بهحهشتى د سیهـ حهدیسان دا
پشكا ئێكێ
(ئهڤ بابهته ژ كتێبا (أصحاب الجنة) یا سهیدا (خیر الدین الوانلی) یێ هاتیه وهرگرتن)
دهمێ مرۆڤ پیـرۆزه گۆتنێن پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- دخوینت دبینت وی بهحسێ هژمارهكا وان كار وسالۆخهتان كریه یێن كو دبنه ئهگهرا هندێ خودانێ وان بچته بهحهشتێ.. و ل ڤێرێ مه دڤێت هندهك ژ وان حهدیسان ڤهگوهێزین و ب كورتی ڕامانانێن وان ئاشكهرا بكهین، وههژیه بێژین: ئهم ل ڤێرێ ب تنێ دێ وان حهدیسان ڤهگوهێزین یێن پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- تێدا گۆتی: ههچیێ فلان كاری بكهت دێ چته بهحهشتێ.. ومه ئهو حهدیس نهڤهگوهاستینه یێن تێدا هاتی: ههچیێ فلان كاری بكهت ناچته ئاگری..
ههر چهنده مهعنا وان ژی ئهوه ئهو مرۆڤ دێ چنه بهحهشتێ، ودهمێ پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- حوكمی ب چوونا بهحهشتێ بۆ خودانێن ڤان كار وسالۆخهتان ددهت مهبهست پێ ئهوه ب دورستی ئهو دێ چنه بهحهشتێ وبۆ هندێ ژی دا ئهو ڤان كار وسالۆخهتان ل بهر مه شرین بكهت.
حەدیسا ئێکێ
عن كعب بن عُجْرَة قال (: قال رسول الله (: [ألا أخبركم بـرجالـكـم من أهل الجنة؟] قالوا: بلى يا رسول الله، قال: [النبي في الجنة، والشهيد في الجنة، والصديق في الجنة، والمولود في الجنة، والرجل يزور أخاه في جانب المصر في الجنة.. ألا أخبركم بنسائكم من أهل الجنة؟] قالوا: بلى يا رسول الله قال: [الودود الولود العؤود التي إذا ظُلمت قالت: هذه يدي في يدك لا أذوق غمضاً حتى ترضى] رواه الدارقطني والطبراني.
د ڤێ حهدیسێ دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژته صهحابیێن خۆ: ئهرێ ئهز بۆ ههوه نهبێژم كانی كیژ زهلام ژ ههوه دچنه بهحهشتێ؟ وان گۆت: بهلێ ئهی پێغهمبهرێ خودێ. ئینا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- پێنج كهس ژ خهلكێ بهحشتێ بۆ وان دهسنیشان كرن، ئهو ژی ئهڤهنه:
1- پێغهمبهر: وئهڤه ئهو مرۆڤه یێ خودێ هلبژارتی ووهحی بۆ هنارتی وفهرمان لـێ كری كو ئهو ڤێ وهحیێ بگههینته خهلكی وبهرێ وان بدهته ڕێكا خودێ یا ڕاست ودورست، وپێ نهڤێت بێژین پێغهمبهر چێتـرینێن مرۆڤانه لهو خودێ ئهو هلبژارتینه، وئهو كهسێ خودێ د دنیایێ دا چێتـری دایێ وبۆ خۆ هلبژارتی یا غهریب نینه ل ئاخرهتێ وی ببهته بهحهشتێ.
2- شههید: ئهڤه ئهو كهسه یێ قهستا جیهادا د ڕێكا خودێ دا كری، وتشتێ خۆ یێ ژ ههمیان ب بهاتر -كو رحا ویه- گۆری دینێ خودێ كر، وقهدر وبهایێ شههیدی ل نك خودێ گهلهك یێ مهزنه، وی دبـهتـه بهحهشتێ و ل بهحهشتێ ژی قهنجیێن مهزن د گهل دكهت.
3- ڕاستگۆ یان ئهوێ پێغهمبهران ڕاستگۆ دهردئێخت: وڕاستگۆیی دهرهجهیهكا هندا بلنده ڕۆژا قیامهتێ خودێ خودانێ وێ ددهته د گهل پێغهمبهر وشههیدان، وهكی د ئایهتهكا پیرۆز دا هـاتــی: (وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَٰئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ ۚ وَحَسُنَ أُولَٰئِكَ رَفِيقًا) (النساء: 69).
یهعنى: ههچیێ گوهداریا فهرمانێن خودێ وڕێكا پێغهمبهرێ وی موحهممهدی -سلاڤ لێ بن- بكهت ئهو ئهون یێن خودێ بهایێ وان مهزن كری، ڤێجا ئـهو دێ ههڤالینیا وان كـهن یێن خودێ قهنجی ب بهحهشتێ د گهل كری ژ پێغهمبهر وڕاستگۆیان ئهوێن ب دورستی باوهری ئینای وشههیدێن د ڕێكا خودێ دا وچاكێن خودان باوهران، وئهو چ باش ههڤالن وان د بهحهشتێ دا ههین.
4- زارۆكێ موسلمانی: ئهوێ دمرت بهری بگههته وی ژی یێ تهكلیف تێدا لـێ دئێتهكرن، وبێ گونههـ دچت.. ئهڤی ژی جهێ وی بهحهشته.
5- وئهو مرۆڤێ بۆ خودێ سهرا برایهكێ خۆ یێ خودان باوهر بدهت ل لایێ دی یێ باژێڕی، ودهمێ حهدیس دبێژت: (فی ناحیة المصر) ل لایێ باژێڕی یان ل لایێ دی یێ باژێڕی، مهخسهد پێ ئهوه ئهو برایێ وی نه ل سهر ڕێكا ویه، بهلكی یێ ل لایهكێ دی بهلێ د گهل هندێ ژی ئهو زهحمهتێ بۆ خۆ چێ دكهت وخصووصی دچت دا سهرا وی بدهت، ژ بهر خودێ نه ژ بهر فایدهیهكی یان مهصلحهتهكێ، یان ژ شهرمـێـن دنیایـێ دا وهكـی هندهك دبێژن!!
پشتی هنگی پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆته صهحابیان: وئهز بۆ ههوه نهبێژم كانێ كیژ ژنكێن ههوه دچنه بهحهشتێ؟
گۆتن: بهلێ ئهی پێغهمبهرێ خودێ.
گۆت: ئهو ژنكا ب ڤیان بت (بۆ زهلامێ خۆ) ، ویا ب عهیال بت، ویا وهسا بت ئهگهر زهلامێ وێ زۆرداریهكێ ژی لـێ بكهت، ئهو بێژنێ: ئهڤه دهستێ من د ناڤ دهستێ ته دا ئهز تشتهكی ناخۆم حهتا تو رازی نهبی!
