شەڤا ب قەدر
بهایێ شەڤا ب قەدر :
شەڤا ب قەدر و ب بها یا قورئانا پیرۆز تێدا هاتییە خوارێ شەڤەكا ئێكانەیە د سالـێ دا كو گەردوون هەمی تێدا ب كەیف وشاهی دكەڤت ، چونكی ئەو شەڤە یا پەیوەندی تێدا د ناڤبەرا عەردی وعەسمانی دا چێبووی ، ئەو پەیوەندییا بوویە مەزنـتـرین ڕویدان د دیرۆكا ڤی عەردێ مە دا قەومی ، ژ بەر وان ڕامانێن ژێ دئێنە وەرگرتن، ووان شوینوارێن د ژینا مرۆڤینییێ دا ل پاش خۆ هێلاین .. ومەخسەدا مە پێ هاتنە خوارا قورئانێیە .
د دو جهان دا ژ قورئانا پیـرۆز بەحسێ ڤێ شەڤێ هاتییە كرن :
جارەكی د دەستپێكا سوورەتا ( الدخان ) دا دەمێ خودایێ مەزن دبێژت : [ إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُبَارَكَةٍ إِنَّا كُنَّا مُنذِرِينَ . فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ . أَمْرًا مِنْ عِنْدِنَا إِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ . رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ إِنَّهُ هُؤ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ] .
وجارا دی د وێ سوورەتا تایبەت دا ئەوا ب ناڤێ ( سورة القدر ) هاتـییە ناڤكرن ، ژ بەر كو ئەو ب هـەر پێنج ئایەتێن خـۆ ڤـە یا تەرخانكرییە بۆ كرنا بەحسێ ڤێ شەڤا ب قەدر، د ڤێ سوورەتێ دا خودایێ مەزن ئیشارەتێ ددەتە وێ سەرهاتییا مەزن یا كو جارەكا ب تنێ د دیرۆكێ دا د ڤێ شەڤێ دا چێبووی، ووێ سەرهاتییا مەزن یا كو هەر سال ل وێ شەڤێ چێ دبت ژ بەر سەرهاتییا ئێكێ یا مەزن :
[ إنَّا أنزَلْناهُ فِي ليلةِ القَدْرِ ـ هندی ئەمین مە ئەو قورئان د شەڤەكا ب قەدر دا ئینا خوارێ ] یا ب قــەدرە چـونـكی تشتەكێ ب قەدر تێدا چێبوویە ، وتشتەكێ ب قەدر تێدا دئێتەكرن ، تشتێ تێدا چێبووی : ئینانە خوارا ڤێ قورئانێ بوو یا كو ڕێكا ڕاست بۆ مرۆڤینییێ دەسنیشانكری ، وتشتێ تێدا دئێتە كرن : تەقدیركرنا كار وسەروبەرێ ژینا مرۆڤینییێیە ..
ڤێجا مادەم هۆیە یا غەریب نینە ئەڤ شەڤە ژ هزار هەیڤان وپتـر ژی یا ب خێرتر بت ، چەند جاران ب هزاران هەیڤ د سەر مرۆڤینییێ ڕا بۆرینە بێی كو بشێت پیچەكێ ژ وێ گەلەكێ بكەن یا كو ڤێ شەڤا پیـرۆز كری ؟
[ ؤمَا أدراكَ مَا ليلَةُ القَدرِ ـ ئەرێ وتو دزانی ئەڤ شەڤا ب قەدر چیە ، وچەند یا مەزنە ؟ ] یا هوین دزانن ئەڤەیە كو جارەكێ قورئان تێدا ژ عەسمانی هاتبوو خوارێ ، ڕاستە ئەڤە ب خۆ تشتەكێ گەلەكێ مەزن بوو ، بەلـێ یا خودێ دڤێت بۆ هەوە ئاشكەرا بكەت تشتەكێ دییە ژبلی ڤێ یا هوین دزانن : [ تَنَزَّلُ المَلائكَةُ ؤالرَّوحُ فيها بِإذنِ رَبِّهم مِنْ كُلِّ أمرٍ . سلامٌ هيَ حتَّى مَطلَعِ الفجرِ ] بۆ ملیاكەتان وســەرۆكــێ وان جبـریلی ـ سلاڤ لـێ بن ـ شەڤەكا تایبەت ونە عەدەتییە د سالـێ دا ، چونكی ئــەو تــێــدا دكـەڤنە كاری و ب ئانەهییا خودایێ خۆ ژ عەسمانی بەر ب ژۆردا دئێنە خوارێ دا ئەمرێ وی ل سەر خەلكی بەلاڤ بكەن، شەڤا ئاشتی وتەناهییێیە چونكی شەریعەتێ ئاشتی وتەناهییێ تێدا هاتبوو خوارێ ، ئەو شەریعەتێ هەر جارەكا مرۆڤینییێ پشت دایێ وئـەو ب ڕێبازەكا دی گـوهاڕت ئێكەمین تـشـتـێ ژ دەسـت بــدەت دێ تەناهییا خۆ ژ دەست دەت و د بەخت ڕەشییێ دا ژیت.
