ل ڕۆژا جەژنێ
و ب ڤی ڕەنگی رەمەزان ب دویماهی هات ، رەمەزان ئەو دەلیڤەیا خودێ بۆ هەر كەسەكێ بڤێت تۆبە بكەت دای ، دا ئەو ل خۆ بزڤڕت و ب ڕۆندكێن پەشێمانییێ خۆ ژ قڕێژا گونەهان بشۆت .. د ڤێ هەیڤێ دا خودایێ وی ئەو بۆ دەرگەهێ خۆ یێ بلند ڤەخواندبوو ، وهەمی ئەگەرێن سەرفەرازییێ بۆ وی ئامادە كربوون ، وهەمی ڕێكێن بەختەوەرییێ ل بەرا وی ڤەكربوون ..
ڤێجا د ناڤ مرۆڤان دا هەبوون یێن د ڤێ گازییێ هاتین ودلێن خۆ بۆ ڤێ گازییا گەش ڤەكرین وڕۆناهی د دل دا حەباندی ، و ل سەر پەییسكا خێرێ بەر ب خودایێ خۆڤە بلندبووین ، ئەڤان توخـمە مرۆڤان رەمەزان بۆ وان وەكی وێ فێرگەهێ بوو یا نەفسا وان ژ دەغەلـێ گونەهێ وغەفلەتێ داقوتای وەكی گوڕییا ئاگری زێڕی صافی دكەت ، لەو ئەڤرۆ كو رەمەزان ل وان ئاڤابووی ئەو پێ دحەسیێن كو ڤێ هەیڤێ گوهۆڕینەك د دل وگیانێ وان دا كر ، وڕۆناهییەك د عەقل ومـەژییـێ وان دا چاند كو ئەو یازدە هەیڤێن دی پێ بـژین .
و د ناڤ مرۆڤان دا هندەك هەبوون رمەزانێ ژ تارییێ پێڤەتر چو ل وان زێدەنەكر ، چونكی دلێن وان ـ ئەوێ شەیتان لـێ كەفتییە لیسی ـ دئامادە نەبوون كو دەرگەهێن خۆ بۆ ڕۆناهییا ڤی مەوسمی ڤەكەن ، لەو وەكی بەرێ مان وبەلكی چەندەكێ پتـر بەر ب سەرداچوونێ ژی ڤە چوون .
ئەڤـرۆ ئەم ژ ڤێ هەیڤێ دەركەفتین ، ئـەو هەیڤا مە هەمییان تێدا خۆ گوهاڕتی ، ویا فەرە بۆ ڕۆژیگری دەمێ ئەو خاترا خۆ ژ ڤێ هەیڤێ دخوازت باش ل بیـرا خۆ بینت كو ئەو چاندییێ ل رەمەزانێ ب تنێ بەری ژ خۆ بدەت دێ چاندییەكێ بێ خێر بت ، هەر ئێك ژ مە ئەگەر ب دورستی د رەمەزانێ گەهشتبا ، تێگەهشتنەكا وەسا كو بەرێ وی دابا هندێ كو وی پشتی رەمەزانێ ـ ژ نەزانین ـ فێقییێ ڕۆژییا خۆ خراب نەكربا ، وئەو دەسكەفتییێن مەزن یێن رەمەزانێ گەهاندینێ ژ دەست نەدابان جڤاكەكا وەسا دا مە هەبت كو خەلكێ وێ هـەمـی دەمان د وێ زەلالـییا رۆحـی دا بژیت یا ملیاكەت پێ هاتینە نیاسین .
ئەگەر ئەم وەسا د رەمەزانێ نەگەهشت بین كو ئەو مەدرەسەیەكا سیه ڕۆژی یا پاقـژكـرنـێ بـوو ، پاقـژكـرنا دەستی وچاڤی ودەڤی ، ئەو مە چو مفا ژ رەمەزانێ نەدیتییە .
