زوهد
قویناغا دویێ یا مرۆڤێ ڕێڤنگ د چوونا خۆ دا بهر ب خودێ ڤه لێ ددانت: زوهده.. یهعنى: ئهو مرۆڤێ بڤێت د (سلووكێ) دا ژ (واصلان) بت، دڤێت چانتكێ خۆ ژ زادێ زوهدێ تژى بكهت، ئهگهر نه.. بلا ل هیڤییێ نهبت ئهو بگههته ئارمانجێ، ڤێجا زوهد چییه؟ و چاوا ئهو دێ ب دهست مرۆڤى كهڤت؟
دا بهرێ خۆ بدهینێ..
•زوهد چییه؟
د قورئانێ ههمییێ دا پهیڤا (زوهد) جارهكێ یا هاتییه گۆتن، ئهو ژى ل سهر وێ مهعنایێ یا د زمانێ عهرهبان دا ژ ڤێ پهیڤێ دئێته وهرگرتن، د سوورهتا (یووسف) دا ئایهتا (20)ێ دهمێ خودایێ مهزن بهحسێ فرۆتنا یووسفى دكهت ژ لایێ برابابێن وی ڤه، دبێژت: ( وَشَرَوۡهُ بِثَمَنِۢ بَخۡسٖ دَرَٰهِمَ مَعۡدُودَةٖ وَكَانُواْ فِيهِ مِنَ ٱلزَّٰهِدِينَ ) یهعنى: وان ئهو ب هندهك دهرههمێن كێم فرۆت، و ئهو د دهر حهقا وى دا ژ زاهدان بوون، یهعنى: هندى هند ئهو د چاڤێن وان دا یێ كێم بوو، وان بهایهكێ زێده بهرانبهر وى نهخواست، ههما وان دڤیا ب چ حالێ ههبت بهلایا وى ژ خۆ ڤهكهن، لهو ب هندهك دهرههمێن كێم رازى بوون. و ژ ڤێ دئێته زانین كو زوهدا د تشتى دا ئهوه: مرۆڤ ڕویێ خۆ ژ وى تشتى وهرگێڕت، و وى كێم ببینت، و یێ ژێ بێ منهت بت، ژ بهر ههبوونا تشتهكێ دى یێ ب بهاتر بهرانبهر وى.
و د پێناسهیا زوهدێ دا -وهك زاراڤهكێ شهرعى- گهلهك گۆتن ههنه، ههر ئێكى ل دویڤ دیتن و سهربۆڕا خۆ ئهو دایه نیاسین، بهلێ دبت ئهو تهعریفا (شیخ الإسلام ابن تیمیه)ى بۆ داناى ژ ههمى تهعریفان كورتتر و تێر مهعناتر بت، دهمێ دبێژت:((زوهد هێلانا وى تشتییه یێ ل ئاخرهتێ مفایى نهگههینت، و وهرهع هێلانا وى تشتییه یێ ترسا زیانا وى ل ئاخرهتێ ههبت)).
