بەرێخۆدانا نزم بۆ ژنێ بۆچی ؟
گەلەك جاران و ژ گەلەك لایان ڤە پسیار دئێتەكرن : ئەرێ ئیسلام چاوا بەرێ خۆ ددەتە ژنێ ؟ وئیسلامێ چ جـه بۆ ژنێ د جڤاكێ دا دەسنیشانكرییە ؟
ئەرێ ڕاستە ئیسلامێ ـ وەكی هندەك دبێژن ـ نزم بەرێ خۆ دایە ژنێ ، وچو بها نەدایێ ، ولـێ گەڕیایە كو بێنێ لـێ چك بكەت ، وچو دەور د ئاڤاكرن وپێشڤەبرنا جڤاكێ دا نەدایێ ؟
ئـەڤ بابەتە دێ بـەرسـڤ بـت ل سـەر ڤان ڕەنگە پسیاران ، ودا كو بەسڤا مە ل سەر ڤان پسیاران یا ( عاطفی ) وسەرپێ نەبت مە ل بەرە سوحبەتا خۆ ل دۆر ڤی بابەتی چەندەكێ بەرفرەه بكەین ، وئەڤ بابەتە ـ ئەگەر خودێ حەز بكەت ـ دێ بتە دەرگەهەك بۆ چەند بابەتەكێن دی ژی ل دۆر ( ئیسلامێ ومافێن ژنێ ) ، هیڤییا مە ئەوە مفا ژ ڤان بابەتان بێتە وەرگرتن .
وحـەتـا ئـەم د ئاخفتنا خۆ دا پـتـر د ( واقعی ) و ( مەوضووعی ) بین دڤێت ل دەسپێكێ ئەم ل دیرۆكا مرۆڤینییێ یا كەڤن ونوی بزڤڕین ؛ دا بەرێ خۆ بدەینێ كانێ بەرێخۆدانا دین وشارستانییێن كەڤن ونوی بۆ ژنێ یا چاوا بوویە ؟ پاشی دا بەرێ خۆ بدەینێ كانێ دیتنا ئیسلامێ بۆ ژنێ یا ب چ ڕەنگییە ، وهەڤبەركرنەكێ د ناڤبەرا ڤان هەردو دیتنان دا بكەین .
بەرێخۆدانا بۆ ژنێ د ناڤبەرا ئیسلامێ
وخەلكێ دی دا :
ل دەسپێكێ دێ بێژین : بـێ گـومان بەرێخۆدانا مرۆڤی ـ هەر مرۆڤەكێ هەبت ـ بۆ تشتی دێ یا ئاڤاكری بت ل سەر بناخەیێ ( تەقدیرا ) بینەری بۆ وی تـشـتێ ، و ( تـەحـدیـدا ) وی بۆ طەبیعەتێ وی ودەورێ وی د ئاڤاكرنا جڤاكێ دا ، یەعنی : ئەگەر مە بڤێت بزانین كانێ بەرێخۆدانا موسلمانی وخەلكێ دی بۆ ژنێ یا چاوایە ، دڤێت بەری هەر تشتەكی بزانین كانێ تەقدیرا ڤی مرۆڤی بۆ دەسنیشانكرنا دەورێ ژنێ د جڤاكێ دا یا چاوایە ؟ یان ژی بلا بێژین : كانێ بەرێخۆدانا ڤی مرۆڤی بۆ هەبوونا ژنێ د ڤێ دنیایێ دا یا ب چ ڕەنگە ؟ پشتی ئەم ڤێ بزانین دێ زانین كانێ بەرێخۆدانا وی بۆ ژنێ یا ب چ ڕەنگە ، یا نزمە یان ژی یا بلندە ؟
ڤێجا حەتا بزانین كانێ ئیسلامێ چاوا بەرێ خۆ دایە ژنێ ، دڤێت ئەم سەحكەینە ( نصووصێن شەرعی ) یێن ئیسلامێ ؛ دا بزانین كانێ ئیسلامێ چ دەور د ئاڤاكرنا جڤاكێ دا دایە ژنێ وهنگی ژ نوی ئەم دێ شێیـن ڕاستییا بەرێخۆدانا ئیسلامێ بۆ ژنێ دەسنیشان كەین .
وبۆ دیاركرنا ڤێ چەندێ دێ بێژین : ئارمانج ژ ئافراندنا مرۆڤی ، چ ژن بت چ مێر ـ ب دیتنا ئیسلامێ ـ ئێكە ، ئەو ژی پەرستنا خودێیە ، وەكی د ئایەتەكا پیـرۆز دا هاتی : وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِنسَ إِلا لِيَعْبُدُونِ ـ من ئەجنە ومرۆڤ نەئافراندینە ئەگەر ژ بەر ئارمانجەكا مەزن نەبت ، كو ئەو پـەرسـتـنـا من ب تنێ بكەن [ الذاریات : 56 ] .
ئەڤە ئارمانجا گشتی ژ ئافراندنێ ب خۆ .. وئارمانـجـا تایبەت ژ ئافراندنێ ، ومەخسەدا مە پێ ئەو دەورە یێ ئیسلامێ د ئاڤاكرنا جڤاكێ دا دایە مرۆڤی ، ئەڤە ژ وێ حەدیسێ دئێتە زانین ئەوا ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ دئێتە ڤـەگـوهـاسـتـن ، وتـێـدا هـاتـییـە : إن النساء شقائق الرجال ـ هـنـدی ژنكن ژ زەلامانە [ وەكی وانە ] . (ئەحمەد و ترمذی و ئەبو داود ڤێ حەدیسێ ڤەدگوهێزن )
یەعنی : تەقدیرا ئیسلامێ بۆ ژنێ ژ هندێ دئێت كو ئەو یا هاتییە ئافراندن دا ئەو وەكی زەلامی پەستنا خودێ بكەت ، ودا د گەل وی مالـێ ئاڤا كەت .