د ڤێ شەڤا ب قەدر دا ملیاكەت هەمی د فەرمانا خودایێ خۆ دا دكەڤنە كاری وڕەشاتـییا شـەڤـێ ب زكـرێ خالقێ ڕۆناهـییـێ گەش دكەن حەتا ڕۆناهییا سپێدێ ب سەر گەردۆنێ دا دئێت.
ئەڤ شەڤە وەكی ئاشكەرا یا د هەیڤا ڕەمەزانێ دا ، ودەمێ ڕەمەزان دئێت بەری هەر تشتەكی بەرگەڕیانێ دكەت كو مرۆڤێ ڕۆژیگر ژ ئاستێ مرۆڤینییێ بلندتر لـێ بكەت وبەر ب تبیعەتێ ملیاكەتان ڤە ببەت ، دا ب دورستی یێ ئامادە بت بۆ وەرگرتنا وەحییا خودێ ، ب ڕۆژی ئەو وی ژ خوارن وڤەخوارن وشەهەواتان ددەتـە پاش وئەڤە تبیعەتێ ملیاكەتانە ب ڤی ڕەنگی ، و ب شەڤێ ژ وی دخوازت ئەو دەمێ خۆ ب عیبدەتی ڤە ببۆرینت و د فەرمانا خودایێ دا ڕاوەستت وئەڤە كارێ ملیاكەتانە ، وئەو كەسێ تبیعەت وكارێ خۆ وەكی یێ ملیاكەتان لـێ بكەت یا غەریب نینە وەكی وان بێ گونەه ژی بمینت ، وئەڤەیە پـشـكەك ژ ڕامانا وێ حەدیسێ یا پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ تـێـدا دبێژت : [ مَن صَامَ رَمَضانَ إيماناً واحتساباً غُفِرَ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ، ؤمَنْ قامَ لَيلَةَ القَدرِ إيماناً واحتِساباً غَفِرَ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ـ ئـەوێ ب باوەری رەمـەزانـێ بگرت وبۆ خۆ ب خێر حسێب بكەت گـونـەهێن وی یێن بۆری دێ بۆ ئێنە ژێبرن ، وئەوێ ب باوەری ل شەڤا ب قەدر ڕاببت وبۆ خۆ ب خێر حسێب بكەت گونەهێن وی یێن بۆری دێ بۆ ئێنە ژێبرن ] ( وەکی بوخاری ژ ئەبو هورەیرەی ڤەدگوهێزت) ، وچونكی ئیسلام نە ب تنێ هندەك ( شەكلیاتێن ) بەرچاڤ وعیبادەتێن بــێ ڕحــە پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گرتنا ڕەمەزانێ وڕابوونا ل شەڤا ب قەدر ب دو شەرتان ڤە گرێدا : كـو وی باوەری ب ڤـی تـشـتـی هەبت ، وكو ڤی كارێ هە بۆ خۆ ب خێر حسێب بكەن ، دا ئەڤ كارێ وی خــوڕی بــۆ خــودێ بت و ژ دلەكێ پاقژ دەركەڤت ، هەر وەكی پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ دزانی هندەك كەس د ناڤ ئوممەتا وی دا دێ هەبن رەمەزانێ دێ ب ڕۆژی بن ، و ل هندەكێ ژ شەڤا ب قەدر دێ عیبادەتی كەن بێی كو وان باوەری ب ڤی كاری هـەبـت یان ژی حسێب بكەن ئەڤە خێرەكە ئەو دكەن ، لەو هەر ژ هنگی ئەڤ هەر دو شەرتە دانان .
وئەڤە عەدەتێ ئیسلامێیە د هەمی عیبادەتێن خۆ دا موسلمانی وەسا پەروەردە دكەت كو عیبادەتێ ب لەشی دئێتە كرن ب باوەرییا دلـی ڤە گرێ بدەت ، دا ئەڤ عیبادەتێ ئەو دكەت ببتە ڕاستییەك ژینا وی بگوهۆڕت نەكو عەدەتەك وچاڤلێكرنەكا هشك وبێ مەعنا .