ئەگەر مە هزر كربت رەمەزان ـ بۆ مە ـ گرێدانەكا ب كوتەكی یا نەخۆش بوو هەیڤەكێ ئەم بێن تەنگ كرین ، ئەم دێ لـێ گەڕیێن كو هەر ژ ڕۆژا ئێكێ پـشـتـی رەمـەزانـێ تـۆلێن سیه ڕۆژان ڤەكەین ، وهنگی ڕۆژا جەژنێ ـ یا ئەڤرۆ ب خێرڤە ب سەر مە دا هاتی ـ ل نك مە دێ بتە دەلیڤەیا هەڤساربەردان وتۆلڤەكرنێ ، وهنگی جەژن دێ ژ ڕامانێن خۆ یێن دورست ڤالا بت ، ئەو ڕامانێن ئیسلامێ دڤێت د ڤێ ڕۆژی دا بگەهینتە مە .
ئیسلامێ دڤێت بێژتە مە : گەلـی موسلمانان ل ڕۆژا جەژنێ دەمێ هوین دوریشمێ خۆ دكەنە پێشكێشكرنا شرینییان دڤێت هوین ب گۆتنێن كرێت ڤێ شرینییا دەڤێن خۆ تێك نەدەن ..
گاڤا پیرۆزی دبتە گۆتنا هەوە هەمییان وگڕنژین ل سەر دێمێن هەوە دئێنە نەخشاندن دڤێت هوین ب كریارێن نەژهەژی ونەدڕێ دا ڤێ كەیف وتەناهییێ تێك نەدەن .. گاڤا خۆنویكرنا جل وبەرگان دبتە كارێ هەوە دڤێت هوین ب دلڕەشییێ دێمێ مرۆڤینییا خۆ ب دەقێن ڕەش كرێت نەكەن ، ل زارۆكینییا خۆ بزڤڕن ودێم گەشییێ وبێ گونەهییێ بۆ خۆ ژێ قەر بكەن ، دا ل بن سیبەرا جوانییێ وڤیانێ بژین .
خویشك وبرایێن هێژا : كانێ چەند یا فەرە بۆ مە ئەم ب دورستی د ڕامانێن رەمەزانێ بگەهین دا عیبادەتێ مە دورست ببت ، وەسا یا فەرە ئەم ب دورستی د ڕامانێن جەژنێ ژی بگەهین دا ڕۆژێن مە بێ مەعنا نەچن ، وئاشكەرایە كو جەژن ب مەعنا وڕامانێن خۆ ـ نەكو ب ڕۆژا خۆ ـ جەژنە ، ئەگەر نە ئەو ژی دێ وەكی هەر ڕۆژەكا دی بت .
د ئیسلامێ دا ب تنێ دو جەژن هەنە ، وئەو ژی هەر ئێك پشتی كرنا عیبادەتەكێ مـەزن دئـێـت ، ئێك پشتی گرتنا ڕۆژییێ ، وئێك پشتی كرنا حەجێ ، هەر وەكی ئیسلامێ ب ڤێ چەندێ دڤێت بێژتە مە : كو خودێ تەوفیقا تە دای كو تو عەبدینییا وی بكەی و بگرتنا ڕۆژییێ وكرنا حەجێ خۆ نێزیكی وی بكەی پێتڤییە ل سەر تە كو تو ب ڕەنـگـەكـێ نـەعـەدەتی شوكرا وی بـكـەی ، وئـەگـەر هندەك دین ومللەت هەبت ب خۆدویركرنا ژ خودێ و ب بێ ئەمرییا وی كەیف وجەژنێن خۆ بگێڕن ، هوین ئەی موسلمان دڤێت د وەكی وان نەبن ، وخۆ ل دەمێ چەژنێن خۆ ژی عەبدینییا خۆ بۆ خودێ لا نەدەن .. ژ بەر ڤێ چەندێ ئوممەتا ئیسلامێ عەبدینییا خۆ بۆ خودێ ل ڕۆژا جەژنێ ب بەرچاڤتـرین ڕەنگ ئاشكەرا دكەت :
ـ د گەل هاتنا شەڤا جەژنێ موسلمان ب نەشیدا ( الله أكبر الله أكبر الله أكبر كبیرا ) پێشوازییێ ل ڤێ ڕۆژی دكەن .