شارستانییێن دی تەقدیرا وان بۆ ژنێ چییە ؟
گەلەك شارستانی ـ یێن كەڤن ویێن نوی ژی ـ ل وێ باوەرێنە كو ژن ئەندامەكا سەرەكییە د ئاڤاكرنا خۆشییێ و ( متعێ ) دا بۆ زەلامی ، ودەمێ ئەم ل بیرا خۆ دئینـین كو ( خۆشی ـ متعە ) ل نك وان ئارمانجا ژینێ یا سەرەكییە ، دێ زانین كانێ تەقدیرا وان بۆ ژنێ چییە !
ئێك ژ وان دبێژت : (( ژن مەخلووقەكا غەرامییە ، دویر ژ حەژێكرن وعشقێ وجنسی ، چو مەعنا بۆ هەبوونا وێ نینە )) .
هندەك ژ دیرۆكەكا گەلەك :
پێغەمبەرێ ئیسلامێ ـ سلاڤ لـێ بن ـ ل سەدسالا شەشێ وحەفتێ زایینی هاتبوو ، وبـەرێـخـۆدانا ئیسلامێ بۆ ژنێ ئەوا ژ قـورئانێ وحەدیسێ دئێتە زانین ل نیڤا ئێكێ ژ سەدسالا حەفتێ زایینی هاتبوو بنەجهكرن وبەلاڤكرن ل جیهانێ ، ئەڤێ دیرۆكێ دڤێت ژ بیـر نەكەین ؛ چونكی دێ هەوجەبینێ !
نوكە دا ئاڤڕەكێ بدەینە دیرۆكا دین وشارستانییێن بەری ئیسلامێ ؛ دا بزانین كانێ بەرێخۆدانا وان بۆ ژنێ یا چاوا بوو ، وبهایێ ژنێ ل نك وان چەند بوو ؟
د شارستانییا بـابلـییان دا ، و ب دورستی ل سەر دەمێ مەلكێ بابلییان یێ شەشێ ( حەمـۆڕابـی ) ئەوێ چل ودو سالان حوكم كری ( ژ سالا 1793 حەتا 1751 بەری زایینێ ) ، ژن یا هاڤێتی بوو ووێ چو بهایێ خۆ نەبوو ، وباشتـرین نیشان ل سەر ڤێ گـۆتنا مە بەندا ( 117 ) یە ژ قانوونا حـەمـۆرابـی ئەوا ل سالا 1770 بەری زایینێ هاتییە دانان ، ئەڤ بەندە دبێژت : (( دورستە بۆ زەلامی ئەگەر دەیندار بوو ژنا خۆ ، یان كوڕێ خۆ ، یان كچا خۆ بفرۆشت ، یان بـكـەت رەهینە ل نك خودانێ دەینی دا سێ سالان خدامینییێ بۆ وی بكەت ، و ل سالا چارێ خودانێ دەینی دڤێت رەهینێ ڤەگەڕینت )) .
و د شارستانییا ئاشۆرییان دا ئەوا ل هزارا دووێ بەری زایینێ دەسهەلاتدارییا وێ خۆرت بووی ، عەینی عەدەتی مابوو ، یەعنی : زەلامی ماف هەبوو ژنا خۆ بفرۆشت دا دەینێ خۆ ب بهایێ وێ بدەت ، یان ژی بكەتە رەهینە ل نك خودانێ دەینی . (یێ بڤێت حالێ ژنێ ب بەرفرەهی ل ژێر سیبەرا ڤان هەردوو شارستانیان بزانت بلا ل کتێبا (قصة الحضارة) یا ول دیورانتی بزڤرت )
د شارستانییا هندییان دا ئەگەر زەلامەك بەری ژنا خۆ مربا دەمێ كەلەخێ زەلامی دئینا دا بسۆژن ژنا وی ژی دئینا ب ساخی د گەل وی دسۆت ، وئەڤ شریعەتە حەتا ئەڤرۆ ژی ل نك هندەك هندییان یێ مای ، و ل ژێر سیبەرا ڤێ شارستانییێ ژنێ ماف نەبوو تشتەكێ تایبەت هەبت ، وهەچی مالـێ وێ هەی یێ زەلامی بوو .
د شارستانییا چینییان دا چێ نەدبوو بۆ ژنێ بچتە د پەرستگەهێ ڤە ، یان قوربانەكی پێشكێشی خوداوەندان بكەت ؛ چونكی ژن ب دیتنا وان چێكریەكا پیس بوو ویا ژ هەژی هندێ نەبوو پەرستنا خوداوەندان بكەت ، وكـۆنـفـۆشیووس ئەوێ چـیـنـییان وەكـی پـێـغـەمـبـەر بـۆ خـۆ حسێب دكـر د گـۆتنەكا خۆ دا دبێژت : (( گەلەك ئەگەر بۆ بەخـتـڕەشییا مرۆڤینییێ هەنە ، ژێدەرێ وان هەمییان ژنە )) ! ل سەر ڤی بناخەیی گاڤا خودێ كچەك ددا زەلامێ چینی ئەو زێدە دقەهری ، وپێچكا وێ دبر دهاڤێتە چـۆلـی حەتا ژ بێ خودانی دمر ، و ل نك چینییان ژی ـ وەكی بابلی وئاشۆرییان ـ زەلامی ماف هەبوو ل دەمێ تەنگاڤییێ ودەیندارییێ ژنا خۆ بفرۆشت .