دەمێ ئیسلامێ ژ مرۆڤێ موسلمان خواستی كو ئەو ڤێ شەڤێ وەكی هەر شەڤەكا دی یا د سالـێ دا نەبۆرینت ، چونكی ئەو شەڤەكا جودایە ژ هەر شەڤەكا دی ، مەخسەد پێ ئەو نەبوو موسلمان د ڤێ شەڤێ دا خۆ ب هندەك عیبادەتان ڤـە بــوەستینت وحەتا لـێ دبتە سپێدە نەنڤت ، وگاڤا بۆ سپێدە ئەو ل ئێك ودووا خــۆ یا بــەرێ بــزڤـڕتـەڤە وئەڤ شەڤە ب بیرهاتنا خۆڤە چویێ ل باوەرییا وی زێدە نەكەت ، وچو گوهۆڕینێ د ژینا وی دا نەكەت .. مەزنتـرین باوەرییا ئیسلامێ دڤێت ب ساخكرنا ڤێ شەڤێ د دلێن مە دا بچینت ئەوە : ئەم خودانێن قورئانێ بزانین كو ئەڤ قورئانا ئەڤرۆ ل بەر دەستێ مە ، یا كو د ڤێ شەڤا پیـرۆز دا هاتییە خوارێ ، بۆ هندێ نەهاتییە دا بەس ئەم وێ بخوینین ودەنگێ خۆ پێ خۆش بكەین ، وبۆ پیـرۆزی ب دیواران ڤە بهلاویسین ، وبۆ سویندخوارن بدانینە سەر مێزێن حاكمان ! قورئان نەبوو ڤێ چەندێ هاتییە نە !! قورئان ژ هندێ مەزنتـرە كو ببتە پشكەكا بێ ڕح ژ دیكۆرێ مال ومەحكەمێن مە ..
ل ڤێ شەڤێ دەمێ ئەم بیـرئینان هاتنە خوارا قورئانێ ساخ دكەین بەری هەر تشتەكی دڤێت ئەم ـ حاكم ومەحكووم ـ باوەرییا خۆ ب هندێ نوی كەینەڤە كو ئەڤ قورئانە بۆ هندێ هاتییە دا حوكمداری پێ بێتە كرن : [ إِنَّا أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ ؤلا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيماً ـ ئەی پـێـغـەمـبـەر مە ئەڤ قورئانە ب حەقییێ بۆ تە هنارت دا تو حوكمی پێ د ناڤبەرا مرۆڤان دا بكەی ب وی ڕەنگێ خودێ نیشا تە دای وتو د دەر حەقا خیانەتكاران دا هەڤڕكییێ نەكە ] ( النساء : 105 ) .
مەعنا : ئارمانج ژ ئینانە خوارا قورئانێ ئەوە حوكم پێ بێتە كرن ، د دلـێ حاكمی دا بت بەری كو ل سەر مێزا وی بۆ سویندخوارنێ بێتە دانان ، وهەر جارەكا ئومـمـەتـێ ئەڤ ئارمانجە ب جه نەئینا ، و( لیلة القدر ) ێ هند باوەری د دلـی دا پەیدا نەكر كو دڤێت كار بۆ ب جهئینانا ڤێ ئارمانجێ بێتە كرن ، هنگی ڕابوونا مە ل ڤێ شەڤێ بۆ كرنا عیبادەتی دێ بتە ( موجەررەد ) تەقلیدەكا هشك وڤالا ژ ڕامانێن دورست .
ل شەڤا ب قەدر چ بكەین ؟
ئەو شەڤا قورئان تێدا هاتییە خوارێ قورئانێ ب خۆ دوو ناڤ ل سەر داناینە :
1 ـ شەڤا ب قەدر وەكی دبێژت : [ إنَّا أنزَلْناهُ فِي ليلةِ القدْرِ ] ( القدر : 1 ) .
2 ـ شەڤا پیـرۆز وەكی دبـێـژت : [إنّا أنزَلناه فِي ليلةٍ مباركةٍ إنّا كُنَّا مُنذِرينَ ] ( الدخان : 3 ) .
وپـیـرۆزی وبهایـێ ڤێ شەڤێ ـ وەكی مە بەری نوكە ژی ئیشارەت دایێ ـ ژ هندێ دئێت كو د ڤێ شەڤێ دا خودایێ مەزن ل نفشێ مرۆڤان هاتە كەرەمێ و ژ خزینەیا رەحـما خۆ ئەو كیتاب بۆ هنارت یا كو هەر وهەر بۆ وان ببتە ڕێنیشاندەر ودلۆڤانی .