ـ و د گـەل هـەلاتنا ڕۆژا جەژنێ ئەو هەمی پێكڤە ژن ومێر ، هویر وگر ، ب هەر دو ركاعەتێن نڤێژا جەژنێ ئەوا ب ( الله أكبر ) ێ ژ نڤێژێن دی دئێتە جوداكرن ڕۆژا خۆ دەست پێ دكەن .
ـ وحەتا ئەڤ ڕۆژە ئاڤا دبت هەر جارەكا دو موسلمان كەفتنا بەرانبەر ئێك لێك پیـرۆزكرنا وان بۆ جەژنێ ئەڤەیە ئەو دبێژنە ئێك ودو : خودێ ژ مە وهەوە قەبویل بكەت .
ئەڤەیە جەژن وەكی ئیسلام دنیاست ، وئەو جەژنا هندەك وەسا تێ دگەهن كو ئەو دەلیڤەیەكە بۆ تێكەلـییا ژن ومێران یا نەدورست ، وپێ لێدانا ئەمرێ خودێ وزێدەگاڤییا ل سەر شریعەتێ وی ب هێجەتا هندێ كو مانێ جەژنە وچو نینە !! ئەڤە تشتەكە ئیسلام یا ژێ بەرییە .
ئیسلامێ جەژن بۆ هندێ دورست نەكرییە دا ب تنێ ئەم جلكێن خۆ تێدا نوی بكەین ودلێن مە هەر وەكی خۆ كەڤن بـمینن ، ب سەرڤە كەیفا خۆ بینین وشرینییان بەلاڤ بكەین ونەڤیانا خۆ بۆ ئێك ودو د پشت گڕنژینێن ژ درەو ڕا ڤەشێرین .
ئیسلامێ جەژن بۆ هندێ دورست نەكرییە ئەم خۆ تێدا خاڤ بكەین ، ولاوازییا خۆ ب خۆخەملاندنێ بپەچنین ، ولەشی وخۆشییێن وی یێن ئەرزان ب سەر لایێ خۆ یێ ڕووحی بێخین ، جەژن نە پێنڤەدانا رحێیە وەكی هندەك نەزان هزر دكەن ..
جەژن بەری هەر تشتەكی دڤێت مە وەسا فێر بكەت كو ئەم بزانین دڤێت هندی ڕۆژن دڤێت مرۆڤ وان وە لـێ بكەت وەكی مرۆڤی دڤێت نەكو ئەو مرۆڤی وە لـێ بكەن وەكی وان دڤێت !
ئیسلامێ دڤێت ئومـمـەت ل هەمی دەمان ـ و ب تایبەتی ل دەمێ یا لاواز ـ ب كەیفا ل جەژنێ دئێتە گێڕان بیرا خۆ ل وێ كەیفێ بینت یا ل دەمێ سەركەفتنان ئەم پێ دحەسیاین ، ڕۆژا مـە سەركێشییا كاروانێ مرۆڤینییـێ دكـر بـەری ئەم ڕەزیل ودامای ل دویماهییا هەمییان بـمینین ..
مەبەست وتۆرەیێن جەژنێ د ئیسلامێ دا :
هەر دین وبۆچوونەكا هەبت بەرێخۆدانا خۆ یا تایبەت بۆ شاهی وجەژنێ هەیە ، وئیسلام ژی ژ ڤێ چەندێ یا بێ بار نینە ، ودەمێ ڕۆژا جەژنێ دئێت دڤێت ئەم موسلمان بـەری هــەر تشتەكی بیـرا خۆ ل دیتنا ئیسلامێ بۆ جەژنێ بینینەڤە ، دا ل ڤێ ڕۆژی ژی ـ وەكی هەر ڕۆژەكا دی ـ ئەم كەسینییا خۆ یا تایبەت ژ دەست نەدەین ، وخۆ ژ بیـر نەكەین .