و ل نـك یابانییان ـ وەكی ول دیۆرانت دبێژت ـ بابێ حەق هەبوو كچا خۆ ل بازارێ بفرۆشت چی گاڤا بەر دەستێ وی تەنگ ببا ، وژنێ حەق نەبوو چو مال هەبت ، ونە ژ میـراتێ بابێ نە یێ مێری چو نەدگەهشتێ .
ل نك فارسییان زەلامی حەق هەبوو هندی بڤێت ژنان بینت ، نە ب تنێ هندە ، بەلكی د شریعەتێ ( مەزدەكی ) دا بۆ زەلامی دورست بوو دەیكا خۆ یان كچا خۆ یان خویشكا خۆ مارە بكەت ، وهەر چەندە ل سەر دەمێ زەرادەشتی ژنێ پیچەكێ مافێن خۆ وەرگرتن ژی بەلـێ پشتی مرنا وی جارەكا دی بەرێخۆدانا خەلكی بـۆ ژنـێ هاتە گوهاڕتن وگەلەك جاران وان د دوعایێن خۆ دا ژ خودێ دخواست چو كچان نەدەتە وان .
ل نك ئـغـریـقـییـان ، ( گـۆستاڤ لـۆبـۆن ) دبێژت : وان حسێب دكر ژن چێكرییەكا بێ خێرە ، بەس بۆ هندێ یا هاتییە ئافراندن دا دووندەه پێ زێدە ببت ، وگاڤا ژنا ئێك ژ وان عەیالەكێ كرێت ببا وی حەق هەبوو وێ بكوژت !
و ژ ( ئەرستـۆ ) یێ فەیلەسۆف دئێتە ڤەگوهاستـن كو ژن ب دیتنا وی گەلەك یا بێ بهاترە ژ زەلامی ، وئەو ڕەنگەكە ژ ڕەنگێن كێماسییا سورشتی ؛ چونكی گهبیعەتێ ژنێ قەت ناگەهتە یێ زەلامی .
و ژ لایێ ئەخلاقی ڤە ئـغـرقی گەهشتبوونە حەددەكی دبێژن : ل ئەپینا هندەك فێرگەه هەبوون ژن فێری كرنا فاحیشێ ومۆسیقێ دكر !
د شارستانییا رۆمانییان دا بابێ حەق هەبوو كچا خـۆ بكوژت یان بفرۆشت هـەر گاڤەكا وی بڤێت ، وچونكی ب دیتنا وان ( مێیاتی ) ئەگەرەك ژ ئەگەرێن نەبوونا ( ئەهلییەتێ ) بوو ژنێ حەق نەبوو مالەك هەبت یان میراتەكی وەرگرت ، یان شاهدەیییێ د مەسەلەكی دا بدەت .. و د سەدسالا حەفتێ زایینی دا تێگەهشتییێن رۆمانییان كـۆنگرەیەكێ مـەزن گـرێـدا ؛ دا ئـەو دان وستاندنێ ل سەر هندێ بكەن كانێ ژنێ ژی ـ وەكی زەلامی ـ رح هەیە یان نە ؟!
د جاهلییەتا عـەرەبـان ژی دا ، ئەوا ئیسلام هاتی وئەو نەهێلای ، ژنێ مافێ خۆ نەبوو ، وڤەشارتنا وان بۆ كچكان ب ساخی ، ئەوا قورئانێ ل سەر وان تـۆماركری ، باشـتـرین نیشانە ل سەر بێ بهایییا ژنێ .
د جڤاكا عەرەبان یا جاهلی دا میـراتێ بابێ نەدگەهشتە كچێ ، وئەگەر ئەو یا شویكری با وزەلامێ وێ مربا ئەو دا بتە ملكێ كوڕێ وی یێ مەزن ، ئەگەر وی ڤیابا ئەو دا ژنبابا خۆ مارەكەت ، وئەگەر ڤیابا دا فرۆشت ، وكڕین وفرۆتنا ژنێ ژی د ڤێ جڤاكێ دا تشتەكێ عەدەتی بوو ، وئەڤ نزم بەرێخۆدانا عەرەبان بۆ ژنێ ژ هندێ داهات وان هزر دكر ژن ژ زەلامی كێمـتـرە ؛ چونكی ئەو نەشێت وەكی زەلامی تالان وجەردان بۆ مالا خـۆ بینت ، و ژ لایەكێ دی ڤە وان هزر دكر ژن ئەگەرا سەرشۆڕییا خودانییە ، دگـۆتن : چاوا ئەم ژنێ ب خودان بكەین حەتا مەزن دبت ، وپشتی هنگی ئەم وێ بدەینە هندەكێن دی !
هەردو دینێن عەسمانی .. وژن :
دەمێ ئیسلام هاتی دو دینێن ( عەسمانی ) یێن مەزن هەبوون : جوهیاتی وفەلاتی ، هەر ئێك ژ وان كیتابەكا پـیـرۆز هەبوو پێگیـری پـێ دكر ، ودا بەرێخۆدانا ئیسلامێ بۆ ژنێ پـتـر بۆ مە ئاشكەرا ببت یا د جهێ خۆ دایە ئەم بەرێخۆدانا ڤان هەردو دینان ژی بۆ ژنێ دەسنیشان بكەین .