و د سالۆخەتێن ڤێ هەیڤێ ژی دا قورئان ئیشارەتێ ددەتە دو سالۆخەتێن مەزن : كو ئەو شەڤەكە خودایێ مەزن هەر سال تێدا وان تشتان تەقدیر دكەت یێن كو دێ د وێ سالـێ دا چێ بن ، وەكی ئایەت دبێژت : [فيها يُفرَقُ كلُّ أمرٍ حكيمٍ ] ، وكو ئەو شەڤەكە حەتا سپێدە ب دویڤ دا دهەلێت یا تـژی تـەناهـییە ، وەكی ئایەت دبێژت : [ سلامٌ هيَ حتَّى مَطلَعِ الفجرِ ] .
و ل دۆر وێ خێر وبهایێ ڤێ شەڤێ ژی هەی قورئان دو بهایێن تایبەت ب ڤێ شەڤێ ڤە بەرچاڤ دكەت :
كو ئەو شەڤەكە خێرا عیبادەتێ تێدا دئێتە كرن ـ ل نك خودێ ـ ژ خێرا وی عیبادەتی پتـرە یێ كو ل هزار هەیڤان دئێتە كرن ، وەكی قورئانێ گۆتی : [ خَيرٌ مِنْ ألفِ شهرٍ ] وكــو هــەر ژ دەمـێ ڕۆژ لـێ ئاڤا دبت وحەتا هەلاتنا سپێدەیا د دویڤ دا ملیاكەت وبــەری هـەمـییا جبـریل ب خێر وبەرەكەت وڕەحـمێ ژ عەسمانی دئێنە خوارێ ، وەكی ئایەتێ گۆتی : [ تَنَزَّلُ المَلائكَةُ ؤالرَّوحُ فيها بِإذنِ رَبِّهم مِنْ كُلِّ أمرٍ ] .
ژ بـەر ڤـێ هـەمـییـێ قەدرگرتنا مە بۆ ڤێ شەڤێ كارەكە ئیسلامێ بەرێ مە یێ دایێ و ل بـەر مـە یـێ شرینكری وئاشكەراكرییە كو ئەو قەدرگرتن دێ ب كرنا عیبادەتی بت ، وپێغەمبەرێ مــە ـ سلاڤ لـێ بن ـ بەری هـەر كەسەكی ب ڤی كاری ڕابوویە ، ( بوخاری وموسلم ) ژ دەیكا موسلمانان عائیشایێ ڤەدگوهێزن كو پێغەمبەر ـ سلاڤ لـێ بن ـ هندی یێ ساخ ل دەهكێن دیماهییێ ژ رەمەزانێ ئعتكاف دكر ، یەعنی : ئەو دما ل مزگەفتێ وژێ نەدەردكەفت عیبادەت دكر .
و وی نیشا مە موسلمانان دایە كو ئەڤ شەڤا ب بها وقەدر دكەفتە د شەڤێن كت دا ژ دەهكێن دویماهییێ یێن رەمەزانێ ، وهەرچەندە ب ڕەنگەكێ بنبـڕ نەهاتییە ڤـەگـوهـاسـتـن ژ پێغـەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ كانێ شەڤا چەندێ ( لیلة القدر ) ە ، بـەلـێ هـژمـارەكا صەحابییێن خودان قەدر وزانیـن وەكی ( ابن عباس ) ی و ( أبي بن كعب ) ی ل وێ باوەرێ بــوون كــو ( لیلة القدر ) شــەڤا بیست وحەفتێیە ، حـەتا ( موسلم ) ژ ( أبي ) ڤەدگوهێزت كو وی سویند دخوار كو شەڤا بـیـسـت وحـەفـتـێ ( لیلة القدر ) ە ، وحكمەت ژ نەدیاركرنا ڤێ شەڤا هە ب ڕەنگەكێ بنبـڕ ـ وەكی ئاشكەرا وخودێ چێتـر دزانت ـ ئەوە دا مرۆڤێ موسلمان د هەر دەه شەڤێن دویماهییێ دا ژ رەمەزانێ عیبادەتەكێ پتـر بكەت .