یهعنی یا دلفرههـ بت ویا كێم بۆ خۆ بدانت بۆ هندێ دا سلامهتیا مالـێ بێته پاراستـن، وئاشكهرایه كو ئهگهر مالێ دو مهزن تێدا ههبن -كو ژن ومێره- وجارهكێ د ناڤبهرا وان دا نهخۆشیهك پهیدا بوو، بێی ئهم بهرێ خۆ بدهینێ كانێ ئهگهرا پهیدا بوونا ڤێ نهخۆشیێ كیه، ئهگهر كهسێ خۆ بۆ یێ دی نهچهماند پاشهڕۆژا ڤێ مالێ دێ كهفته د خهطهرێ دا، بهلێ ئهگهر ئێك ژ وان (تهنازول) بۆ یێ دی كر مال وپاشهڕۆژا خێزانهكێ دێ ئێته پاراستن، ڤێجا ئهگهر ژن یا وهسا بت (تهنازولـێ) ژ هندهكێ ژ حهقێ خۆ بكهت پـێـخهمهت پاراستنا بهرژهوهندیا مالـێ ئهو ژن دێ یا ژ ههژی بت ژ لایێ خودێ ڤه بێته خهلاتكرن.. چـونـكـی وهكی ئهم دزانین تشتهكێ نه یێ ب ساناهیه مرۆڤ یا كێم بۆ خۆ بدانت.
حەدیسا دووێ
عن عياض المجاشعي ( أن رسول الله ( قال ذات يوم في خطبته: [ألا إن ربي أمرني أن أعلمكم ما جهلتم مما علمني يومي هذا.. وأهل الجنة ثلاثة: ذو سلطان مقسط متصدق موفق، ورجل رحيم رقيق القلب لكل ذي قربى، ومسلم وعفيف متعفف ذو عيال] رواه مسلم.
د ڤێ حهدیسێ ژی دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- سێ ڕهنگه مرۆڤان بۆ مه دهسنیشان دكهت كو جهێ وان بهحهشته، ژ بهر وی كارێ باش یێ ئهو دكهن.
د ڤێ حهدیسێ دا ئهوا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ل سهر مینبهرێ گۆتی هاتیه كو خودێ فهرمان ل وی كریه ئهو وێ نیشا صهحابیێن خۆ بدهت یا ئهو نزانن، ژ تشتێ كو وێ ڕۆژی وی زانی، پاشی پشتی چهند تشتهك بۆ وان دیاركرین، گۆت:
🔘سێ كهس ههنه ژ خهلكێ بهحهشتێنه.. وئهو ههر سێ ژی ئهڤهنه:
1- ئهو مرۆڤێ حوكم د دهستی دا بت ودادیێ بكهت ویێ قهنجیكار بت، یهعنی: مهزنی وحوكم وسهلتهنهت ئێكا هند ژێ چێ نهكهت ئهو زۆرداریێ ل وی خهلكی بكهت یێ د بن دهستێ وی ڤه وخۆ ژ قهنجیێ بدهته پاش، وئهو مهزنێ د خێرا مللهتێ خۆ دا بت، خودێ خێرا دنیایێ وئاخرهتێ دێ دهتێ.
2- ئهو مرۆڤێ ب رهحم ودلنهرم بت د دهر حهقا مرۆڤێن خۆ دا، پشتا خۆ نهدهتێ، وخۆ ل سهر سهرێ وان مهزن نهكهت، ویێ باش بت د گهل وان، ئهڤه ژی خۆ هێژای هندێ دكهت خودێ بهحهشتێ ب رزقێ وی بكهت.
3- وئهو موسلمانێ خودان عهیال بت و د گهل هندێ ژی یێ عهفیف ودهست پاقژ بت، ڕویێ خۆ ل بهر خهلكی سار نهكهت، ودهستێ خۆ درێژ نهكهته وی مالی یێ بۆ وی حهلال نهبت، وخواستنێ نهكهت، یهعنی: كاودانێن وی یێن نهخۆش وپێتڤیێن ب خودانكرنا عهیالی بهرێ وی نهدهنه مالـێ حهرام، چونكی ئهم دزانین گهلهك جاران مرۆڤ دهمێ برسی ببت بهلكی بشێت صهبرێ بكێشت وبهر ب خوارنا وی مالی ڤه نهچت یێ بۆ وی حهرام، بهلـێ ئهو مرۆڤێ عهیالـێ خۆ برسی یان موعیز ببینت وصهبرێ بكێشت ودهستێ خۆ درێژ نهكهته حهرامی ئهو دێ مــرۆڤــهكــێ گهلهك ب صـهبـر وتهحهمـمـول بت، وئهو مرۆڤێ هندی یێ ب صهبر بت جهێ وی دێ بهحهشت بت.
ووهكی ئهم دبینین ئهڤ ههر سێ ڕهنگێن مرۆڤان ئهون یێن صهبر ل نك ههی.. یێ ئێكێ صهبرا ل سهر (موغرهیاتێن) حوكمی ومهنصبی، ویێ دووێ صهبرا ل سهر وێ نهخۆشی وزهحمهتێ ئهوا ژ مرۆڤێن وی یێن نێزیك دگههتێ، ویێ دی صهبرا ل سهر ب خودانكرنا عهیالـی ب ڕهنگهكێ پاقژ وبژوین بێی خوارنا حهرامی.
حەدیسا سیێ
عـن معاذ بـن جبل ( قال: قال رسول الله (: [مـن كان آخر كلامه لا إله إلا الله دخل الجنة] رواه الحاكم وأبو داود.
هـنـدی پـشـكا ئێكێ یه ژ ڤێ پهیڤێ (لا إله إلا الله) كو پهیڤا شاهدێ یه (ربووبیهتێ) و (ئولووهیهتێ) ههمیێ بۆ خودێ ب تنێ بنهجه ودهسنیشان دكهت، وباوهریا ب خودێ وتهوحیدا وی ـ كو حهقێ خودێ یه ل سهر بـهنـیان ـ ههمی د ڤێ چهندێ ئێكێ دا كۆم دبت، (بوخاری وموسلم) ژ (موعاذێ كوڕێ جهبهلـی) ڤهدگوهێزن، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆته من: [يا مُعاذ أتدري ما حقُ الله على العباد وما حق العباد على الله؟ ئهی موعاذ، ئهرێ تو دزانی حهقێ خودێ ل سهر بهنیان چیه وحهقێ بهنیان ل سهر خودێ چیه؟ گۆت: من گۆت: خودێ وپێغهمبهرێ وی چێتـر دزانن، گۆت: وی گۆت: [حقُ الله على العباد أن يعبدوه ولا يُشركوا به شيئاً، وحق العباد على الله أن لا يُعذِّبَ من لا يُشركُ به شيئاً] حهقێ خودێ ل سهر بهنیان ئهوه ئهو عهبدینیا وی بكهن وچو شریكان بۆ چێ نهكهن، وحهقێ بهنیان ل سهر خودێ ئهوه ئهو وی عهزاب نهدهت یێ چو شریك بۆ وی چێ نهكرین.