جـوهـی ـ وەكی ئەم هەمی دزانین ـ هزر دكەن ئەون ( شعب الله المختار ) وهەر مللەتەكێ دی یێ هەبت ژبلی وان خودێ بۆ هندێ یێن داین دا ئەو خولامینییا وان بكەن ، بەلـێ ب نیشانان ڤە مەخسەدا وان ب ( مللەتێ خودێ یێ هلبژارتی ) زەلامێن ئسرائیلییان ب تـنـێ بـوو نەكو ژنكێن وان .. ودەلیل ل سەر ڤێ چەندێ ئەڤەیە : وان قەت خۆ ژ كێمكرنا بهایێ ژنێ وخوارنا مافێن وێ نەددا پاش ، ( سفر الخروج ) ژ تەوراتا وان دبێژت : (( ئەگەر تە عەبدەكێ عبرانی بۆ خۆ كڕی بلا شەش سالان ئەو خزمەتا تە بكەت ، و ل سالا حەفتێ دڤێت تو بێ بەرانبەر وی ئازاكەی .. بەلـێ ئەگەر زەلامەكی كچا خۆ فرۆت وكرە جارییە ، ئەو وەكی عەبدی نا ئێتە ئازاكرن )) . (سفر الخروج 21 / 2 و 7 )
یەعنی ( عبرانییەت ) چو مفای ناگەهینتە ژنا جارییە ، وپشتی شەش سالان ژی ئەو بێ بەرانبەر نائێتە ، و ژ لایەكێ دی ڤە ژ ڤێ گۆتنا تەوراتێ یا بۆری ئاشكەرا دبت كو چو مانعی نینە زەلام كچا خۆ بفرۆشت دا ببتە جارییە ، ئەگەر ئەو یێ پێتڤی بوو !
و ( ول دیۆرانت ) گـۆتـنـەكـێ ژ زانایەكێ جوهی ڤەدگوهێزت ، دبێژت : (( شاهدییا سەد ژنكان بەرانبەر شاهدییا زەلامەكییە )) .
و ژ بەر وێ خرابییا ل جهێن عیبادەتی دهاتە كرن ، ئەوا ب ناڤێ ( الدعارة الـمـقـدسـە ) دهاتـە نـیـاسین زەلامێن دینێ جوهییان ژن مەنعە دكر كو بچتە د ( كەهنووتی ) ڤە .
وحەتا ئەڤرۆ ژی ئسرائیلی ل وێ باوەرێنە كو بهایێ ژنێ گەلەك یێ كێمتـرە ژ بهایێ زەلامی ، وڤێ بەرێخۆدانێ كارێ د دانانا دستوورێ دەولەتا ئسرائیلییا یا نوكە ژی دا كری ، وبۆ دەلیل : ل سالا 1994 من ب خۆ گوهـــ ل ( ئێزگێ دەنگێ ئسرائیلی ) بوو گازندا كـۆمەلا ژنێن ئسرائیلی ئەوا بۆ كنێستێ هنارتی دخواند ، وان تێدا داخواز دكر كو كنێست بڕیارێ بدەت راتبێ ژنكان هندی یێ زەلامان لـێ بێت ل دەولەتا ئسرائیلی ؛ چونكی نە ژ عەدالەتێیە ئەو هندی ئـێـك كـاری بـكـەن ، وهـنـدی ئـێـك راتـبـی وەرنەگرن .. ئەڤ قانوونە ئەگەر ل وەلاتێن موسلمانان بێتە ب كارئینان دنیا دێ ب سەرێ مە دا ئێتە خوارێ ، بەلـێ چونكی ل ئسرائیلی دئێتە ب كارئینان خۆ ل بەر كوچكێن بالاڤییان ژی كەس بەحس ژێ ناكەت !
ئەڤە دیتنا تەوراتێ بوو ، و ب دیتنا ئنجیلێ ژن چێكرییەكا گونەهكارە ؛ چـونـكـی ئـەو بوو بوویە ئەگەرا د سەردا برنا مرۆڤی ، دەمێ ( حەووایێ ) بەرێ ( ئادەمی ) دایە خوارنا وێ دارا قەدەغەكری ، تشتێ بوویە ئەگەرا هندێ نفشێ مـرۆڤــی گـونـەهـكـار بـبـت ، وحـەتـا ئەڤ گونەهە ژ سەر مرۆڤان ڕاببت دڤیا ( یەسووع ) د ڕەنگێ مرۆڤی دا بێتە خوارێ وخۆ بـدەتـە كـوشـتـن .. یـەعنی : ژن ئەگەرا سەرەكی بوو د پشت گونەها مەزن ڕا ، وئەگەر ( تەقدیرا ) مرۆڤی بۆ ژنێ ئەڤە بت تو بێژی بەرێخۆدانا مرۆڤی بۆ وێ دێ یا چاوا بت ؟
زانایێ ئـۆروپـی ( مـۆنـیـك پـیـتـەر ) د كتێبا خۆ دا ( المرأة عبر التاریخ ) گـۆتـنـەكێ ژ زانایەكێ فەلان ڤەدگوهێزت ، دبێژت : (( ئەگەر عەرد هەمی كـاغـەز با ، وداروبار هەمی قەلەم بان ، وهەر كەسەكێ بزانت بنڤیست دەست ب نڤیسینێ كربا ، نەدشیان خرابی وشەرمزاریا ژنێ ب دورستی دیار بكەن )) .
ژ بـەر ڤــێ ئــەگـەرێ زانایێن وان یێن دینی هزر دكر مرۆڤ ب دورستی ب تەقوا ناكەڤت حەتا خۆ ژ ژنێ وژنئینانێ نەدەتە پاش ، و د ماددێ ( 133 ) ێدا ژ قانوونا كەنەسی گـۆتنەكێ ژ ( پۆلسی ) ڤەدگوهێزن دبێژت : (( ژن ئەگەرا گونەهێیە ، ژ بەر ڤێ چەندێ ژن ئەندامەكا خودان كێماسییە ، ئەندامەكا نە یا پێكهاتی وكاملە ، ئەو ل سەر ڕەنگێ مەزنییا خودێ نەهاتییە .. )) .