ڕۆژا ئیسلام هاتی خەلكی دوو
دیتنێن ژێك جودا بۆ جەژنێ هەبوون :
ل لایێ ڕۆژئاڤا ، و ل بن سیبەرا شارستانییا یۆنانی وپاشی یا رۆمانی ، هندەك هـەبـوون هـزر دكـر جەژن بـۆ هندێیە مرۆڤ كراسێ شەرمێ بدانت ولغاڤێ ژ سەر نەفسێ ڤەكەت ، ولایێ خۆ یێ جسمی ل سەر رحێ زال بكەت ، ودەستویرییێ بدەتە دلچوونێن خۆ كو پێ ل هەمی توخویبان بدانت ، دا كو خوداوەندێن جودا جودا ژێ ڕازی ببن ، ویا غەریب ئەو بوو هندەك جاران مەسەلە گەهشتبوو هندێ هەچییێ پشكداری د ڤان ئاهەنگێن بێ هەتك دا نەكربا مەزنێن دینی فەرمان ددا ئەو د هندەك سەرداڤ وشكەفتان دا بێتە زیندانكرن حەتا مرنێ بن ڤێڕا دگەهت ووی د گەل خۆ دبەت .
و ل لایێ دی یێ هەڤدژ هندەك بۆچوون هەبوون هزر دكر جەژن بۆ هندێیی مرۆڤ خۆ د كونجا پەرستگەهەكێ ڤە ڤەشێرت ، و د خولوێ دا هندەك دوعا وسروودا ڤەگێڕت ، دا ڕحا وی زەلال ببت و ب نك خوداوەندان ڤە بلند ببت .
ل وی دەمی ئیسلام ب شریعەتێ خۆ یێ پاك ڤە هات ، هات دا تەرازییەكا نوی بۆ كێشانێ بدانت ، و ژ وان مەسەلێن مەزن یێن ئیسلامێ بەرگەڕیان كری كو ب سەر وبەر بكەن ، مەسەلا پەیداكرنا هەڤسەنگییێ بوو د ناڤبەرا لایێ ماددی ویێ رووحی دا د ژینا مرۆڤی دا ، ب ڕەنگەكێ وەسا كو هەردو لا شوینا مرۆڤی ب هەڤڕكییەكا بێ مفا ڤە موژیل بكەن ببنە پالدەر بۆ بلندكرن وپاقژكرنا مرۆڤی ، ودیرۆك شاهدە كو ئیسلام شیا ڤێ چەندێ بكەن و د واقعی دا بەرچاڤ بكەت .
ئیسلامێ هزرا مرۆڤی ل هندێ هشیار كر كو هەردو لا ( یێ ماددی یێ بەرچاڤ ویێ رووحــی یــێ نەبەرچاڤ ) ئەگەر نەئێنە توخویبدان خرابی دێ ژێ پـەیـدا بـن ، ودێ ( خـەلەلـێ ) ئـێـخنە كاروانێ ژینێ، لەو دڤێت هەردو ل بەرچاڤ بێنە وەرگرتن وپێكڤە بێنە لێكدان دا دیمەنەكێ زێندی و ب هێز وجوان د چارچووڤەیەكێ پاقژ دا بێتە نەخشاندن ، ومرۆڤینی مفای وخۆشییێ پێ ببەت .
د ڤێ پەرنجەرێ ڕا ئیسلامێ بەرێ خۆ دا جەژنێ ژی .. وهزرا ئێكێ یا موسلمان لـێ ئاگـەهـدار كـری ئەڤە بوو : نە چێ دبت جەژن ببتە بێنڤەدان بۆ لەشی كو ئێكجار خۆ ژ بن بارێ رحێ بهاڤێت ، ودوریشمێ خۆ بكەتە تێركرنا بێ توخویب بۆ دلچوونێن لەشی ، ونە چێ دبت ئەو ببتە لادان بۆ لایێ لەشی ، ب هێجەتا هندێ دا رح زەلال وبلند ببت .