🔘وگهلهك حهدیس د دهر حهقێ گرنگی وبهایێ ڤێ پهیڤێ دا ههنه وهكی:
(بوخاری وموسلم) ژ پێغـهمبهری -سلاڤ لێ بن- ڤهدگوهێزن، دبێژت: [فإنَّ الله حرَّم على النارِ من قال: لا إله إلا الله، يبتغي بذلك وجه الله] هندی خودێیه ئهو كهس ل سهر ئاگری حهرامكریه یێ بێژت: لا إله إلا الله، ومهخسهدا وی پێ كنارێ خودێ بت.
و (ئـبـن حبان وحاكم) ژ پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ڤهدگوهێزن، دبێژت: [قال موسى ـ عليه السلام ـ: يا رب علمني شيئاً أذكرك وأدعوك به، قال: قل يا موسى: لا إله إلا الله، قال: كل عبادك يقولون هذا، قال: يا موسى لو أن السمواتِ السبعَ وعامِرَهُنَّ غيري، والأرضِينَ السبعَ في كِفّةٍ، ولا إله إلا الله في كَفّةٍ، مالتْ بهنَّ لا إله إلا الله] مووسای -سلاڤ لێ بن- گۆت: ئهی خودا تشتهكی نیشا من بده ئهز زكرێ ته پـێ بكهم ودوعا پێ ژ ته بكهم، وی گۆت: ئهی مـووسا بـێـژه: (لا إله إلا الله)، مووسای گۆت: بهنیێن ته ههمی ڤێ دبێژت، خودێ گـۆت: ئهی مووسا، ئهگهر ههر حهفت وئاڤاكهرێ وان -ئهگهر ئهز نهبام- وههر حــهفـــت عـهرد د لایهكێ تهرازیێ دا بێنه دانان، و(لا إله إلا الله) د لایهكێ دی دا بێته دانان، (لا إله إلا الله) دێ وان هلكێشت.
و د حهدیسهكا دی دا (ئـهنـهس) دبێژت: من گوهـ ل پێغهمبهری بـوو -سلاڤ لێ بن- دگـۆت: [قال الله تعالى: يا ابن آدم لو أتيتني بقراب الأرض خطايا، ثم لقيتني لا تشرك بي شيئاً لأتيتك بقرابِها مغفرةً] خودایێ پاك وبلند دبێژت: ئهی كوڕێ ئادهمی، ئهگهر تو بێیه نك من وته تژی عهردی گونههـ ههبن، پاشی تو بگههیه من وته چو شریك بۆ من چێ نهكربن، تژی عهردی ئهز دێ غهفراندنێ دهمـه تـه.
مــهعــنــا: ئــهگــهر مرۆڤی ژ دل باوهری ب پهیڤا (لا إله إلا الله) ههبت، و ل سهر ڤێ باوهریێ بمرت خودێ گونههێن وی دێ بۆ ژێ بهت ئهگهر چهند د مهزن ژی بن.
وههر ل سهر ڤی بناخهیی حهدیسا (موعاذی) دبێژت: ههچیێ گۆتنا وی یا دویماهیێ (لا إله إلا الله) بـت، یهعنی: بێژت وباوهری پێ ههبت، و ل سهر باوهریا تهوحیدێ بمرت، دێ چته بهحهشتێ.
حەدیسا چارێ
عن عبد الله بن سلام ( قال: قال رسول الله (: [أيها الناس أفشوا السلام، وأطعموا الطعام، وصلوا والناس نيام، تدخلون الجنة بسلام] رواه التـرمذي.
ئهڤ حهدیسه ژی ئیشارهتێ ددهته سێ كارێن باش یێن كو خودانێ خۆ هێژای چـوونـا بهحهشتێ دكهن، ئهگهر هات ووی ئهڤ كاره ب ئیخلاص بۆ خودێ كرن، ئهو كار ژی ئهڤهنه:
1- دانا سلاڤێ: وههر چهنده سلاڤكرن سوننهته، بهلی چونكی ئهو كارهكه ڤیانێ وئاشتیێ د ناڤ كوڕێن جڤاكێ دا بـهلاڤ دكهت، پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ئهو ل بهر مه شرین كر، ئیمام (موسلم) ژ (ئهبوو هـورهیره)ی ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: [لا تدخلون الجنة حتى تؤمنوا، ولا تؤمنوا حتى تحابوا، أولا أدلكم على شيء إذا فعلتموه تحاببتم؟ أفشوا السلام بينكم] هـویـن ناچنه بهحهشتێ حهتا هوین باوهریێ نهئینن، وهوین باوهریێ نائینن حهتا هوین حـهز ژ ئـێـك ودو نهكهن، ئهرێ وئهز تشتهكی بـۆ هـهوه نـهبـێـژم ئهگهر هوین بكهن دێ حهز ژ ئێك ودو كهن؟ سلاڤێ د ناڤبهرا خۆ دا بهلاڤ بكهن.
2- ناندههی: كو مرۆڤی دلهكێ فرههـ ههبت ودهستهكێ ڤهكری ب دانا خێرێ، وخێرا ژ ههمیێ باشتر یا ڤێ حهدیسێ ئیشارهت دایێ دانا خوارنێیه بۆ كهسێن ههوجه وپێتڤی.
3- كرنا نڤێژێن شهڤێ: ل وی دهمێ تهمارا خهوێ ب سـهر چاڤێن خهلكی دا دگرت، وئهو خۆ ب دهست نڤستنێ ڤه بهرددهن، وتاری چهنگێ خۆ ب سهر دنیایێ دا بهرددهت، كهسهك ڕابت وخهوێ ژ چاڤێن خۆ ڤهڕهڤینت، وقهستا خودایێ خۆ بكهت، ودهست ب كرنا نڤێژێن سوننهت بكهت، وبێی كهسهك وی ببینت كو تاما ریمهتیێ ژ كارێ وی بێت ئهو ب ئیخلاص ڤه شهڤێ ب كرنا عیبادهتێ خودێ ڤه ساخ بكهت.. ئهڤ مرۆڤه ژی ب ڤی كارێ خۆ یێ مهزن خۆ هێژای بهحهشتێ دكهت.
ئهو كهسێ ڤان ههر سێ كاران بكهت: بهلاڤكرنا سلاڤێ، ودانا خوارنێ، وكرنا نڤێژێن سوننهت ب شهڤێ، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- مزگینیێ ددهتێ كو ئهو ب تهناهی وسلامهتی ڤه دێ چته بهحهشتێ.