ئەڤە ئەو دیتـن وبۆچوون بوون یێن بەری ئیسلامێ هەین ، وپشتی ئیسلامێ ب تـنـێ ئــەم دێ ئـیـشـارەتـێ دەینە بەرێخۆدانا شارستانییا ڕۆژئاڤایێ بۆ ژنێ و ب تایبەتی د ڤان سـێ ســەد سالـێـن دویماهـییێ ، دەمێ ڕابوون وپێشكەفتنێ ـ وەكی ئەم دبێژنێ ـ .
گەلەك كەس د ناڤ مە دا هەنە هزر دكەن ل ژێر سیبەرا شارستانییا غەربی یا هەڤچاخ ب تنێ ژن یا شیای مافێن خۆ ب دورستی وەرگرت ، لەو هەمی هیڤییا وان ئەوە ڕۆژەك بێت ژن ل نك مە ژی بشێت بگەهتە وێ پێكێ یا ژن ل غەربی گەهشتییێ ، بەلـێ بەرێخۆدانەكا ( مەوضووعی ) بۆ ژنێ ل ژێر سیبەرا ڤێ شارستانییێ باش بۆ مە ئاشكەرا دكەت كو ژن هێشتا ئێخسیـرا وێ بەرێخۆدانا نزمە یا ئەڤە هندە سالە د سەرێ زەلامێ غەربی دا هاتییە چاندن ، ومە دەلیلێن خۆ ل سەر ڤێ گـۆتنێ هەنە :
ل فرەنسا ، ل وی وەلاتێ شۆرەشا ئازادییێ ـ وەكی هندەك دبێژن ـ لـێ دەست پێ كـری ، حەتا سالا ( 1938 ) زایینی ژی ب ڕەنگەكێ رەسـمـی مێیاتی ئێك ژ ئەگەرێن ( قاصری ) یا خودانا خۆ بوو ، یەعنی : حەتا ڤێ سالا ژێـگـۆتـی ژی ب نەصصا قانوونا مەدەنی یا فرەنسی ژنێ حەق نەبوو بچتە بازارێ بـلـۆزەكـی بۆ خۆ بكڕت ئەگەر خودانێ وێ ڕازی نەببا ؛ چونكی ئەو یا ( قاصرە ) ونە خودان ( ئەهلییەتە ) .. و ل سالا ( 1966 ) زایینی ژ نوی قانوونا فرەنسی مافێ ( سەربـخـۆیییا ئابۆری ) دا ژنێ .
و د قانوونا ئنگلیزی دا حەتا سالا ( 1805 ) زایینی زەلامی حەق هەبوو ژنا خۆ ببەتە مەیدانكێ وبفرۆشت ، بەلـێ ب وی شەرتی ئەو وێ ب بهایەكێ كێمتـر ژ شەش بنسان نەفرۆشت ! وحەتا دەسپێكا سەدسالا بیستێ ژی ئەڤ قانوونە ب ڕەنگەكێ رەسـمـی نەهاتبوو ڕاكرن .
وحەتا ئەڤرۆ ل گەلەك وەلاتێن ڕۆژئاڤا ( یێن ئۆروپی وئەمریكی ) راتبێ ژنێ ویێ زەلامی هندی ئێك نینە ، وژنێ هەر حەق نینە داخواز بكەت راتبێ وێ هندی یێ زەلامی لـێ بێت .
نـڤـیـسـەرا ئـەمـریـكـی ( لین فارلیی ) ئەوا ل سالا ( 1978 ز ) كتێبا خـۆ ( الابـتـزاز الجنسی ) ل ویلایەتا نیۆیۆركێ بلاڤكری ، وسەرا وێ كتێبێ هۆسەیەكا مەزن چێبوو ، ئەڤ نڤیسەرە د ڤێ كتێبا خۆ دا دبێژت :
(( چێ نابت فەرق وجودایی د ناڤبەرا كرێیا پالان دا هەبت ل سەر بناخەیێ دینی یان ڕەنگی یان نفشی ، بەلـێ ڤەكـۆلـیـن هندێ دگەهینن كو ( توخم پەرێسی ) ئەوا ئاڤاكری ل سەر بناخەیێ ڕەنگی ونفشی ل ویلایەتێن ئەمریكی یا بەربەلاڤە ، مرۆڤێ سپی كرێیەكا پـتـر ژ مرۆڤێ ڕەش وەردگرت وكرێیا زەلامی ژی ژ یا ژنێ پتـرە ، د گەل هندێ ژی قانوون بەڕەڤانییێ ژ مرۆڤێ ڕەش وژنێ ناكەت .. )) .
