نهرمكرنا دلێن ڕهق
كو مرۆڤی دلهكێ وهسا ههبت ل دهمێ كرنا زكرێ خودێ نهرم ببت، و شوینوارێن ڤێ نهرمییێ ل سهر ئهندامێن دی یێن لهشی دیار ببت.. ئهڤه قهنجییهكه خودێ د گهل هندهك عهبدێن خۆ یێن تایبهت دكهت.
و ئهو كهسێ ژ ڤی ڕهنگه دلی هاتبه زڕباركرن، ئهو ژ خێرهكا مهزن یێ هاتییه زڕباركرن، و ئهو كهسێ ئێكا هند بكهت دلێ وی ڕهق ببت ئهو دێ یێ هێژای نفرینا خودێ بت دهمێ د ئایهتهكا پیرۆز دا دبێژت: (أَفَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَىٰ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ ۚ فَوَيْلٌ لِلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ ۚ أُولَٰئِكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ)(الــزمـــــر 22) ئـــــــهرێ ههچییێ خودێ سنگێ وی فرههـ كـربت، ڤێجا ئهو ب قهبویلكرنا ئیسلامێ و باوهری ئینانێ دلخۆش ببت، و ل سهر ڕێكهكا ڕوهن و هیدایهتهكا ژ خودایێ خۆ بت، ما دێ وهكی وی بت یێ نه وهسا بت؟ ئهو وهكی ئێك نابن. ڤێجا تێچوون بۆ وان بت یێن دلــێــن وان ڕهق بووین، و پشت داینه زكرێ خودێ، ئهو یێن د بهرزهبوونهكا ئاشكهرا دا ژ حهقییێ.
و ئێك ژ سالۆخهتێن خودان باوهرێن دورست ئهوه دلێن وان ل دهمێ زكرێ خودێ نهرم دبن، وهكی خودایێ مهزن دبێژت: ( اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ ۚ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ) (الزمر: 23) خودێیه باشترین گۆتن ئینایه خوارێ، كو قورئانا مهزنه، د باشی وموكمی و نهبوونا ئختلافێ دا ئهو ههمی وهكی ئێكه، سهرهاتی و حوكم ودهلیل و نیشان تێدا ب دویڤ یهك ڤه دئێن و دوباره دبن، و ئهوێن ژ خودایێ خۆ دترسن ژ بهر كارتێكرنا ب وێ گهفا تێدا موییێن وان قژ دبن، پاشی چهرمێ وان و دلێن وان ژ بهر وێ مزگینی و سۆزا تێدا نهرم دبنهڤه، ئهڤ كارتێكرنا ب قورئانێ هیدایهتهكه ژ خــــودێ بـــــۆ بهنییێن وی. و ههچییێ خودێ بڤێت ژ بهنییێن خۆ ب قورئانێ بهرێ وی ددهته ڕێكێ، و ههچییێ خودێ ژ بهر كوفر و ڕكدارییا وی بهرێ وی ژ باوهری ئینانا ب ڤێ قورئانێ بهرزهكهت، وی چو رێنیشاندهر نابن بهرێ وی بدهنه هیدایهتێ.
و تشتێ بارا پتر ژ خودان باوهران ئهڤرۆ گازندهیان ژێ دكهن ڕهقبوونا دلانه، دهمهك د سهر ئوممهتێ دا هاتبوو ئێك ژ وان ل دهسپێكا شهڤێ ئایهتهك دخواند حهتا دویماهییا شهڤێ ژ بهر دكره گری، و ئهو د گهل خۆ دوباره دكر.. خهلیفهیهكێ دهفتهرا خۆ ژ خرابییان ڕهش كری وهعزهك لێ دهاتهكرن هند دا كهته گـــری حـــهتــــا ریهێن وی ژ ڕۆندكان تهڕ دبوون، مرۆڤهك زۆردار و دویر دین دا گوهـ ل ئایهتهكێ بت دلێ وی وهسا دا ڤهلهرزت ئێكسهر ئهو دا پشت دهته گونهها خۆ و ل خودایێ خۆ زڤڕتهڤه!