حەدیسا پێنجێ
قال حذيفة ( دخلت على رسول الله ( فـي مرضه الذي مات فيه، فقال: [اجلسني] فأجلسه علي إلى صدره، فقلت: يا أبا حمزة قد سهرت مثله الليلة، فقال رسول الله ): [علي أحق بذلك منك يا حذيفة ادن مني، من ختم له بقول لا اله الا الله قبل موته دخل الجنة أو غفر له، يا حذيفة من ختم له بصيام يوم يبتغي به وجه الله قبل مـوتـه دخل الجنة أو غفر له، يا حذيفة من ختم له بطعام مسكين قبل موته يبتغي به وجه الله غفر له أو دخل الجنة] قال حذيفة: فقلت: يا رسول الله اخفي هذا أم أعلنه؟ قال: [بل أعلنه] رواه أحمد.
د ڤێ حهدیسا پیرۆز دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- بهحسێ (حسن الخاتـمـه) دكهت، ومهخسهد ب (حسن الخاتـمـه) ئـهوه خودێ كهرهمێ د گهل مرۆڤهكی بكهت، كاری وی یێ دویماهیێ ئهو دكهت -بهری بمرت- كارهكێ وهسا باش بت خــودێ حــهز ژێ بكـهت، و ژ نیشانێن باشیا خــودانینه كارێ وی یێ دویماهیێ ژ وان كاران بت یێن خودێ وپێغهمبهرێ وی حهز ژێ دكهت.
و د ڤێ حهدیسێ دا یا صهحابیێ پێغهمبهری یێ نێزیك (حوذهیفه) ژێ ڤــهدگــوهـێــزت، بــهحـسـێ سێ ژ وان كارێن باش دئـێـتهكرن یێن ئهگهر مرۆڤهكی ل دویماهیا عهمرێ خۆ كرن، دێ بته نیشانا هندێ كو خودێ حهز ژ وی مرۆڤی دكهت و ب بهحهشتێ دێ وی خهلات دكهت، (حوذهیفه) دبێژت: ئهز چووم سهرا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- بدهم د وێ نساخیێ دا یا ئهو تێدا مری، ئینا وی گۆته من: من ڕاكهڤه دا ڕوینم، ئینا عهلی بهری من ئهو ڕاكرهڤه، وگۆت (یهعنی عهلی): بابێ حهمزهی! ئهز ژی وهكی وی شــڤــێـدی نهنڤستیمه، ئینا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆته من: ئهی حوذهیفه عهلـی ژ ته حهقتره ڤێ چهندێ بكهت، كانێ خۆ نێزیكی من بكه.. وپشتی حوذهیفهی خۆ نێزیكی پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- كری پێغهمبهری بۆ وی بهحسێ سێ كاران كر ههچیێ كارێ وی یێ دویماهیێ ئێك ژ ڤان كاران بت ئهو دێ چته بهحهشتێ، ئهو ههر سێ كار ژی ئهڤهنه:
1 ـ [من ختم له بقول لا اله الا الله قبل موته دخل الجنة أو غفر له] ههچیێ كارێ وی یێ دویماهیێ گۆتنا (لا إله إلا الله) بت دێ چته بهحهشتێ، یان گونههێن وی دێ بۆ ئێنه ژێبرن، وبهری نوكه مه بهحسێ ڤێ چهندێ كریه.
2 ـ [يا حذيفة من ختم له بصيام يوم يبتغي به وجه الله قبل مـوتـه دخل الجنة أو غفر له] ئهی حوذهیفه، ههچیێ كارێ وی یێ دویماهیێ بهری بمرت گرتنا ڕۆژیهكێ بت بۆ خودێ نه بۆ چو تشتهكێ دی دێ چته بهحهشتێ، یان دێ گونههێن وی بۆ ئێنه ژێبرن.
3- [يا حذيفة من ختم له بطعام مسكين قبل موته يبتغي به وجه الله غفر له أو دخل الجنة] ئهی حوذهیفه، ههچیێ كارێ وی یێ دویماهیێ ئهو بت ئهو خوارنێ بدهته ههژارهكی ومهخسهدا وی پێ كنارێ خودێ بت، دێ چته بهحهشتێ، یان گونههێن وی دێ بۆ ئێنه ژێبرن..
وئهڤ مهسهله ژی كو ناندههیه بهری نوكه د گهل مه بۆری.
بهلـێ تشتێ زێده یێ ڤێ حهدیسێ بۆ مه ئاشكهرا كری ئهڤه بوو گۆت: ههچیێ كارێ وی یێ دویماهیێ ئهڤه بت.. مهعنا: شهرتێ كاری دویماهیه وئهوێ دویماهیا كارێ وی باشی بت، ئهو خودێ خێرا وی ڤیای، وچونكی كهس نزانت كهنگی دێ مرت یا فهره مرۆڤ ههردهم كارێ باش بكهت دا بهلكی ئهو باشی كارێ مرۆڤی یێ دویماهیێ بت.
وتشتێ دی یێ زێده یێ ڤێ حهدیسێ ئیشارهت دایێ ئهڤه بوو: ئهو كهسێ ڕۆژا دویماهیێ یا عهمرێ خۆ یێ ب ڕۆژی بت، ئهو هێژای چوونا بهحهشتێ دبت.
وچونكی پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گـۆتـه حوذهیفهی: خۆ نێزیكی من بكه، پاشی ئهڤ ههر سێ تشته گۆتنێ، حوذهیفهی هزركر ئهڤه (سررهكه) ئهو بۆ وی دبێژت، لهو ل دویماهیێ وی گۆته پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن-: ئهز ڤێ گۆتنێ بێژمه خهلكی یان ڤهشێرم؟ پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆتێ: بێژه خهلكی.
دوعایا مه ژ خودێ ئهوه (حسن الخاتمة) ب رزقێ مه بكهت، وكارێ مه یێ دویماهیێ بكه باشتـرینێ كارێ مه.
حەدیسا شەشێ
عن عقبة بن عامر ( قال كانت علينا رعاية الإبل فجاءت نوبتي فروحتها بعشيّ فأدركت رسول الله ( قائما يحدث الناس فأدركت من قوله: [ما من مسلم يتوضأ فيحسن وضوءه، ثم يقوم فيصلي ركعتين مقبل عليهما بقلبه ووجهه إلا وجبت له الجنة] قال: فقلت: ما أجـود هـذه! فإذا قائل بين يـدي يقول: التي قبلها أجود، فنظرت فإذا عمر قال: إني قد رأيتك جئت آنفاً، قال: [ما منكم من أحد يتوضأ فيبلغ أو فيسبغ الوضوء، ثم يقول: أشهد أن لا إله إلا الله وأن محمداً عبد الله ورسوله إلا فـتـحـت لـه أبـواب الـجـنـة الثمانية يـدخـل من أيها شاء] رواه مسلم.
