مالكێ كوڕێ دینارى
دهفتهرا تۆبهداران مه دڤێت ژ مالكێ كوڕێ دینارى دهست پێ بكهین، ودهمێ مرۆڤ دبێژت: مالك.. یهعنى: پاشمایا پێغهمبهراتییێ، وئهڤه یا غهریب نینه ئهگهر ئهم ل بیـرا خۆ بینینه ڤه كو مالك ل سهر دهستێ حهسهنێ بهصرى یێ هاتییه پهروهردهكرن، حهسهن ئهوێ د كۆشا دهیكا موسلمانان (أم سلمه) یێ هاتییه ب خودانكرن.
دبت ل بهر گهلهك كهسان یێن ناڤێ ڤى چیایێ زانینێ وزوهدێ بهیستى تشتهكێ غهریب بت ئهگهر ئهم بێژین: مالك ل دهسپێكا ژییێ خۆ، گهلهك دویر ژ خودێ دژیا، وئێك ژ مهزنتـرین عهرهق ڤهخۆرێن باژێڕێ بهصرا بوو!
بهلـێ.. پاشى ڕۆژهك هات ئهڤ مالكه وهكى وێ ڕۆژا گهش لـێ هات ئهوا تێنێ وڕۆناهییێ ل عهردى بهلاڤ دكهت، بوو ئهو مرۆڤ یێ صهحابییێ پێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ ئهنهسێ كوڕێ مالكى گۆتییێ: تو گهلهك وهكى صهحابییێن موحهممهدى یى ـ سلاڤ لـێ بن ـ ئهز پتـر ژ گهلهك عهیالـێ خۆ حهز ژ ته دكهم.
ڤێجا سهرهاتییا مالكى چ بوو؟ وچاوا بهرێ وى هاته وهرگێڕان ژ ڕێكا شهیتانى بۆ ڕێكا خودێ؟
مالكێ كوڕێ دینارى.. هێـڤـێـنێ وى ژ وهلاتێ (سهجستانێ) یه ئهوێ دكهڤته د ناڤبهرا ئیران وئهفغانستانا نوكه دا، ل باژێڕێ بهصرا ژییێ خۆ بۆراندبوو ل سهدا ئێكێ مشهختى وچارێكا ئێكێ ژ سهدا دووێ ژى، وگههشتبوو دویماهییا دهمێ صهحابییان وعلم وحهدیس ژ ئهنهسێ كوڕێ مالكى یێ صهحابى، ومهزنێ تابعییان حهسهنێ بهصرى، وسهعیدێ كوڕێ جوبهیرى، وموحهممهدێ كوڕێ سیرینى وهرگرتبوو.
پشتى حهسهنێ بهصرى ل سالا (110) مشهختى چوویه بهر دلۆڤانییا خودێ مالكى جهێ وى ل مـزگـهفتا بهصرا یا مهزن گرت، ودهمێ وى دهست ب وهعزى دكر مزگهفت ژ مرۆڤان تژى دبوو تو دا بێژى تهیران یا دادایه سهر سهرێن وان، ڕۆژهكێ مرۆڤهكى پسیارا دهسپێكا وى ژێ كر كانێ یا چهوا بوو؟
وى ب ئـهزمـانـێ خــۆ سـهرهاتییا دهسپێكا خۆ ڤهگێڕا.. وگۆتنا وى ژ ئهزمانێ وى ئهم ب ئهزمانێ خۆ دێ ڤهگوهێزین:
ل دهسپێكا عهمرێ خۆ مالكێ زوگورد شورطه بوو، كارێ وى ئهو بوو سپێدێ حهتا ئێڤارى ب دهستهكێ دژوار ودلهكێ ڕهق ل باژێڕى دهات ودچوو زێرهڤانى ل خهلكى دكر، و ل دویڤ سهح وسویان دگهڕیا، ودهمێ كارێ وى ب دویـمـاهـى دهـات دزڤـڕى مالا خـۆ ودمـا ب تـنـێ، ودهمێ خۆ یێ مایى ب ڤـهخـوارنێ دبۆراند، ههر وهكى وى ب ڤێ خۆ بێهشكرنێ دڤیا جیهانهكێ د خهیالا خۆ دا چێ بكهت یا جودا ژ وێ جیهانێ یا خهلك دنیاست..