ئازادییەك ـ أشهد بالله ـ شارستانییا غەربی یا دایە ژنێ ، ئەو ژی ئەگەر مرۆڤ باش ل دویڤ بچت دێ زانت بۆ ( خۆشی ) و ( بەرژەوەندی ) یا زەلامی وچو ددی نە بۆ ژنێ یا هاتییە دان ، ومەخسەدا مە پـێ ئازادییا ( سەربەردانێ ) یە ، كو پسیار ژ ژنێ نەئێتە كرن تو ژ كیڤە دئێی ، وتو كیڤە چی ؟
ژن وژین وڕەنگەكێ بەرپسیارییێ :
گومان تێدا نینە كو پتـرینا وان تشتێن ژینا مە ژێ پێك دئێت بۆ ( ڤیان وشیان ) ێن مە د ( تەسخیر ) كرینە ، وكانێ چاوا ژینا مە یا تژییە ژ خۆشییان وئەگەرێن وان وەسا یا بێ بار نینە ژ نەخۆشییان وئەگەرێن وان ژی ، وحەتا تێكەلـییا مە د گەل ڤێ ژینێ یا دورست وساخـلـەم بـت دڤێت یا ئاڤاكری بت ل سەر ڤەكـۆلینەكا هویر بۆ گهبیعەتێ ژینێ ب خۆ ، ئەو ڤەكـۆلینا مە دگەهینتە وێ ڕاستییا دبێژت : سەرەدەرییا مە د گەل ژینێ یا دورست نابت حەتا یا ئاڤاكری نەبت ل سەر بناخەیێ هلگرتنا ( مەسئوولییەتێ ) وگەهاندنا ( ئەمانەتی ) وئەگەر مرۆڤ باش شریعەتێ ئیسلامێ بـخـوینت دێ زانت كو هەما ئیسلام بۆ ڤێ چەندێ یا هاتی .
وئەو ( مەسئوولییەت ) وگەهاندنا ( ئەمانەتی ) یا ئەم ژێ دبێژین : ئاڤاكرنا مالـێیە ، ئەوا دبتە لبنەیا سەرەكی د ئاڤاكرنا جڤاكێ دا ، وبەرێخۆدانا مە بۆ مەسەلـێ هنگی دێ یا ساخلەم بت ئەگەر مە باوەری هەبت كو خۆشكاندنا مە بۆ هەر تشتەكێ مالـێ ژ مە دخوازت كارەكێ هێژایە دڤێت ڕێز لـێ بێتە گرتن .
وبەرێخۆدانا غەربییان بۆ مەسەلـێ :
و ل ڤێرێ حەقێ مە هەیە ئەم پسیار بكەین : ئەرێ شارستانییا ڕۆژئاڤایی بۆ ڤێ مەسەلـێ چ دبێژت و وێ چ هەلویست بەرانبەر ڤێ ( مەسئوولییەتێ ) هەیە ؟
گومان تێدا نینە كو شارستانییا ڕۆژئاڤایی یا هەڤچاخ ژ لایێ پێشكەفتنا علمی ڤە یا گەهشتییە دەرەجەیەكا زێدە بلند ، بەلـێ گرفتارییا مەزن ـ وەكی زانایێن غەربی ب خۆ ژی دبێژن ـ ئەڤەیە : وان دڤێت ڤی علمێ پێشكەفتی بۆ خۆ بكەنە ئامویرەت بۆ هەڕفاندنا ڤێ ( مەسئوولییەتا مەزن ) ئەوا مە بەحس ژێ كری ، ئەو یێن گەهشتینە وێ باوەرێ كو پێشكەفتنا علمی شوینا هلگرتنا بەرپرسییا ئاڤاكرنا خێزانێ دگرت ؛ چونكی پێشكەفتنا علمییە ـ ب هزرا وان ـ یا كو مرۆڤی دگەهینتە سەرەكانییا هەمی خۆشییێن ژینێ ، وقانوونا ژینێ ئەوا چو جاران خۆ بۆ خەونێن مرۆڤی نەچەماندی هندێ ژ مرۆڤی دخوازت كو ئەو بەرپرسییا دانان وپاراستنا شانەیەكا نوی ( كو خێزانەكا نوییە ) ب ستویێ خۆ ڤـە بـگـرت ، ژ وێرێ وێـڤـە ئەو ل هەیڤێن ( صناعی ) سویار ببت یان نە ، ئەو نەگرفتارییە !
وەزیرێ دەرڤە یێ ئەمریكی یێ وەختەكی ( جۆن فـۆسـتەر دالاس ) د كتێبا خۆ دا ( حرب أم سلام ) دبێژت : (( تشتەكێ هەی ڤێ گاڤێ ب ڕەنگەكێ خەلەت د ناڤ مللەتێ مە دا دگەڕیێت ، وئەگەر ئەڤ خەلەتییە نەبا ئەم نەدكەفتینە د ڤی دەراڤێ تەنگ وحالەتێ نەفسی یێ خراب دا یێ ئەم نوكە تێدا دژین .. مەسەلـێ پەیوەندی ب تشتێن ماددی ڤە نینە ؛ چونكی بەرهەمێ مە یێ ماددی مەزنتـرین بەرهەمە ل جیهانێ ، تشتێ ژ مە كێم باوەرییەكا دورست وموكمە ، وبێی ڤی ڕەنگێ باوەرییێ هندی مە هەبت هەر وەكی مە چو تشت نەهەی . ئەڤێ كێماسییێ سیاسییێن مە نەشێن بەدەل ڤەكەن ، وزانایێن مە ژی ب هەمی ( ئـخـتـراعات ) ێن خـۆ ڤــە و ( قـونـبـەلـە ) ب هەمی هێزا خۆ ڤە نەشێن وێ بەدەل ڤەكەن ، وهەر جارەكا مرۆڤی خۆ هێلا ب هیڤییا تشتێن ماددی ب تنێ ڤە هنگی ئەنجامێن خراب دێ بنە تشتەكێ فەر )) .
شارستانییا غـەربـی ئـەڤـرۆ یا مایە ب هیڤییا هێزێ وپێشكەفتنێن ماددی ب تنێ ڤە لەو شارەزایێن وان چاڤەرێیی خراببونا وێنە .