صهحابیێ پێغهمبهری (عوقبهیێ كوڕێ عامری) دبێژت: مه شڤانیا حێشتـران دكر، جارهكێ نۆبا من بوو، پشتی ئێڤاری من ئهو زڤڕاندین، ئهز گههشتمه پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ئهو یێ ژ پیان ڤه بوو بــۆ خهلكی دئاخفت، ئهز گههشتمه ڤێ گۆتنا وی: نینه مـوسلمانهك دهسنڤێژا خۆ بشۆت، ڤێجا ئهو تازه بشۆت، پاشی ڕابت دو ركاعهتان بكهت ب دلـێ خۆ وڕویێ خۆ قهست بكهتێ، ئهگهر بهحهشت بۆ وی فهر نهبت. گۆت ئینا من گۆت: ئهڤه چهند تشتهكێ باشه، ئینا مرۆڤهكی ل نك من گۆت: یا بهری وێ باشـتـر بوو، من بهرێ خۆ دایێ ئهو عومهره، گۆت: مـن دیـت تو نوكه یێ دئێی! وی گۆت: نینه ئێك ژ ههوه دهسنڤێژا خۆ بشۆت وب ڕهنگهكێ تمام بشۆت، پاشی بێژت: أشهد أن لا إله إلا الله وأن محمداً عبد الله ورسوله، ئهگهر ههر ههشت دهرگههێن بهحهشتێ بۆ ڤهنهبن، ههچی دهرگههێ وی بڤێت دێ تێ بۆرت.
🔘ئهڤ حهدیسه خێر وبهایێ دو كارێن باش نیشا مه ددهت:
یێ ئێكێ: كرنا وێ سوننهتێ ئهوا دبێژنێ: (سنه الوضوء) كو ژ دو ركاعهتان پێك دئێت، وپشتی دهسنڤێژ شویشتنێ دئێتهكرن، و ب ڕاستی پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- شهرتهكێ نه یێ ب ساناهی دانا دهمێ گۆتی: دلـێ وی ل سهر بت، و ب دل وڕوی ڤه قهست بكهتێ.. ودبت ژ بهر ڤێ چـهنـدێ عومهری گۆت بت: یا بهری وێ باشـتـره، چونكی ئهو یا ب ساناهیتـره.
یێ دووێ: وئهڤه پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- بهری یا ئێكێ گۆت بوو، كو شویشتنا دهسنڤێژێ یه ب ڕهنگهكێ تمام، وكو پشتی وێ مرۆڤ شاهده بدهت، و د ریوایهتهكا دورست دا هاتیه پشتی شاهدهدانێ ئهو بێژت: (اللهم اجعلنی من التوابیین واجعلنی من المتطهرین).
ئهڤ ههر دو كاره ژی -وهكی ژ حهدیسێ دیار دبت- خودانێ خۆ هێژای چوونا بهحهشتێ دكهن.
حەدیسا حەفتێ
عن أم حبيبة رملة بنت أبي سفيان رضي الله عنهما قالت: سمعت رسول الله ( يقول: [ما من عبد مسلم يصلي لله تعالى كلّ يوم اثنتي عشرة ركعةً تطوعاً غيرَ الفريضة إلا بنى الله له بيتاً في الجنة، أو إلا بني له بيت في الجنة] رواه مسلم.
ئـهڤ حــهدیـسـه بهایێ وان سوننهتان بۆ مه ئاشكهرا دكهت ئهوێن دبێژنێ: (سوننهتێن رهواتب) ومــهخـســهد پـێ ئهو سوننهتن یێن باشه مرۆڤ بهردهوامیێ ل سهر بكهت، ووهكی حهدیس ئاشكهرا دكهت، ئهڤ سوننهته د شهڤهك وڕۆژهكێ دا دبنه دوازده ركاعهت، ب ڤی ڕهنگی: (دو ركاعهت بهری نڤێژا سپێدێ، چار ركاعهت بهری نڤێژا نیڤرۆ ودو پشتی نڤێژا نیڤرۆ، دو ركاعهت پشتی نڤێژا مهغرهب، دو ركاعهت پشتی نڤێژا عهیشا) ئهڤه دوازده ركاعهت.
پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د ڤێ حهدیسێ دا ئاشكهرا دكهت كو ههچیێ بهردهوامیێ ل سهر كرنا ڤان سوننهتان بكهت خودێ خانیهكی بۆ وی د بهحهشتێ دا دێ ئاڤا كهت، یان خانیهك بۆ وی د بهحهشتێ دا دێ ئێته ئاڤاكرن.
حەدیسا هەشتێ
عن أبي هريرة ( أن رسول الله ( قال: [من أنفق زوجين في سبيل الله نودي من أبواب الجنة: يا عبد الله هذا خير، فمن كان من أهل الصلاة دعي من باب الصلاة، ومن كان من أهل الجهاد دعي من باب الجهاد، ومن كان من أهل الصيام دعي من باب الريان، ومن كان من أهل الصدقة دعي من باب الصدقة] فقال أبو بكر (: بأبي وأمي يا رسول الله! ما على من دعي مـن تلك الأبواب مـن ضـرورة، فـهـل يدعى أحد من تلك الأبواب كلها؟ قال: [نعم، وأرجو أن تكون منهم] رواه البخاري ومسلم.
د ڤێ حهدیسێ دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ئاشكهرا دكهت كو دهرگههێن بهحهشتێ -كو ههشتن وهكی د هندهك حهدیسێن دی یێن دورست دا هاتی- دلێكڤهكرینه ههر دهرگهههك بۆ مهزنه كارهكێ باشه یێ تایبهت كریه، ڕۆژا قیامهتێ دهمێ بهحهشتی دچنه بهحهشتێ ههر ئێك د دهرگههێ وی كاری ڕا دچته ژۆر یێ ئهو پێ هاتیه ناسین، ودبێژت: ههچیێ جۆتهكی -ژ ههر تشتهكێ ههبت- د ڕێكا خودێ دا بكهته خێر، ژ دهرگههێن بهحهشتێ ڤه دێ ئێته گازیكرن: ئهی عهبدێ خودێ ئهڤه باشیه، ڤێجا هـهچـیـێ ژ مـرۆڤـێـن نڤێژێ بت -یهعنی مرۆڤهكێ گهلهكێ نڤێژكهر بت- ژ لایێ دهرگههێ نڤێژێ ڤه دێ ئێته گازیكرن، وههچیێ ژ مرۆڤێن جیهادێ بت ژ لایێ دهرگههێ جیهادێ ڤه دێ ئێته گازیكرن، وههچیێ ژ خهلكێ ڕۆژیێ بت ژ دهرگههێ رهیان ڤه دێ ئێته گازیكرن، وههچیێ ژ خهلكێ خێران بت دێ ژ دهرگههێ خێران ڤه ئێته گازیكرن.