دهمهكى وى ڤیا گوهۆڕینهكێ بێخته ڤى رووتینێ ژیانا وى ڤهگرتى، وئێكهمین تشتێ وى هزر تێدا كرى ئهو بوو ئهو ژیانا خۆ د مال دا بگوهۆڕت، ئێدى یێ ب تنێ نهبت، وچونكى وى دزانى هندى ئهو ژ پیسان بت كهس چو باشێن خۆ نادهتێ، ئهو ڕابوو (جاریهك) بۆ خۆ كڕى.. پشتى دهمهكى خودێ كچهك دایێ، وڤێ كـچـێ تامهكا دى دا ژیانا وى، چونكى وى مرۆڤینییا مهزن د چاڤێن وێ یێن بچویك دا ددیت، كچا وى یا بچویك چهند ڕۆژهكێ مهزنتـر لـێ دهات و ب سهر پییان دكهت پـتـر ئهو ل هندێ ئاگههدار دكـر دڤـێــت ئهو ژینا خۆ پاقژ بكهت بهرى كچا وى مهزن ببت و ب پیسییا ژینا وى بهقهم ببت، بهلـێ هندى هاتى نهشیا ههڤالینییا پهرداغى بهێلت.. وههڤڕكییهك د ناڤبهرا ڤیانا كچا وى وڤیانا پهرداغى دا د دلـێ وى دا پهیدا بوو، دهمێ هندهك جاران كچا وى ـ ئهوا ب سهر پییان كهفتى ـ ددیت ئهو یێ پهرداغان تێ دكهت وفڕ دكهت دا ب نك ڤه چت پهرداغێ وى ژ دهستى ئینته دهر و ب كراسێ وى دا كهت، وكهته كهنى.. ئهو عێجز نهدبوو چونكى وى ددیت كهیفا كچا وى یا بچویك یا ب ڤێ چهندێ دئێت.. وپـیـچ پـیـچـه وى دیـت هـهر وهكى ئهو یێ ژ پهرداغى دویر دكهڤت، چونكى ڤیانا وى بۆ كچا وى هێدى هێدى جهێ ڤیانا وى بۆ پهرداغى دگرت، وههمى ترسا وى ئهو بوو ڕۆژهك بێت كچا وى مهزن ببت و د مهعنا ڤى بهرداغى بگههت، ڤێجا ئهو ببته ئهگهرا پیسكرنا ژیانا كچا خۆ، ڤێجا ئهو گونهها خۆ ویا كچا خۆ ژى ل سهر ملێ خۆ هلگرت.
ودهمێ ژییێ كچا وى گههشتییه دو سالان.. مر!
وكانێ چاوا سهرهاتییا مرنێ هندهك كهسان ژ غهفلهتێ هشیار دكهت، وهسا ئهو هندهكێن دى پتـر ب نك سهرداچوونێ ڤه دبهت، وچونكى مالكێ كوڕێ دینارى هند باوهرى نهبوو موصیبهتا وى ل بهر وى سڤك بكهت، وچاڤێن وى ل ڕاستییێ ڤهكهت، مرنا كچا ئهو وهكى بهرێ یان پـتـر ب نك ژیانا پهرداغى وخۆ بێ هشكرنێ ڤه بر، وخهما وى بوو جهێ شادییا شهیتانى!
