا دویماهیێ بت یا تو دخوینی.
مهعنا: كانێ مـرۆڤـــی د دنیایێ دا چاوا قورئان دخواند، وچهند ژ بهر بوو، ل ئاخرهتێ د بهحهشتێ دا دێ وهسا خوینێ و ب سهر دهرهجێن بهحهشتێ كهڤت، وجهێ وی دێ ل نك ئایهتا دویماهیێ بت.
حەدیسا بیست و حەفتێ
عن ابن عباس قال: قال النبي ): [عرضت علي الأمم، فأجد النبـي يمر معه الأمة، والنبـي يمر معه النفر، والنبـي يمر معه العشرة، والنبـي يمر معه الخمسة، والنبـي يمر وحده، فنظرت فإذا سواد كثير، قلت: يا جبريل هؤلاء أمتي؟ قال: لا، ولكن انظر إلى الأفق، فنظرت فإذا سواد كثير، قال: هؤلاء أمتك، وهؤلاء سبعون ألفاً قدامهم، لا حساب عليهم ولا عذاب، قلت: ولم؟ قال: كانوا لا يكتوون ولا يستـرقون ولا يتطيرون، وعلى ربهم يتوكلون] فقام إليه عكاشة بن محصن فقال: ادع الله أن يجعلني منهم، قال: [اللهم اجعله منهم] ثم قام إليه رجل آخر قال: ادع الله أن يجعلني منهم، قال: [سبقك بها عكاشة] رواه البخاري.
كو مرۆڤی هند باوهری ب خودێ ههبت خۆ بهێلته ب هیڤیا وی ڤه، ویێ پشت ڕاست بت كو ئهو تشتێ خودێ بۆ وی نڤیسی بت دێ ئێت ئهگهر ئهو ههمی ئهگهرێن ماددی ب كار بینت ژی، وئهو تشتێ خودێ بۆ نهنڤیسی بت ناگههتێ ئهگهر ئهو ههمی ئهگهرێن ماددی ب كار بینت ژی، وئهڤ باوهری یه جههكێ وهسا بۆ خۆ د دلـێ وی دا بكهت كو ئهو ئهگهرێن ماددی ژ حیساباتێن خۆ بینته دهر، یان پویته پێ نهكهت، ئهڤه باوهریهكا مهزنه وكارهكێ ب ساناهی نینه، ژ بهر ڤێ چهندێ خودایێ مهزن د قورئانێ دا ئاشكهرا دكهت كو ئهو كهسێ ب دورستی خۆ بهێلته ب هیڤیا خودێ ڤه خودێ تێرا وی ههیه وی ژ ههمی تهنگاڤیان دهرباس بكهت دهمێ ئهمر دكهت: ( وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ ۚ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ ۚ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا
)(الطلاق: 3) .
وپێغهمبهر ژی -سلاڤ لێ بن- د ڤێ حهدیسا خۆ یا بۆری دا بهحسێ قهدر وبهایێ وان كهسان دكهت ئهوێن ب دورستی خۆ دهێلنه ب هیڤیا خودێ ڤه وئاشكهرا دكهت كو ڕۆژا قیامهتێ ئهو بێ حساب دچنه بهحهشتێ، وهكی دبێژت: ئوممهت بۆ من هاتنه پێشچاڤ كرن، ڤێجا من دیت پێغهمبهرهكێ دئێت ئوممهتهكا د گهل دا، وپێغهمبهرهكێ دئێت كۆمهك یا د گهل دا، وپێغهمبهرهكێ دئێت دهه مرۆڤ یێن د گهل دا، وپێغهمبهرهكێ دئێت پێنج مرۆڤ یێن د گهل دا، وپێغهمبهرهك یێ دئێت یێ ب تنێ یه، ومن بهرێ خۆ دایێ ڕهشاتیهكا مهزن من دیت، من گۆته جبریلی: ئهڤه ئوممهتا منه؟ وی گۆت: نه، بهلـێ تو بهرێ خۆ بده ئاسۆیێ، ئینا من بهرێ خۆ دایێ من ڕهشاتیهكا بۆش دیت، جبریلی گۆت: وا هه ئوممهتا تهیه، وحهفتێ هزار كهس ل بهراهیا وانه، چو حسێب وچو عهزاب ل سهر وان نینه، من گۆتێ: بۆچی؟ وی گۆت: ئهو داخكرنێ ـ بۆ دهرمانی ـ ناكهن، وداخوازا پێڤه خواندنێ ژ كهسێ ناكهن، وباوهریێ ب بێ ئیفلهحیێ نائینن، وخۆ دهێلنه ب هیڤیا خودایێ خۆ ڤه.
گاڤا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ئهڤ چهنده گۆتی، عوكاشهیێ كوڕێ موحصنی ڕابووڤه وگۆت: دوعایان ژ خودێ بكه من بكهته ژ وان، پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: یا رهببی وی بكه ژ وان زهلامهكێ دی ڕابووڤه وگۆت: دوعایان ژ خودێ بكه من بكهته ژ وان، پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: عوكاشهی بهری ته ڕاكر.
ودڤێت نهئێته هزركرن كو ئهڤ حهدیسه دژی ب كارئینانا ئهگهرێن ماددیه، نهخێر! ب كارئینانا ئهگهران تشتهكێ شهرعیه وفهرمان یا پێ هاتیه كرن.