ئـهبـوو بهكری گۆت: دهیبابێن من گۆری ته بن ئهی پێغهمبهرێ خودێ! د كی ژ ڤان دهرگههان ڕا مرۆڤ بێته گازیكرن باشه، ئهرێ ما ئێك ههیه ژ ڤان ههمی دهرگههان ڤه بێته گازیكرن؟
پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆتێ: بهلـێ، وهیڤیا من ئهوه تو ئێك ژ وان بی.
مهعنا: ئهگهر موسلمانهك ههبت ب ڤان ههمی ڕهنگێن خێران هاتبته ناسین: نڤێژێ، جیهادێ، ڕۆژیێ، دانا خێران.. ئهو ژ وان ههمی دهرگههان ڤه دێ ئێته گازیكرن وچی دهرگههێ وی ڤیا ئهو دێ تێ بۆرت وچته بهحهشتێ.
حەدیسا نەهێ
عن شداد بن أوس عن النبـي ( قال: [سيد الاستغفار أن تقول: اللهم أنت ربـي لا إلـه إلا أنت خلقتني، وأنا عبدك، وأنا على عهدك ووعدك ما استطعت، أعوذ بك من شر ما صنعت، أبوء لك بنعمتك علي، وأبوء لك بذنـبـي فاغفر لي فإنه لا يغفر الذنوب إلا أنت. من قالها من النهار موقنا بها، فمات من يومه قبل أن يـمـسي فهو من أهل الجنة، ومن قالها من الليل وهو موقن بها، فمات قبل أن يصبح فهو من أهل الجنة] رواه البخاري.
(ئستغفار) یهعنی مرۆڤ داخوازا گونهه ژێبرنێ بۆ خۆ ژ خودێ بكهت، وئـهڤــه ئـێــك ژ وان كارێن باشه یێن بهرێ خودانێ خۆ ددهنه بهحهشتێ، وقورئانێ ئاشكهرا دكهت كو هندی ئستغفاره كارێ وان تهقوادارانه یێن جزایێ وان ل ئاخرهتێ دبته بهحهشت، ئایهتهك دبێژت: ( إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنِّي ۖ إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ(35)فَلَمَّا وَضَعَتْهَا قَالَتْ رَبِّ إِنِّي وَضَعْتُهَا أُنْثَىٰ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ وَلَيْسَ الذَّكَرُ كَالْأُنْثَىٰ ۖ وَإِنِّي سَمَّيْتُهَا مَرْيَمَ وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ(36)) (آل عمران: 135-136) وئهوێن ئهگهر گونهههكا مهزن كر یان ب كرنا گونهههكا كێمتـر زۆرداری ل خـۆ كر، بیـرا خـۆ ل سۆز وگهفا خودێ ئیناڤه ڤێجا ل خودایێ خـۆ زڤڕین وتۆبهكرن، وداخوازا ژێبرنا گونههان بـۆ خـۆ ژێ كر، وئهو باش دزانن كو ب تنێ خودێ یه گونههان ژێ دبهت، لهو ئهو ل سهر گونههێ نامینن، وئهو دزانن كو ئهگهر وان تۆبهكر خودێ تۆبا وان دێ قهبویل كهت. خودانێن ڤان سالـۆخهتێن مهزن جزایێ وان ئهوه خودێ گونههێن وان ڤهشێرت، وبهحهشتێن ئاڤێن هوین د بن داروبار وقهسرێن وان دا دچن بـۆ وان ههنه، ههروههر ئهو دێ تێدا مینن وژێ دهرناكهڤن. وبهحهشت ولێبـۆرینا گونههان چ خـۆش جزایه بـۆ كاركهران .
و د ئایهتهكا دی دا خودایێ مهزن بهحسێ وان تهقواداران دكهت ئهوێن دچنه بهحهشتێ ودبێژت: (إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ(15)آخِذِينَ مَا آتَاهُمْ رَبُّهُمْ ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَٰلِكَ مُحْسِنِينَ(16)كَانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ(17)وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ(18)) (الذریات: 15-18).
هندی ئهون یێن تهقوا خودێ كری د بهحهشتێن مهزن وكانیێن ئاڤێ دانه، خودێ ههمی هیڤیێن وان بۆ ب جهـ ئینان وههمی خۆشی دانێ، وئهو پێ دڕازینه، ودلێن وان پێ دخۆشن، هندی ئهون ئهو بهری وێ خۆشیێ د دنیایێ دا ب كرنا چاكیان دقهنجیكار بوون. ئهڤ قهنـجیكاره كـێـمـهكێ ژ شهڤێ دنڤـسـتـن، وان نڤێژ بۆ خودایێ خۆ دكرن، و ل دویماهیا شهڤێ بهری سپێدێ وان داخوازا لێبۆرینا گونههان ژ خودایێ خۆ دكر.
و د ڤێ حهدیسا بۆری دا یا كو ئیمامێ بوخاری ژ شهددادێ كوڕێ ئهوسی ڤهدگوهێزت پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دوعایێ نیشا مه ددهت كو ئهم ئستغفارێ پێ ژ خودێ بكهین، وناڤێ وێ دكهته (سید الاستغفار) ئهو ژی ئهڤهیه: (اللهم أنت ربـي لا إلـه إلا أنت خلقتني، وأنا عبدك، وأنا على عهدك ووعدك ما استطعت، أعوذ بك من شر ما صنعت، أبوء لك بنعمتك علي، وأبوء لك بذنـبـي فاغفر لي فإنه لا يغفر الذنوب إلا أنت).
ومهعنا ڤێ دوعایێ ئهڤهیه مرۆڤ بێژت: یا رهببی تو خودایێ منی ژ ته پێڤهتر چو خودایێن ب حهق نینن، ته ئهزێ ئافراندیم، وئهز بهنیێ تهمه، وئهزێ ل سهر سۆز وپهیمانا ته هندی ئهز بشێم، ئهز خۆ ب ته دپارێزم ژ خرابیا كارێ من كری، ئهز ئعتـرافێ ب قهنجیا ته ل سهر خۆ دكهم، وئهز ئعتـرافێ ب گونهها خۆ دكهم، ڤێجا تو گونهها من ڤهشێره ژ ته پێڤهتر كهس گونههان ناڤشێرت وژێ نابهت.