مالك دبێژت: شهڤهكێ ژ شهڤێن ئهینییێ، ئهز ژ ڤهخوارنێ یێ مهست بووم، من نهزانى چ دهمێ شهڤێ بوو دهمێ ئـهز كـهفـتـیـمـه سـهر تهنشتا خۆ ونڤستیم.. د خهوێ دا من دیت ههر وهكى ڕۆژا قیامهتێ یه، خهلك یێ ژ زكێ عهردى دهردكهڤن وبۆ مهیدانهكا بهرفرهه یێ دئێنه كۆمكرن، وئهز ئێك ژ وان بووم، د ڤێ تهنگاڤییا مهزن دا دهنگهكێ بلند هاته من، ئهز ل خۆ زڤڕیم دا بهرێ خۆ بدهمێ كانێ ئهو چ دهنگه، دیتنا من دیتى مارهكێ ئهژدهها، یێ ڕهش وشین، دهڤێ خۆ یێ بهش كرى و ب نك من ڤه یێ دئێت، من كره ههوار وئهز ژێ ڕهڤیم، بهلـێ كیڤه بچم؟
پاشى من هند دیت پیرهمێرهكێ بێن خۆش وجلك پاقژ كهفته ڕێكا من، من ههوارێن خۆ گههاندنێ وگۆتێ: بهختێ خودێ من ژ ڤى ئهژدههاى خلاس بكه! ئینا پیرمێرى بۆ حالـێ من كره گرى وگۆت: ئهزێ لاوازم وئهو تشتێ تو ژ من دخوازى ب من ڤه نائێت، بۆ خۆ بڕهڤه بهلكى خودێ ڕێكهكێ بۆ ته ببینت، ئهز ڕهڤیم، من جههكێ بلند دیت، ئهز ب سهركهفتم، لایێ دى نهالێن تژى ئاگر بوون، ئهز ل خۆ زڤڕیم ئهژدهها یێ ب دویڤ من ڤه، نێزیك بوو ژ ترسێن ئهژدههایـى دا ئـهز بكهڤـمـه د ئاگـرى دا، ئینا دهنگهك هاته مـن: بزڤڕه تو نه ژ خهلكێ وێ یى، پیچهكێ بێنا من هات، ئهز زڤڕیم وجارهكا دى ئهژدههایى دا ب دویڤ من ڤه، دوباره ئهز گههشتمه نك پیرهمێرى، من گـۆتـێ: من داخواز ژ ته كر تو من ژ ڤى ئهژدههایى خلاس بكهى ته وه نهكر، پیرهمێرى كره گرى وگۆت: ئهزێ لاوازم، ههڕه سهر ڤى چیایى هندهك ئێمانهت ل وێرێ ههنه، ئهگهر ئێمانهتهكێ ته د ناڤ دا ههبت ئهو دێ ته خلاس كهت.
گۆت: من بهرێ خۆ دایێ چیایهكێ گڕۆڤر من دیت، ئهز ب نك ڤه چووم وئهژدههایى دا دویڤ من، گاڤا ئهز نێزیك بوویم، هندهك ملیاكهتان گازى كر: پهردهى ڕاكهن، ودهرگههان ڤهكهن، بهلكى ڤى ههژارى ئێمانهتهك ههبت وى ژ دوژمنى بپارێزت.. پشتى پهرده هاتینه هلدان ودهرگهه ڤهبووین، من دیت هندهك زارۆكێن دێمێ وان وهكى ههیڤێ دجوان سهرێن خۆ دهرێخستن وبهرێ خۆ دانه من، وئهژدهها نێزیكى من بوو، هندهك زارۆكان كره ههوار: هوین ههمى دهركهڤن سهحكهنێ نهیارێ وى نێزیك بوو، پاشى من هند دیت كچا من یا بچویك دهركهفت وبهرێ خۆ دا من، گاڤا وێ ئهز دیتیم كره گرى وگۆت: بابێ منه بابێ منه! وێ گاڤێ من هند خۆ دیت ئهز هاتمه بلندكرن وهاڤێتن حهتا ئهز كهفتیمه نك وێ، وێ دهستێ من گرت وئهز كێشام، ئینا ئهژدهها ڕهڤى وئهز هێلام، پاشى هاته دكۆشا من دا وگۆت: بابۆ! (ألم يأن للذين آمنوا أن تخشع قلوبهم لذكر الله وما نزل من الحق) پاشى گۆته من: ئهو ئـهژدههـایـێ ڕادهێلا ته كارێ ته یێ خرابه، ته هندێ مهزن دكر حهتا ئهو ڕاهێلته ته دا ته بهاڤێته د ئاگرى دا، وئهو پیرهمێرێ ته دیتى كارێ ته یێ باشه ته ئهو هندێ لاواز كرى كو نهشێت بهڕهڤانییێ ژ ته بكهت..
گۆت: ووێ گاڤێ من هند دیت ئهز ژ خهو ڕابووم.