حەدیسا بیست و هەشتێ
عن أبي هريرة، عن النبي ( قال: [لقد رأيت رجلاً يتقلب في الجنة في شجرة قطعها من ظهر الطريق، كانت تؤذي الناس] رواه مسلم.
هندهك كار ههنه گهلهك مرۆڤ ب چاڤهكێ كێم بهرێ خۆ ددهنێ وهزر دكهن ئـــهو كار هێژای هندێ نینن مرۆڤ خۆ پێڤه موژیل بكهت، وئهو ب خۆ ئهو كار ل نك خودێ وپێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گهلهك دمهزنن، ژ وان كاران پاقژكرن وخۆشكرنا وێ ڕێكێ یا مرۆڤ لـێ دئێن وچن..
د ڤێ حهدیسێ دا پـێـغـهمـبـهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: [من زهلامهك دیت خۆ د بهحهشتێ دا وهردگێڕا، ژ بهر كو وی دارهك بڕی بوو د ڕێكا خهلكی دا نهخۆشی دگههانده وان].
دارهك د ڕێكا خهلكی دا ههبوو، بۆ وان بووبوو ئاستهنگ ونهخۆشی دگههاندنێ، ئینا وی بڤرێ خۆ ڕاكر وچو ئهو دار بڕی وڕێكا خهلكی خۆش كر، خودێ ئهو بره بهحهشتێ.
د حهدیسهكا دی دا یا بوخاری وموسلم ڤهدگوهێزن هاتیه: [بينما رجل يمشي بطريق وجد غصن شوك على الطريق فأخّره، فشكر الله له فغَفَرَ له] دهمهكی زهلامهك ل ڕێكهكێ دچوو چهقهكێ ستـریان دیت ل سهر ڕێكێ بوو، ئینا وی ئهو چهق لادا، خودێ ئهڤ كارێ وی قهبویل كر وگونههێن وی بۆ ژێ برن.
مهعنا ئیسلامێ دڤێت ئهم ههمی خۆ ژ پاقژی وخۆشكرنا جهێن گشتی بهرپڕس ببینین، وههر ئێك ژ لایێ خۆ ڤه ب كارێ خۆشكرن وپاقژكرنا جهێن گشتی ڕاببت، ئهو جهێن خهلك مفای ژێ دبینن، ئهگهر ئهم ئهو بین یێن مه بهحهشت دڤێت.
حەدیسا بیست و نەهێ
عن أبي هريرة أن رسول الله ( قال: [يقول الله تعالى: ما لعبدي الـمـؤمن عندي جـزاء إذا قبضت صفيه من أهل الدنيا ثم احتسبه، إلا الجنة] رواه البخاري.
ئهڤ حهدیـسـه ژی ل دۆر بهایێ صهبرێ دزڤڕت، و ب تایبهتی صهبرا ل سهر مرنا خۆشتڤیان، وئهو ژ حهدیسێن قودسی دئێته هـژمارتـن، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: خودێ دبێژت: عهبدێ من یێ خودان باوهر ئهگهر ئهز رحا خۆشتڤیێ وی ژ خهلكێ دنیایێ بستینم، وئــــهو ڤـــێ چهندێ بۆ خۆ ب خێر حسێب كهت، ژ بهحهشتێ پێڤهتر وی چو جزا نابن.
یهعنی: صهبرێ ل سهر ڤێ چهندێ بكهت.
ووهكی دیار حهدیس دو شهرتان بۆ ڤی جزایێ مهزن ددانت:
🔘ئێك: ئهو یێ خودان باوهر بت.
🔘دو: صهبرێ بكێشت وبۆ خۆ ب خێر حسێب بكهت.
حەدیسا سیهێ
عن أبي هريرة أن رسول الله ( قال: [كل أمتي يدخلون الجنة إلا من أبى] قالوا: يا رسول الله ومن يأبى؟ قال: [من أطاعني دخل الجنة ومن عصاني فقد أبى] رواه البخاري.
گوهدانا مرۆڤی بۆ خودێ وپێغهمبهرێ وی -سلاڤ لێ بن- ئێك ژ مهزنتـرین ئهگهرێن چوونا بهحهشتێ یه، خودایێ مهزن د ئایهتهكا پــیـــــرۆز دا ئهمر دكهت: (لَيْسَ عَلَى الْأَعْمَىٰ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْأَعْرَجِ حَرَجٌ وَلَا عَلَى الْمَرِيضِ حَرَجٌ ۗ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ۖ وَمَنْ يَتَوَلَّ يُعَذِّبْهُ عَذَابًا أَلِيمًا)(الفتح: 17).
وپێغهمبهر ژی -سلاڤ لێ بن- د ڤێ حهدیسێ دا ئاشكهرا دكهت كو ئوممهتا وی ههمی دێ چنه بهحهشتێ ئهو تێ نهبت یێ ل بهر نهئێت، ودهمێ صهحابیێن وی پسیار ژێ كری: ما كیه ل بهر نهئێت؟ وی گۆت: ئهوێ گوهداریا من بكهت دێ چته بهحهشتێ، وئهوێ بێ ئهمریا من بكهت ئهو ل بهر نائێت بچته بهحهشتێ.