زانایێ غەربی یێ ناڤدار ( ئەلكسیس كاریل ) د كتێبا خۆ دا ( الإنسان ذلك المجهول ) دبێژت : (( شارستانییا ڕۆژئاڤایی یا كـو مە ب دەستێن خۆ دورستكری ئەڤرۆ ب كێر مە نائێت ؛ چونكی ئەو گهبیعەتێ مە ب دورستی نزانت ، وئەو شارستانییەكە یا ژ خیالا ئكتشافاتێن علمی ودلچوونێن خەلكی زای .. وچـونـكـی علمێ مە دین د گەل نەمایە ، وصنعەتێ مە ئەدەب وئەخلاق د گەل نەمایە شارستانییا مە نوكە یا بەر ب هلوەشیانێ ڤە دچت )) .
( تەقدیرا ) ڤێ شارستانییا هە بۆ ژینا مرۆڤی ئەڤەیە ئەو هزر دكەت ئارمانجا ژینێ یا بەراهییێ ودویماهییێ پەیداكرنا پتـر خۆشییێیە ، وچونكی ئەو بناخەیێ هزرا وان ل سەر هاتییە ئاڤاكرن بناخەیەكێ بێ دینە ل نك وان ڤێ خۆشییێ چو توخویب بۆ نینن ، ومادەم هۆیە ئەخلاق ژ ( كەمالییاتانە ) ئەگەر نەبت ژی تشتەكێ عادییە ! ژ بەر ئەڤا بۆری مرۆڤ دشێت بێ موبالەغە بێژت : ڕەنگە ئەو رەزیلییا ژنێ ل بن سیبەرا ڤێ شارستانییێ خواری خۆ د ناڤ جڤاكێن ( بیدائی ) ژی دا نەبت ، ودا كەس نەبێژت : ئەڤە بێ بەختییە ، گوهدارییا ڤان ڕاستییان بكەن :
ئنگلیز د گـۆتـنـێـن خۆ دا ( یێن مەزنان ) دبێژن : هەمی گاڤان بلا باوەرییا تە ب صەی بێت ، بەلـێ ژنكێ جارا ئێكێ ب تنێ باوەرییا خۆ پێ بینە .
ودبێژن : هەچییێ ژنەك هەبت ئەوی كـۆرەمارەكێ هەی .
وئیطالـی دبێژن : داری بۆ ژنا باش وخراب هلگرە .
وئسپانی دبێژن : هشیاری ژنكا خراب بە ، وباوەرییا خۆ ب ژنكا باش نەئینە .
ودبێژن : گاڤا ژنكێ عەقلێ خۆ دا شۆلـی ئەو دێ كارەكێ خراب كەت .
ئەڤ هندەك گـۆتنێن وان یێن ( نەظەری ) بوون ، ونوكە دا بەرێ خۆ بدەینە واقعێ وان یێ عەمەلـی كانێ یێ ب چ ڕەنگە ..
دكتۆر جۆن پییێر مامۆستایێ سایكۆلۆژیایێ ل زانكۆیا ( كارۆلینا ) ل سالا 1987 ب ڤەكۆلینەكێ ڕابوو ل دۆر وان زەلامێن ئەمریكی ( بەلـێ یێن ئەمریكی ! ) ئەوێن ژنێن خـۆ دقـوتـن ، ئەنجامێ ئەو گەهشتییێ ـ وەكی ڕۆژناما ( ئەلقەبەس ) یا كوێتی ژێ ڤەدگوهێزت ـ ئەڤە بوو ( 79 % ) ئەمریكی ژنێن خۆ دقوتن !
و ل ئەلمانیا ڤەكـۆلینەكا ل سالێن حەشتێیان ژ سەدسالا بیستێ هاتییە كرن دبێژت : ل سالـێ پـتـر ژ سەد هزار ژنكان دئێنە قوتان ، قوتانەكا وەسا كو خودانا خۆ هەوجەیی نەخۆشخانەیان بكەت .
و ل فرەنسا ( میشال ئەندرێهـــ ) بەرپرسا حكوومی یا مافێن ژنێ د گـۆتنەكا خۆ بەحسێ ژنكا فرەسی دكەت ودبێژت : گەلەك جاران صەی ژ مە پتـر مافێن خۆ هەنە !
ونـمـوونە ژ هندێ دپتـر ئەم بهژمێرین .. وئەز باوەر دكەم هندەك كەس نوكە دبـێـژن : چاوا ؟ پانێ یا ئەم دزانین ژنكا غەربی ئەڤرۆ یا گەهشتییە پێكەكا بلند ژ ئازادییێ وپێشكەفتنێ ، وهەر تشتەكێ وێ دڤێت ئەو یا دكەت ، وئەگەر تو باوەر نەكەی بەرێ خۆ بدە فلمێن وان ، یان گوهێ خۆ بدە وان یێن ژ وێرێ دئێن .. ڤێجا ئەڤە چ گـۆتنە تو دبێژی ؟
بەری ئەم بەرسڤا ڤێ پسیارێ بدەین مە دڤێت چەندەكێ ل رەه وریشالێن مەسەلـێ بچین ؛ دا بزانین كانێ ئەو چ ڕەنگێ سەركەفتنێیە ژنێ ل بەر سیبەرا شارستانییا غەربی یا ماددی ب دەست خۆ ڤە ئینای ..