ئهم ئهڤرۆ دهمێ ڤان ڕهنگه سهرهاتییان د كتێبێن دیرۆكێ دا دخوینین، نێزیكه ئهم باوهر نهكهین، چونكی ئێك ژ مه زوی ب زوی ئهڤ ئحساسه نهجهڕباندییه لهو ئهو نزانت چاوایه دهمێ باوهری خۆ ل كاكلكا دلی ددهت وڤی دلی وهسا نهرم دكهت حهتا ئهو ب بیرئینانهكا بچویك ژی تۆزا غهفلهتێ ژ خۆ داقوتت وبهر ب كنارێ خوشووعێ ڤه بچت، و دهستویرییا چاڤان بدهت كو ئهو ڕۆندكێن گهرم ببارینت.
و حهتا ئهم بزانین كانێ ئهگهرێن نهرمبوون و ڕهقبوونا دلی چنه مه ل بهره د ڤێ پهیڤا خۆ دا چهندهكێ ل دۆر ڤێ مهسهلێ باخڤین.
و ل سهری دڤێت ئهم باش بزانین كو نهرمییا دلی رهحمهتهكه خودێ ددهته خاسێن خۆ، دا ئهو پێ ژ گونههكاری و زۆرداری و نهڤیانێ بێته پاڕاستن، ئهوێ دلهكێ نهرم ههبت دێ مرۆڤهكێ نێزیكی خودێ بت، چونكی وی دێ بهر ل هندێ بت خۆ ب ڤیانا خودێ و پهرستنا وی دهولهمهند بكهت، نهرمی ب سهر دلهكی دا نههاتییه ئهگهر وێ ئهو دل ب زكرێ خودێ رحهت وتهنا نهكربت، و ژ بێ ئهمرییا خودێ نهدابته پاش. و ئهو كهسێ دلهكێ نهرم ههبت دێ ل بهرانبهر خودایێ خۆ یێ شكهستی بت، ههر جارهكا گازیكهرێ خرابییێ بهرێ وی بدهته ڕێكا شهیتانی ترسا ژ خودێ بهرێ وی دێ وهرگێڕته ڕێكا ڕاست، ڕێكا ئیسلامێ، ڕێكا سهرفهرازییا دنیایێ و ئاخرهتێ.. و ههر جارهكا گازیكهرێ شههوهتێ بهرێ وی بدهته سهرداچوونێ، لهشێ وی تێكدا ژ ترسا خودایێ وی دێ ڤهلهرزت، لهو تو نابینی ئهو ل دویڤ گازیكهری بچت.
بهلێ ئهو تشتێ دلی نهرم دكهت، و خودانی ژ ڕقبوونا دلی دپارێزت چیه؟ و ئهو چیه دلێ مرۆڤی وهكی بایێ سهرێ سحارا نهرم و هوین دكهت دا شعوورێ ب شكهستنێ بكهت دهمێ گوهـ ل ئایهتێن خودێ بت؟
حاكم ژ نهوواسێ كوڕێ سهمعانی ڤهدگوهێزت، دبێژت: من گوهـ ل پێغهمبهری بوو -سلاڤ لێ بن- دگۆت: (ما من قلب إلا بین أصبعین من أصابع الرحمن إن شاء أقامه وإن شاء أزاغه( ههر دلهكێ ههبت د ناڤبهرا دو تبلان ژ تبلێن خودایێ پڕ دلۆڤان دایه، ئهگهر وی بڤێت ئهو وی ڕاست دكهت و ئهگهر بڤێت ئهو وی د سهر دا دبهت و پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- دگۆت: (اللهم یا مقلب القلوب ثبت قلبی علی دینك( ئهی خودایێ تو دلان وهردگێڕی دلێ من ل سهر دینێ خۆ موكم بكه.
ژ بهر ڤێ چهندێ تو دێ مرۆڤهكی بینی دلێ وی ژ كهڤری ڕهقتره، نه باوهری تێ دچت و نه حهقییێ دنیاست، پاشی رهحما خودێ دێ ڤێڕا گههت و ئهڤ مرۆڤه دبته ئێكێ دی، باوهری دێ خۆ ل كاكلكا دلێ وی ددهت، و سۆتنییهكا وهسا بهرددهتێ چاڤ ڕۆندكان ژ بهر ببارینن، و خودانێ ڤی دلی ژ دیوانا (شهقائێ) بهر ب دیوانا سهعادهتێ ڤه دێ ئێته ڤهگوهاستن.