مهعنا: زوهد ئهو نینه مرۆڤ تشتێ حهلال بهێلت و حهز ژێ نهكهت، یان پشت بدهته دنیایێ، و بژیت كیڤى، یان عهمرێ خۆ ههمییێ د خهلوێ و شكهفتان دا بت، ژنێ نهئینت، و خوارنێن خۆش نهخۆت، و ل سهر جهێ نهرم نهڕوینت.. وهكى هندهك هزر دكهن، ئهڤه نه ئهو زوهده یا ئیسلامێ بهرێ مه دایێ، و نه ئهو ڕێكه یا پێغهمبهرێ مه -سلاڤ لێ بن- و صهحابییێن وى لێ چووین. بهرێ خۆ بده وان تشتێن حهلال ئهوێن د دنیایێ دا ههین، یێن كو ب دهست ته دكهڤن، ههر جارهكا ته دیت تشتهك ژ وان ل ئاخرهتێ چو فایدهى ناگههینته ته، بلا چو زهرهرێ ژى نهگههینت، خۆ ژێ بده پاش و دلێ خۆ نهبهیێ، ئهو هنگى تو دێ بییه مرۆڤهكێ زاهد، بهرێ خۆ بدێ ئایهتهك چاوا ب مهتهلهكێ ئیشارهتێ ددهته ڤێ مهسهلا هویر:
( وَٱضۡرِبۡ لَهُم مَّثَلَ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا كَمَآءٍ أَنزَلۡنَٰهُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ فَٱخۡتَلَطَ بِهِۦ نَبَاتُ ٱلۡأَرۡضِ فَأَصۡبَحَ هَشِيمٗا تَذۡرُوهُ ٱلرِّيَٰحُۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ مُّقۡتَدِرًا (45) ٱلۡمَالُ وَٱلۡبَنُونَ زِينَةُ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَاۖ وَٱلۡبَٰقِيَٰتُ ٱلصَّٰلِحَٰتُ خَيۡرٌ عِندَ رَبِّكَ ثَوَابٗا وَخَيۡرٌ أَمَلٗا (46)(الكهف: 45-46) مهتهلا ڤێ دنیایێ یا ئهم تێدا دژین، د خهملا خۆ يا بهروهخت و د چوونا خۆ يا ب لهز دا، وهكى ئاڤهكێيه يا خودێ ژ عهسمانى ئينايه خوارێ، و شينكاتى پێ دهركهفتى، و كهسك بووى، پاشى ههر زوى ئهو شينكاتی هشك بووى وبوويه پيش و باى ئهو ل ههمى لايان بهلاڤ كرى.. و خودێ ل سهر ههر تشتهكى يێ خودان شيان بوو.. مال و عهيال جوانى و هێزه د ڤێ دنيايا بهروهخت دا، بهلێ ئهو كارێن چاك یێن كو دمینن، ئهو ل نك خودايێ ته چێترن، و ئهو باشترن كو مرۆڤ يێ پێ ب هيڤى بت.
ئهو تشتێ د گهل ته دمینت و تو مفایى ژێ دبینى، حهتا پشتى تو دمرى ژى، ئهو چێتره تو دلێ خۆ ببهیێ، و تو یێ ژێ ب هیڤى بى، بهلێ ئهو تشتێ ب دویماهى هاتنا ژیانا د ڤێ دنیایێ دا ب دویماهى دئێن، و فایدێ وان دهرباسى لایێ دى نهبت، ئهگهر چ دورسته تو دلێ خۆ ببهیێ ژى؛ چونكى د ژیانا خۆ دا تو فایدهى ژێ دبینى، بهلێ ئهگهر ته دلێ خۆ نهبرێ، و ئهو د چاڤێن ته دا تشتهكێ بێ بها بت، ئهو هنگى تو بوویه مرۆڤهكێ زاهد.
•ڕهنگێن زوهدێ:
ئیمامێ زاهدان ئهحمهدێ كوڕێ حهنبهلى، ئهوێ سهیدایێ وى ئیمامێ شافعى شاهدهیى بۆ داى كو د ههشت علمان دا ئهو ئیمامه و ئێك ژ وان زوهده، دبێژت:
زوهد سێ ڕهنگن:
یێ ئێكێ: مرۆڤ خۆ ژ حهرامى بدهته پاش، و ئهڤه زوهدا عامییانه.
یێ دویێ: مرۆڤ خۆ ژ حهلالێ زێده بدهته پاش، و ئهڤه زوهدا خاصانه.
یێ سێیێ: مرۆڤ خۆ ژ وى تشتى بدهته پاش یێ مرۆڤى ژ خودێ موژیل بكهت، و ئهڤه زوهدا عارفانه)).