وپشتى مالك ژ خهو ڕابووى ودلـێ وى ژ غهفلهتێ هشیار بووى، ئێكهمین كار وى كرى ئامانێن شهرابێ ههمى شكاندن، وكره دلـێ خۆ ئهو هنگى ڕاوهستت حهتا (پیرهمێرێ لاواز) بزڤڕینته سهر هێزا وى، دا بشێت ئهژدههایى پاش پاشكى ببهت..
وسپێدێ قهستا مزگهفتێ كر، خۆ ب مهزنتـرین زانایێ تابعییان ڕا گههاند كو حهسهنێ بهصرى بوو، و ل سهر دهستێ وى فێرى علمى وعهمهلى بوو، وههر چهنده ئهو ل وى دهمى یێ بچویك نهبوو، بهلكى گهلهكێ جحێل ژى نهبوو، بهلـێ د گهل هندێ ژى (هممهتا) وى و (ئصرارا) وى ئێكا هند ژێ چێكر نه ب تنێ ئهو خۆ ب زانا وزاهدێن ئوممهتێ یێن مهزن ڕا بگههینت، بهلكى بهرا وان ژى ڕاكهت.
وپشتى مالكێ كوڕێ دینارى بڕیار داى ژینا خۆ بگوهۆڕت وڕێكا خودێ بگرت، وى دهسـت ب كـارهكـێ دى كـر، كارێ وى بوو ئهو وى قورئان ب دهستێ خۆ دنڤیسى ودبره بازارێ دفرۆت و ب وى پارهى یێ بۆ وى ژێ دهات خۆ ب خودان دكر، ودبێژن: ههر چار ههیڤان وى دانهیهكا قورئانێ دنڤیسى، وپشتى پارێ خۆ وهردگرت دا بهت دهتهف بهقالى، وحهتا پارێن وى خلاس دبوون وى تشت بهرانبهر بۆ خۆ ژ نك دئینان.
مالك ل سالا (127) مشهختى ل بهصرا چوو بوو بهر دلۆڤانییا خودێ.
د گـۆتـنا خۆ دا دبێژت: زانایێ دورست ئهوه یێ ئهگهر تو چوویه نك ل مالا وى دا ئهو شیرهتهكێ ل ته بكهت وئهو ل مال نهبت، مالا وى شیرهتێ ل ته بكهت.
یهعنى: زوهد وتـهقـوایـا وى بۆ ته ژ سهروبهرێ مالا وى ئاشكهرا ببت، ژ مالا وى تو بزانى ئهو نه مرۆڤێ دنیایێ یه، ڤێجا حالـێ مالا وى بۆ ته ببته شیرهت.
ڕۆژهكێ خهلكێ بهصرا هاتنه نك وگازنده ژ نههاتنا بارانێ كرن وگۆتنێ: بابێ یهحیاى! ئهگهر تو هاتباى نڤێژا بارانێ ته ل بهرا مه كربا، بـهلكى خــودێ بــاران دابــا مــه، وى سـهرێ خۆ هژاند وگۆت: هوین د عهجێبگرتینه كو باران نائێت، وئهزێ عهجێبگرتیمه كو بهر ژ عهسـمـانى ب سهر ههوه دا نائێن!
وعهدهتێ مالكى بوو دهرگههێ مالا وى یێ بێ كلیل بوو، ونه شهڤ ونه ب ڕۆژ چو جاران وى دهگهه نهدگرت، شهڤهكێ دهمێ وى نڤێژ دكرن دزهك هاته مالا وى، هندى لـێ گهڕیا تشتهك نهدیت بدزت، گاڤا ڤیاى دهركهڤت مالكى گۆتێ: چو تشتێ دنیایێ ته نهدیت، ما ته نهڤێت تشتهكێ ئاخرهتێ بدهمه ته؟ دزیكهرى گۆتێ: بهلـێ.. گۆت: وهره دهسنڤێژا خۆ بگره ودو ركاعهتان د گهل من بكه، وڤان هـهردو ركاعـهتـان ژیانا دزیكهرى گوهاڕت، سپێدێ دهمێ ئهو ومالك پێكڤه چووینه مزگهفتێ نڤێژێ: هندهكان گۆتێ: بابێ یهحیاى! ئهو كیه د گهل ته؟ مالكى ب گڕنژین ڤه گۆت: هاتبوو دا دزییا مه بكهت، بهلـێ مه ئهو دزى!