وپسیارا ل ڤـێـرێ دئێتەكــرن ئـەڤـەیـە : ئەرێ ئەگەر مرۆڤەكی ڤیا خێرا ڤێ شەڤێ ژ دەست خۆ نەكەت ولـێ ڕاببت دێ چ كەت ؟
بۆ بەرسڤ دێ بێژین : هەر عیبادەتەكێ مرۆڤ ل ڤێ شەڤێ بۆ خودێ بكەت دێ پێ خودان خێر بت ، بەلـێ تشتێ ژ هەمییێ پتـر پێتڤی كو خودان ل ڤــێ شـەڤا ب قــەدر بكەت ئەوە تـۆبـە بكەت وداخوازا لێبۆرینا گونەهان ژ خودایێ خۆ بكەت ، ( ترمذی ) ژ عائیشایێ ـ خودێ ژێ ڕازی بت ـ ڤەدگوهێزت ، دبێژت : من گـۆتـە پـێـغـەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ئەرێ ئەگەر من زانی ( لیلة القدر ) چ شەڤە ئەز چ تێدا بێژم ؟ گۆت : وی گـۆتـە من : تو بێژە : ( اللهم إنَّك عفوٌّ تُحِبُّ العَفْؤ فَاعْفُ عنِّي ) ، مەعنا : ل ڤێ شەڤێ ژ هەر تشتەكی پتـر دڤێت مرۆڤ داخوازا لێبۆرینا ژ گونەهان ژ خودایێ خۆ بكەت ، چونكی ئەگەر هەر ئێك ژ مە هزرا خۆ د گونەهێن خۆ دا بكەت دێ بـیـنت ئەو گەلەك دزێدەنە وئەگەر خودێ لـێ نەئێتە ڕەحـمێ وبارێ گونەهان ل سەر وی سڤك نەكەت مسۆگەر ئەو دێ چتە هیلاكێ ، وچونكی ب تنێ خودێیە دشێت ڤێ چەندێ بكەت دڤێت مـرۆڤ ژ هـنـدێ نـەوەستیێت كو گەلەك دوعایان ژ وی بكەت دا ئەو ب چاڤێ دلۆڤانییێ بەرێ خۆ بدەتێ ولـێ نەگرت ، ( ترمذی ) ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ڤەدگوهێزت ، دبێژت : [ مَنْ سرهُ أن يَستَجيبَ الله لهُ عندَ الشدائدِ والكَربِ فليُكثِرِ الدُّعاءَ فِي الرَّخاءِ ـ هــەچــییــێ بــڤـێـت خودێ ل تەنگاڤی ونەخۆشییان د بەرسڤا وی بێت بلا ل بەرفرەهییێ گەلەك دوعایان بكەت ] مەعنا : ل هەمی دەمان دڤێت مرۆڤ دوعایان ژ خودێ بكەت و ب تایبەتی ل دەمێ بەرفرەهییێ ، چونكی پتـرین جاران مرۆڤ ل بەرفرەهییێ خۆ ژ بیـرڤە دكەت .
زكرێ خودێ ژی ئێك ژ وان عیبادەتانە یێن كو ل ڤێ شەڤێ دڤێت ئەزمانێ مرۆڤی ژێ نەوەستیێت ، چونكی خودێ دێ گەل مرۆڤی بت هندی مرۆڤ وی ل بیـرا خۆ بینت ، ومەزنتـرین زكر ئەوە مرۆڤ كیتابا خودایێ خۆ بخوینت وهزرێن خۆ تێدا بكەت ، وچونكی ئەڤ شەڤە شەڤا هاتنە خوارا قورئانێیە دڤێت ل ڤێ شەڤێ ژ هەمی تشتان پتـر مرۆڤ هەڤالینییا قورئانێ بكەت .. باوەرییا خۆ ب ڤێ قورئانێ نوی كەتەڤە وجارەكا دی پەیمانێ بدەتە خودایێ خۆ كو هندی ژێ بێت ئەو كاری ب ڤێ قورئانێ بكەت وپشت نەدەتە شیـرەت وئەحكامێن وێ .
گەلی خودان باوەران : ئەڤ شەڤا ب قەدر دەلیڤەیەكا زێڕینە خودێ دایە ڤێ ئوممەتێ عیبادەتێ تێدا دئێتە كرن یێ ئینایە بەرانبەر عیبادەتێ پتـر ژ حەشتێ سالان ، دەلیـڤـەیـەكـە زوی ژ دەسـت مرۆڤی دەردكەڤت ، وسالـێ جارەكێ ب تنێ دئێت ، ئێك ژ مە ئەگەر ئەڤ سالە ئەڤ دەلیڤە ب دەست كەفت بت دبت سالەكا دی نەگەهتێ ، ڤێجا بۆچی سستییێ بكەین ، ما نە بێ عەقلییە مرۆڤ د مەوسمی دا خۆ خاڤ وسست بكەت وفایـدەی ژ دەست خـۆ بكەت ؟ لەزێ بكەن ئەڤە دەرگەهەكێ خێرێ ل بەر هەوە ڤەبوو ، وگازیكەرەك یێ هەوە بۆ وی ڤەدخوینت عەمر یێ كورتە ونەخوزییا وی كەسێ بێ بار ژێ باركەت .