و كانێ چاوا دلنهرمییێ ئهگهرێن خۆ ههنه، وهسا ڕهقبوونا دلی ژی ئهگهرێن خۆ ههنه دڤێن مرۆڤ پێ بزانت، و ژ وان ئهگهران یێن دل پێ نهرم دبت:
1 - باوهری ئینان:
دل ب تشتهكی هند نهرم نهبوویه وهكی كو ب باوهری ئینانێ نهرم دبت، و ههر دلهكێ خودێ ب دورستی بناست، و ب ناڤ و سالۆخهتێن وی یێ شارهزا بت، ل نك توخویبێن وی دێ ڕاوهستت، و ژ ههیبهتا وی دێ یێ ب ترس بت، ئایهتهك یان حهدیسهك بۆ نائێته خواندن ئهگهر ئهو ئێكسهر باوهرییێ پێ نهئینت، و كاری پێ نهكهت.
و ئهگهر مه ئهڤه زانی دێ بۆ مه دیار بت كو مهزنترین ئهگهر دل پێ ڕهق دبت ئهوه خودانێ ڤی دلی خودایێ خۆ نهنیاست، و نیاسینا مرۆڤی بۆ خودێ چهند یا كێمتر دلێ وی دێ یێ ڕهقتر بت، و ئهوێ خودایێ خۆ نهنیاست، ژ عهزابا وی نهترست ودلێ خۆ نهبهته رهحما وی بێ گومان ئهو دێ پێ ل ئهمرێ وی دانت.
2 - هزركرن د ئایهتێن خودێ دا:
چ ئهو ئایهت ئهو بن یێن وی د كیتابا خۆ دا ئیناینه خوارێ، چ ئــهو بــن یێن وی د عهردی دا بهلاڤ كرین. و هـــهر جارهكا مرۆڤ بهرانبهر ئایهتێن خودێ ڕاوهســتـــت و ب دورستی هزرا خۆ تێدا بكهت و دلێ خۆ بدهته سهر، گوهۆڕینهكا ئاشكهرا ئهو د دلێ خۆ دا دێ بینت، باوهری د ناڤخۆیییا وی دا دێ گهش بت، و گهرماتی دێ دهته ههمی لایان و چاڤ ژ خوشووعێ دێ ڕۆندكان بارینت، نه وهكی وی دلێ بهیار ئهوێ وهكی مالهكا وێران دژیت، دویر ژ هزركرنا د ئایهتێن خودێ دا.
د ئایهتهكێ دا ژ سوورهتا (البقرة) خودایێ مهزن دبێژت:( إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِمَا يَنْفَعُ النَّاسَ وَمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ مَاءٍ فَأَحْيَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِنْ كُلِّ دَابَّةٍ وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخَّرِ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ)(البقرة: 164) د ئافراندنا عهسمانان دا كو هاتینه بلندكرن و فرههكرن، و یا عهردی ب چیا و دهشت و دهریایێن وی ڤه، و د ژێكجودابوونا شهڤ و ڕۆژان دا ژ لایێ درێژی و كورتییێ، و تاری و ڕۆناهییێ ڤه، و ل دویڤ ئێك هاتنا وان، و د گهمییان دا ئهوێن ل دهریایێ دچن، و وی تشتێ مفایێ مرۆڤان تێدا هل دگرن، و د وێ ئاڤا بارانێ دا یا خودێ ژ عهسمانی باراندی ڤێجا عهرد پشتی هشك وبێ شینكاتی مایی كهسك و جوانكرییه ڤه، و د وان خودان ڕحان دا یێن ل سهر عهردی بهلاڤكرین، و د ئینان و برنا وی بای دا یێ وی قهنجی پێ ل ههوه كری، و وان عهورێن د ناڤبهرا عهسمانی و عهردی دا هاتینه ب ڕێڤهبرن، د ڤان ههمی نیشانێن بۆری دا ئایهت ل سهر ئێكینییا خودێ و مهزنییا قهنجییێن وی بۆ مللهتێ تێ بگههت ههنه.