•زوهد د چ تشتى دایه؟
ب كورتى دڤێت مرۆڤ زوهدێ د وى تشتى دا بكهت یێ نهمینت، و دلێ خۆ ببهته وى تشتى یێ دمینت، ما ههوه گوهـ ل ڤێ ئایهتێ نهبوویه: ( مَا عِندَكُمۡ يَنفَدُ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ بَاقٖۗ ) (النحل: 96) ئهو تشتێ ل نك ههوه نامینت، و ئــهوێ ل نك خــودێ دێ مینت.. و كێ ژ ههوه مرۆڤهكێ ب عهقل دیتییه تشتێ بمینت بدهته ب یێ نهمینت؟
مالێ دنیایێ.. شكل و صوورهت.. مهنصب و جاهـ.. مرۆڤ و كهس و كار.. نهفس، ئهڤه هندهك ژ وان تشتانه یێن ل بهر دلێ مرۆڤى دشرین، بهلێ ئهو ههمى دچن و نامینن، ئهگهر تو شیاى وان بۆ خۆ بكهیه تشتهكێ وهسا یێ فایدێ وان پشتى مرنێ د گهل ته بمینت، وهكى كو تو خێران ب مالێ خۆ بكهى، هنگى نه ژ زوهدێیه تو دلێ خۆ نهبهیێ، بهلێ ههر جارهكا ئهڤ تشتێ هه تو ژ چوونا ل سهر ڕێكێ موژیل كرى.. من گۆت: تو موژیل كرى، نه بهرێ ته ژ ڕێكێ وهرگێڕا.. هنگى زوهد ئهوه تو وان بهاڤێژى، و پشتا خۆ بدهیێ، و ههر ئێك چێتر خۆ و شیانێن خۆ دنیاست!!
بۆ نموونه: د دیرۆكا مه دا هندهك زاهدێن مهزن ههبوون، حوكم كهفتبوو دهستى، بهلێ مهنصبێ وان قهت ئهو ژ ڕێكێ گیرۆ نهكرن، وهكى عومهرێ كوڕێ عهبدلعهزیزى، د گهل هندێ ژى قهبویلكرنا وان بۆ وهرگرتنا حوكمى ناڤێ زوهدێ ژ وان نهستاند، بهلێ هندهك زاهدێن دى یێن مهزن ههبوون، د خۆ ڕا نهددیت دێ شێن مهنصبى وهرگرن، و خۆش ل ڕێكێ ژى چن، لهو دهمێ مهنصب بۆ وان هاتییهدان، ئهو ژێ ڕهڤین، وهكى سوفیانێ ثهورى، مهعنا: زوهد ئهو نینه تو مهنصبى وهرنهگرى، وهكى هندهك سهرڤه سهرڤه تێ دگههن.
•مهرتهبهیێن زوهدێ:
سێ مهرتهبه و پێكێن زوهدێ ژى ههنه:
یا ئێكێ: ههر تشتهكێ تو تێدا بكهڤییه گومانێ كانێ ئهو یێ حهلاله، یان یێ حهرامه، خۆ ژێ بده پاش، و پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د گۆتنهكا خۆ دا دبێژت: ( ههچییێ خۆ ژ تشتێ گومان بدهته پاش، ئهو وى دینێ خۆ و نامویسا خۆ پاراست ).
یا دویێ: و ئهڤه مهرتهبهیهكا بلندتره، نههێله دهمێ ته ب تشتهكى ڤه بچت، ئهگهر ئهو تشت نه ئهو بت یێ ته نێزیكى خودێ دكهت، یان هاریكارییا ته بكهت كو تو پێ نێزیكى خودێ بى، مهعنا: ئهگهر خۆشییهكا دنیایێ ههبت بۆ ته ببته هاریكار كو تو پێ نێزیكى خودێ بى، و خێر بۆ ته پێڤه بێت، نه ژ زهدێیه تو پشتا خۆ بدهیێ، و دلێ خۆ نهبهیێ.
یا سێیێ: و ئهڤه هێشتا بلندتره، و بهلكى ههمى كهس نهشێن بگههنێ، كو تو زوهدێ د زوهدێ دا بكهى!
- چاوا؟
- دهمێ ژ بهر زوهدێ تشتهكى تو دهێلى، هێلانا وى تشتى و نههێلانا وى ل نك ته وهكههڤن بن، یهعنى: وى تشتى هند قیمهت ل نك ته نهبت كو تو هێلانا وى تشتهكێ مهزن ببینى، لهو زانایهكى دگۆت: ئهگهر كهیفا ته ب زێدهبوونا مالێ ته نههات، ئهو تو یێ زاهدى! یهعنى: بلا تو كارى بۆ زێدهبوونا مالێ خۆ بكهى، بهلێ دڤێت وى مالى هند ژ بهر خۆ ب خۆ هند بهایێ خۆ ل نك ته نهبت كو كهیفا ته ب زێدهبوونا وى بێت.