جەژن ـ ب دیتنا ئیسلامێ ـ ئاشكەراكرنا كەیفێیە كو موسلمان شیا سەركەفتنەكا رووحی ب دەست خۆڤە بینت ، دەمێ سەركەفتی ژ عیبادەتێ ڕۆژییێ ـ ل رەمەزانێ ـ وعیبادەتێ حەجێ ـ ل ژولحجێ ـ دەركەفتی ، وئاشكەراكرنا كەیفێیە كو ئەو دێ پەیمانێ د گەل خودایێ خۆ نوی كەتەڤە كو وی ئنیەتە ئەو ژ سەربۆڕێن بێن ژی سەركەفتی دەركەڤت ، لەو ( الله أكبر ، ولله الحمد ) سروودا وی یا ئێكانەیە ل هەردو جەژنان .
ئەڤە ژ لایێ رووحی ڤە ، ژ لایێ ماددی ڤە ئیسلام ڕێكێ ددەتە موسلمانی كو ل ڕۆژا جەژنێ ئەو پویتەكی بدەتە لایێ جوانییێ وخەملێ ژی ڤە ، بەلـێ ب ڕەنگەكێ وەسا نەبت ب دەستێ ئیسرافێ بێتە كرێتكرن ، یان توخویبێن شەرعی بێنە لادان ، ب هێجەتا هندێ مانێ جەژنە .
ئیسلام دبێژتە موسلمانی : ل ڤێ ڕۆژی نیشانێن نعمەتا خودێ ل سەر خۆ ومالا خۆ ئاشكەرا بكە ، وئەو گرێدانا ڕۆژییێ یان حەجێ تو ئێخستییێ سست بكە ، وڕێكێ بـدەتـە مـوژیلاهـی ویارییێن حەلال ، بەلـێ نە وەبت هـزر كەی تە حەقێ هەی حەرامی د ڤێ ڕۆژی دا حەلال بكەی ، وناڤێ كەیفێ ل سەر بێ ئەمرییا خودێ بدانی ، چونكی موسلمان یێ داخوازكرییە هەردەم د ئەمر وفەرمانا خودایێ خۆ دا بن .
ژبلی ڤان هەردو مەسەلان ئیسلامێ هەردو جەژنێن خۆ ب تشتەكێ دی ژی ڤە گرێدان دا موسلمان بزانن كو جەژن بۆ هندێیە پەیوەندییێن وان یێن جڤاكی ژی موكم بكەت ، وئێكا هند ژ وان چێ كەت كو ئەو وەكی ئێك لەشی لـێ بێن ، ومەخسەدا مە ب وی تشتی دانانا شریعەتێ فتـرەدانا ل جەژنا رەمەزانێیە ودانا قوربانان ل جەژنا حاجییان ، ئەڤ شریعەتێ دبتە بیـرئینان بۆ جڤاكێ كو دڤـێـت پـشـكدارییا مالـی ژی د ناڤ وان دا هەبت ، كانێ چاوا دڤێت پشكدارییا رووحی وشعووری هەبت ..
ئەڤ شریعەتێ مە ل هندێ ئاگەهدار دكەت كو جەژن یا هندێیە دیـمـەنـێ خازۆكـییـێ نـەهـێـلت ، نـە وەكـی ئەم دبینـیـن ئەڤرۆ جەژن دبتە باشتـرین ( مەوسمێ ) خازۆكییێ ل بەر دەرێن مال ومزگەفتان ، ئەو دەستێن درێژكری یـێـن كـو دبـتـە كـرێـتـتـرین دەق ڕوییێ جەژنێ تێكددەن ، ودبنە مەزنتـرین ( تەحەددی ) بۆ وی شریعەتێ ئیسلامێ دانای دا ڤێ دیاردێ نەهێلت .