پشتی پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ڤـێ دوعایێ نیشا مه ددهت دبێژت: ههچیێ ڤێ دوعایێ ب ڕۆژێ بێژت، وگۆتنا وی یا ژ دل بت، ووی باوهریهكا باوهری پێ ههبت، ئهڤهر بهری ببته شهڤ ئهو مر، ئهو دێ ژ خهلكێ بهحهشتێ بت، وههچیێ ب شهڤێ وێ بێژت، وباوهریهكا باوهری پێ ههبت، ئهگهر بهری ببته ڕۆژ ئهو بمرت، ئهو دێ ژ خهلكێ بهحهشتێ بت.
حەدیسا دەهێ
عن أنس بن مالك رضي الله عنه قال: سمعت النبي ( يقول: [إن الله قال: إذا ابتليت عبدي بحبيبتيه، فصبر، عوضته منهما الجنة] يريد عينيه. رواه البخاري.
ئهڤ حهدیسه ئیشارهتهكا نه ئێكسهر ددهته صهبرێ، وپێ نهڤێت بێژین: صهبر ئێك ژ وان كارێن باشه یێن خودێ خێرهكا مهزن ددهته خودانێ وی ئهگهر هات وكار پێ كر.
د ئایهتهكا پیرۆز دا خودایێ مهزن بهحسێ خودانێن صـهبـرێ دكهت ودبێژت: ( الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ(156)أُولَٰئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ(157))(البقرة: 156-157) یهعنى: ئێك ژ سالۆخهتێن بێهنفرههان ئهوه ئهگهر نهخـۆشیهك گههشته وان ئهو دبێژن: ئــهم بــهنـیـێـن خودێینه وملكێ وینه , ئهو مه ب ڕێڤه دبهت, ویا وی بڤێت ئهو د گهل مه دكهت , وئهم ب مرنێ پاشی ڕابوونا بـۆ جزادانێ دێ زڤڕینه نك وی. ئهو بێهن فرههێن هه مهدح ودلـۆڤانیهكا مهزن ژخودێ بـۆ وان ههیه، وئهو ئهون یێن ل سهر ڕێكا ڕاست.
وئێك ژ وان موصیبهتێن مهزن یێن خودێ ددهته بهنیێ خۆ ژێستاندنا ههردو چاڤانه، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: خودێ دبێژت: ئهگهر من عهبدێ خۆ ب ژێستاندنا ههردو خۆشتڤیێن وی -یهعنی: ههردو چاڤێن وی- جهڕباند، ووی صهبر كێشتا، پێش وان ڤه ئهز دێ بهحهشتێ دهمێ.
مهعنا موصیبهت وجهڕباندن چهند یا مهزنـتـر، دڤێت صهبرا مرۆڤی ل سهر یا پتـر بت، دا خێرا خودێ ژێ ددهته مرۆڤی ژی یا مهزنتـر بت، ومهزنتـرین خێر ئهوه خودێ جهێ مرۆڤی بهحهشت بت.
حەدیسا یازدێ
عن أبي هريرة قال: قال رسول الله :( [تضمن الله لمن خرج في سبيله لا يُخْرِجُه إلا جهادٌ في سبيلي وإيمانٌ بي وتصديقٌ برسلي فهو عليَّ ضامنٌ أن أدخِلَه الجنةَ، أو أرْجِعَهُ إلى مسكنه الذي خرج منه بما نال من أجر أو غنيمة، والذي نفس محمد بيده ما من كَلْمٍ يُكْلَمُ في سبيل الله إلا جاء يوم القيامة كهيئته حين كُلِمَ لونه لونُ دمٍ وريحه ريحُ مسك، والذي نفس محمد بيده لولا أن يشق على المسلمين ما قعدت خلاف سرية تغزو في سبيل الله أبداً، ولكن لا أجد سَعةً فأحملُهم، ولا يجدون سَعةً، ويشقُ عليهم أن يتخلفوا عني، والذي نفس محمد بيده لودَدْتُ أني أغزو في سبيل الله فأقتلُ، ثم أغزو فأقتلُ، ثم أغزو فأقتلُ] رواه مسلم.
جیهاد وبهڕهڤانیا ژ دینێ خودێ دژی وان كافر وبێ باوهران ئهوێن دبنه ئاستهنگ د ڕێكا بهلاڤكرنا ڕۆناهیا خودێ دا ژ كارێن گهلهك پیـرۆزه ل نك خودێ وپێغهمبهرێ وی -سلاڤ لێ بن- لهو خودێ كهفالهتێ ددهته وی كهسی یێ بۆ كرنا جیهادێ ژ مالا خۆ دهردكهڤت ونهزڤڕتهڤه ئهو وی ببهته بهحهشتێ.
د ڤێ حهدیسێ دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: خودێ كهفالهت دایه بۆ وی یێ د ڕێكا وی دا دهردكهڤت، و ژ جیهادا د ڕێكا خودێ دا وباوهریا ب وی وپێغهمبهرێن وی پێڤهتر تشتهكی ئهو دهرنهئێخستیه، خودێ دبێژت: وی ل سهر من ههیه ئهز وی ببهمه بهحهشتێ یان وی بزڤڕینمه مالا وی یا ئهو ژێ دهركهفتی ب وێ خێرێ ڤه یا گههشتیێ یان ب وی دهسكهفتی ڤه یێ وی ب دهست خۆ ئێخستی.
وپێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ئهز ب وی كهمه یێ نهفسا موحهممهدی د دهستی دا برینهك د ڕێكا خودێ دا ناكهفته لهشهكی ئهگهر ئهو ڕۆژا قیامهتێ وهكی وێ ڕۆژێ نهئێت یا ئهو تێدا چێبووی، ڕهنگێ وێ ڕهنگێ خوینێ یه، وبێهنا وێ بێهنا مسكیه. وئهز ب وی كهمه یێ نهفسا موحهممهدی د دهستی دا ئهگهر ژ بهر هندێ نهبا كو دێ ل سهر موسلمانان زهحمهت چێ بت من خۆ ژ سهریهكا د ڕێكا خودێ دا دهردكهڤت نهددا پاش، بهلـێ پا ئهز هند بهرفرههیێ نابینم ڤێ چهندێ ب وان بكهم، وئهو ژی هـنــد بهرفرههیێ نابینن كو د گهل من دهركهڤن، وبۆ وان نهخۆشه ژی ئهو د گهل من دهرنهكهڤن. وئهز ب وی كهمه یێ نهفسا موحهممهدی د دهستی دا من حهز دكر كو د ڕێكا خودێ دا دهركهڤمه جیهادێ وبێمه كوشتن، پاشی دهركهڤمهڤه وبێمه كوشتن، پاشی دهركهڤمهڤه وبێمه كوشتن.