یا زانایە كو ( مونطەلەقێ ) ئێكانە یێ شارستانییا ڕۆژئاڤایی ژێ دەست پێ دكەت ولـێ ڕادوەستت ژی ، پەیداكرنا مەزنتـرین ( كەممی ) یا خۆشییێ یە ، ب چ ڕێكا هەبت ، ل سەر ڤی بناخەیی وان ژن ( سەربەردای ) كر ـ نە كو ئازادكر ! ـ نە ژ بەر هندێ دا ژن مافێن خۆ ب دورستی وەربگرت ، بەلكی ژ بەر هندێ دا ئەو پتـر كەیفێ پێ بكەن ، مانێ ئەو بۆ هندێ یا هاتییە ئافراندن ! ودەلیل ل سەر ڤێ چەندێ ئەوە گاڤا ژن پیـر بوو ونەشیا ب ڤی دەوری ڕاببت وێ چو بهایێ خۆ نابت ، وەكی پشتی دەمەكی دێ گـۆتنا ئێك ژ وان ب خۆ ڤەگێڕین .
ژ لایـەكـێ دی ڤـە : سـەرمالـییا غـەربـی یا چـڕیك كانێ چاوا بازرگانییێ بۆ خۆ ب چەكی وجگارە و ( موخەددراتان ) دكەت ، وەسا یا بازرگانییێ بۆ خۆ ب نامویسا ژنێ ژی دكەت .. وئەگەر ژ بەر هندێ نەبا كو یا ژ هەژی نینە ئەم د ڤێ گـۆتنا خۆ دا دەنگ وباسێن بێ هەتكی وفەحشاتییا وان ڤەگێڕین دا گەلەك نـمـوونەیان ژ ئـعـتـرافاتێن وان ب خـۆ ڤـەگـوهـێـزیـن ، وهـەر بـۆ نـمـوونە سەرهاتییا هۆنەرمەندا غەربی یا ناڤدار ( بریجیت باردۆ ) یێ بخوینین دا ڤێ چەندێ بزانن .
( باردۆ ) ئێك ژ وان هۆنەرمەندانە یێن جحێلینییا خۆ هەمی ب چێكرنا فلمێن خراب ڤە بۆراندی ، پشتی ئەو ب عەمر كەفتی وجوانییا خۆ ژ دەست دای وێ ئەڤ مەیدانە هێلا ، ڕۆژەكێ ڕۆژنامەڤانەكی چاڤپێكەفتنەك د گەل كر ، ژ گـۆتنێن وێ بۆ ڤی ڕۆژنامەڤانی گـۆتین ئەڤە بوو ، وێ گـۆت :
(( تشتێ غەریب ئەوە ئەوی خەلكێ حەز ژ من دكر دەمێ ئەزا رویس نوكە پشتی من ئەڤ كارە هێلای بەران د من وەردكەن ! دەمێ ئەز ئەڤرۆ فلمەكێ خۆ یێ بەرێ دبینم ئەز تف دكەمە خۆ وئەز جیهازی دگرم ، چەند ئەز ژنەكا بێ بها بووم ! )) .
ل ژێر سیبەرا شارستانییا ڕۆئاڤایی ژن یا سەربەستە كەیفێ بۆ زەلامی چێ بكەت ، بەلـێ ( ئنهیارا عەصەبی ) و ( تەوەتترا نەفسی ) و ( إحباط ) ئەڤ ژ وان ئێشانە یێن شارستانی خۆ لـێ ناكەتە خودان ، لەو دێ بینی ژنا غەربی پتـرین جاران دەرمانێ خۆكوشتنێ بۆ دەردێن خۆ ب كاردئینت .
بەری پازدە بیست سالان خۆنیشادانەك ل ئەلمانیا هاتە كرن ب هزاران ژنان پشكداری تێدا كر ئارمانـجـا وان ئەو بوو بازرگانی بەس ب لەشێ ژنێ بێتەكرن نەخاسم د مەجالـێ پرۆپاكندە وریكلامان دا .. لەو ژنا غەربی یا تێ دئینتە دەرێ كو مەسەلە یا بوویە بازرگانی نەكو دانا مافان .
ومـخـابن ئەڤ ئێشە یا وەلاتێن موسلمانان ژی ڤەدگرت ، ل دەولەتەكا نە دویر ژ مە و د نامەیەكا ماجستێرێ دا سەرژمێرییەك ل سەر ( 356 ) ریكلامێن تەلەفزیوونی هاتە كرن ، ئەنجام ب ڤی ڕەنگی بوو :
د ( 300 ) ریكلامان دا ژ كۆما ( 356 ) دا ژن یا هاتییە ب كارئینان .
( 42 % ) ژ وان ریكلامێن ژن تـێـدا هـاتـییـە ب كـارئـیـنان نە ژ دویر نە ژ نێزیك پەیوەندی ب ژنێ ڤە نینە .
د ( 72 % ) دا ژ وان ریكلامان ( تەركیز ) ل سەر جوانییا ژنێ پتـر ژ وی تشتێ دیعایەت بۆ دئێتەكرن هاتبووكرن .
د ( 51 % ) دا ژ ڤان ریكلامان ( تەئكید ) ل سەر حەرەكا لەشێ ژنێ هاتبووكرن .
د ( 12 % ) دا ژ ڤان ریكلامان پەیڤێن جنسی هاتبوونە ب كارئینان .
پسیار ل ڤێرێ ئەڤەیە : ئەگەر سوباهی ئەڤ ژنە نەشیا ب ڤی دەوری ڕاببت مەصیرێ وێ دێ چ بت ؟
نوكە دا دەستان ژ ڤان هەمی شارستانییێن جاهلی بشووین وپسیارەكێ بهلێخین :
ـ ئەرێ تەقدیرا ئیسلامێ بۆ دەورێ ژنێ د جڤاكێ دا چیە ؟
ـ وئیسلامێ چ ماف داینە ژنێ ؟