بۆ مللهتێ تێ بگههت، و ئهو تێ دگههت یێ هزرێن خۆ تێدا بكهت، و یێ هزرێن خۆ تێدا نهكهت دویراتییهكا مهزن د ناڤبهرا وی و تێگههشتنێ دا ههیه.
و وهكی ڤان ئایهتێن خودێ یێن ل عهرد و عهسمانی هاتینه بهلاڤكرن ئایهتێن قورئانێ ژی بهرێ خودانێ خۆ ددهنه خوشووعێ و دلنهرمییێ ئهگهر ئهو هزرێن خۆ تێدا بكهت، خودایێ مهزن دبێژت: ( اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُتَشَابِهًا مَثَانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَقُلُوبُهُمْ إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ ۚ ذَٰلِكَ هُدَى اللَّهِ يَهْدِي بِهِ مَنْ يَشَاءُ ۚ وَمَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ)(الزمر: 23) خودێیه باشترین گۆتن ئینایه خوارێ، كو قورئانه، سهرهاتی و حوكم و دهلیل و نیشان تێدا ب دویڤ ئێك ڤه دئێن و دوباره دبن، و ئهوێن ژ خودایێ خۆ دترسن ژ بهر كارتێكرنا وێ موییێن وان قژ دبن، پاشی چهرمێ وان و دلێن وان ژ بهر وێ نهرم دبنهڤه، ئهڤ كارتێكرنا ب قورئانێ هیدایهتهكه ژ خودێ بۆ بهنییێن وی. و هــــهچییێ خــــودێ بڤێت ژ بهنییێن خـــۆ ئــــهو ب قورئانێ بهرێ وی ددهته ڕێكێ، و ههچییێ خودێ ژ بهر كوفر و ڕكدارییا وی بهرێ وی ژ باوهری ئینانا ب ڤێ قورئانێ بهرزهكهت، وی چو رێنیشاندهر نابن بهرێ وی بدهنه هیدایهتێ.
3 - ل بیرئینانا ئاخرهتێ:
دل ئهگهر چهند یێ ڕهق ژی بت، ههر جارهكا خودانێ وی ب دورستی مرن و ژینا پشتی مرنێ ل ئاخرهتێ ل بیرا خۆ ئیناڤه، دێ نهرم بت.. ئهگهر تو بینییه سهر هزرا خۆ كو دهلیڤهیهك ب سهر ته دا دێ ئێت تو دێ ڤێ دنیایێ ب ههمی خۆشی و شرینییێن وێ ڤه هێلی، و دێ رازێیه ل بن دو كێلییان، خانییێ ته ئهگهر چهند یێ مهزن و بهرفرههـ بت، خزینه و قاصێن ته ئهگهر چهند دتژی بن، مال و عهیالێن ته ئهگهر چهند دبۆش بن، ڕۆژهك دێ ئێت تو دێ ژ ههمییان دهست ڤالا مینی، و دێ باركهی و ههمییان ل پشت خۆ هێلی، د گهل پرتهكا كفنێ بێ بهریك، و دو دهستێن خالی، و دلهكێ تژی كۆڤان و كهسهر.. و ڕۆژهكا مهزنتر دێ ب سهر ته دا ئێت حسێبهكا هویر و مهحكهمهیهكا دژوار دێ د گهل ته ئێتهكرن، حاكم خودێیه ئهوێ چو تشت ل بهر بهرزه نهبن، و یێ پسیار ژێ دئێنهكرن تویی، و شاهد ژی ههر تو ب خۆیی، نهجههك ههیه خۆ لێ ڤهشێری و نه مالهك ههیه ب ڕهڤییێ، ل بهر سنگێ ته ئاگرهكێ دژوارێ هله، ئهو خۆ د گونههكاری وهردكهت بهری گونههكار بۆ بێته هاڤێتن، و ل ههمی دۆر ورهخێن ته دهعوهدارن، و خهلاتێ ته ئهگهر تو ب سهركهفتی بهحهشتهكا بهرفرههییا وێ هندی عهرد و عهسمانانه.. ئهگهر ڤی دیمهنی تو ل بیرا خۆ بینییه ڤه، دێ شوعوورێ كهی كو دلێ ته یێ نهرم دبت.