ئهڤه ژ بهر وی قهدر وبهایی یێ شههیدی ل نك خودێ ههی، وئهڤ چهنده یا عهجێب نینه، چونكی شههید ئهوه یێ عهزیزترین تشت ل نك وی -كو رحا ویه- ب مهردینی پێخهمهت بلندكرنا پهیڤا خودێ پێشكێش كری.
حەدیسا دوازدێ
عن عائشة أنها قالت: جاءتني مسكينة تحمل ابنتين لـهـا، فأطعمتها ثلاث تمرات، فأعطت كل واحدة منهما تمرة، ورفعت إلى فيها تمرة لتأكلها، فاستطعمتها ابنتاها، فشقت التمرة التي كانت تريد أن تأكلها بينهما، فأعجبني شأنها، فذكرت الذي صنعت لرسول الله (، فقال: [إن الله قد أوجب لها بها الجنة، أو أعتقها بها من النار] رواه مسلم.
ئیمام موسلم ژ دهیكا موسلمانان عائیشایێ ڤهدگوهێزت، دبێژت: ژنهكا ههژار هاته نك من دو كچێن خۆ هلگرت بوون، من سێ قهسپ دانێ، وێ ههر كچهكا خۆ قهسپهك دایێ، وئێك بره بهر دهڤێ خۆ دا بخۆت، ئینا ههردو كچێن وێ دلێ خۆ بره وێ قهسپێ ژی یا وێ بریه بهر دهڤێ خۆ، وێ ئهو قهسپ كره دو پرت وههر پرتهك دا كچهكا خۆ، ووێ چو نهخوار، ئینا ئهز ژ كارێ وێ حێبهتی مام، دهمێ پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- هاتیهڤه من سوحبهتا وێ ژنكێ بۆ ڤهگێڕا ئینا وی گۆت: [إن الله قد أوجب لها بها الجنة، أو أعتقها بها من النار] ژ بهر وی كارێ وێ كری خودێ بهحهشت بۆ فهركر یان ئهو ژ ئاگری ئازاكر.
رهحما د گهل عـهیالـی -و ب تایبهتی د گهل كچان- كو بگههته دهرهجهیهكا وهسا مرۆڤ پاریێ دهڤێ خۆ بدهتێ، یهعنی: خۆ بهێلته برسی پێخهمهت تێركرنا وان، كارهكێ وهسا ب خێره خودان پێ دچته بهحهشتێ، وهكی ژ ڤێ حهدیسێ ئاشكهرا دبت.
وئهڤ حهدیسه -د گهل كورتیا خۆ- پویته پێكرنا ئــیـــســـلامــــێ یــــا مهزن ب خـــودانكرن وتـێـركرنا عهیالی بهرچاڤ دكهت، ژ لایهكێ دی ڤه قهدر وبهایێ ب خودانكرنا كچان ژی ئاشكهرا دكهت.
حەدیسا سێزدێ
عــن أبـي أمامة الباهلي قال: سمعت رسول الله ( يقول: [اكفُلُوا لي بستٍ أكفُلْ لكم الجنة: أذا حدّثَ أحدكم فلا يكذبْ، وإذا ائتمن فلا يخن، وإذا وعد فلا يُخلِف، وغضوا أبصاركم، وكفوا أيديكم، واحفظوا فروجكم] رواه الطبراني.
د ڤێ حهدیسێ دا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- شهش كاران دهسنیشان دكهت، وكهفالهتێ ب بهحهشتێ ددهته ههر كهسهكێ ڤان ههر شهش كاران پێك بینت كو ئهو بچته بهحهشتێ..
وئهو كار ژی ئهڤهنه:
1- دهمــێ دئاخـڤـت درهوێ نهكهت، یهعنی یێ ڕاستگۆ بت د ئاخفتنا خۆ دا.
2- ئهگهر باوهریا ئێكی پێ هات وئێمانهتهك ل نك دانا یێ ئهمین بت وخیانهتێ لـێ نهكهت.
3- وئهگهر سۆز وپهیمانهك دا ئێكێ، یان ژڤانهك دا ئێكی، ل دویڤ گۆتنا خۆ بت، ولێڤه نهبت.
4- وچاڤێ خۆ ژ تشتێ حهرام بگرت.
5- ودهستێ خۆ درێژ نهكهته وی تشتی یێ بۆ وی دورست نهبت.
6- ونامویسا خۆ بپارێزت ویێ دههمهن پاقژ بت.
ئهڤه شـهش ژ وان ئهخلاقانه یێن خودانێ خۆ هێژای چوونا بهحهشتێ دكهن.
حەدیسا چاردێ
عن أبي هريرة قال: قال رسول الله (: [من عاد مريضاً أو زار أخاً له في الله ناداه منادٍ أن طبت وطابت ممشـاك، وتبوأت من الجنة منزلاً] رواه الترمذي وابن ماجه.
ئهبوو هورهیره دبێژت: پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ههچیێ سهرا نساخهكی بدهت یان بۆ خودێ سهرا برایهكێ خۆ بدهت گازیكهرهك گازی دكهتێ كو یێ خۆش بی وچوونا ته یا خۆش بت، وجههك ته بۆ خۆ د بهحهشتێ دا دانا.
مهعنا دو كار ههنه خودێ یێ پێ خۆشه وسهرا وان جزای ب بهحهشتێ ددهته خودانی، ئهو ژی ئهڤهنه:
1- سهرهدانا نساخی.
2- سهرهدانا برایهكێ خودان ئیمان بۆ خودێ نه بۆ چو تشتێن دی.
حەدیسا پازدێ
عن أبي أمامة قال: قال رسول الله (: [من غسَّل ميتاً فستـره ستـره الله من الذنوب، ومن كفّنه كساه الله من السندس].
ئهڤ حهدیسه خێرا دو كارێن باش بۆ مه دیار دكهت:
1- ئهو كهسێ مریهكی بشۆت، ووی ستاره بكهت، یهعنی: ئهگهر عهیبهك ل نك دیت ڤهشێرت و د ناڤ خهلكی دا بهلاڤ نهكهت، پێغـهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: ئهو كهسێ ب ڤی ڕهنگی بت، خودێ ژی دێ گونههێن وی ستاره كهت.. مهعنا شهرما وی د ناڤ خهلكی دا نابهت.
2- ئهو كهسێ كفنی بكهته بهر مـریهكی، پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دبێژت: خودێ ئاڤرمیشێ بهحهشتێ دێ كهته بهر وی.
ودویر نینه مهخسهد پێ ئهو كهس ژی بت یێ كفنی بۆ مریان دكڕت، كانێ چاوا مهخسهد پێ ئهو كهس ژیه یێ كفنی دكهته بهر مری پشتی دئێته شویشتن.. وخودێ چێتـر دزانت.