و یێ ب ههمی هێزا خۆ دئێتێ كو ڤی دیمهنی ژ سهر هزرا خۆ ببهت و ژ بیر بكهت، یا غهریب نینه ههست ب ڕهقبوونا دلێ خۆ بكهت.
ئهگهر ته بڤێت جارهكێ دلێ خۆ نهرم بكهی دنیایێ ژ بهر خۆ بكه و قهستا ناڤ زیارهتان بكه، و هزرا خۆ د وێ جیهانا بێ دهنگ دا بكه، بهرێ خۆ بدێ چاوایه دهمێ جیران ب ڕهخ جیرانی ڤه و نهشێت سهرا بدهت، دو قهبران دێ بینی د نێزیكی ئێكن و خودانێن وان ل سهر دنیایێ و ل بن دنیایێ ژی هندی عهرد و عهسمانی د ژێك دویر بوون! هزرا خۆ بكه.. ڕۆژهكێ تو دێ د قهبرهكێ وهكی ڤی دابی، و مـــرۆڤــهك دێ ئێت ل هنداڤی ته ڕاوهستت، ئهگهر تو شیابای د گهل باخڤی تو دا چ بێژییێ؟ دا چ شیرهت لێ كهی؟ قهبر ئهگهر دلی نهرم نهكهت، بلا خودانێ وی دلی بزانت كو چو خێر د دلێ وی دا نهمایه.
4 - بێ هیڤیبوونا ژ دنیایێ:
ههر جارهكا مرۆڤی هیڤییهكا دویر و درێژ ب دنیایێ ههبت، و هزر بكهت دنیا دێ مالا وی یا بهراهییێ و دویماهییێ، و ئهو ژێ بارناكهت، ئهو دێ بته پالێ دنیایێ، وهسا تێ ناگههت كو دنیا مهزرهعهتا ئاخرهتێیه، جهێ كرنا كارییه بۆ ژیانا بهردهوام، لهو دێ بینی ئهو ل ههمی دهمێ ب دنیایێ و مرۆڤێن ڤه یێ موژیله، و ههر جارهكا مرۆڤ تێ نهگههت كو دنیا وارهكێ هاڤینییه دلێ وی دێ ڕهق بت، و سهرا هندێ كو پارییهكێ زێده ب دهست بكهڤت ل نك وی مانع نابت نیڤهكا دنیایێ كاڤل بكهت.. ما ئێك ژ (طوغاتێن) قهرنێ بیستێ نهگۆتبوو: ل نك من دورسته ئهز سێ چارێكێن مرۆڤان بكوژم ئهگهر چارێكا دمینت یا وهسا بت وهكی من دڤێت؟! دڤێت مرۆڤ بارا خۆ ژ دنیایێ هلگرت، و ب ئێك جاری پشت نهدهتێ، بهلێ دنیا و مالێ دنیایێ دڤێت د دهستێن مرۆڤی دا دا مرۆڤ وهسا ب ڕێڤه ببهت وهكی مرۆڤی دڤێت نهكو د دلێ وی دا و ئهو وی ب ڕێڤه ببهت وهكی وێ دڤێت.
5 - تێكهلییا باشان:
تو تێكهلییا كێ بكهی دێ وهكی وی لێ ئێی، و ههر جارهكا تو بوویه ههڤالێ دل نهرمان دێ وهكی وان دل نهرم بی، چونكی دێ ته ژ وان گوهـ ل وی تشتی بت یێ دل پێ نهرم دبت، و بهروڤاژی ڤێ چهندێ چی گاڤا تو بوویه ههڤالێ غافلان، و عشقا مرۆڤێن دل ڕهق دلێ ته دهسته سهر كر عهجێبگرتی نهبه ئهگهر تو پێ حهسیای كو دلێ ته ژی یێ ڕهق بووی.
