جزایێ پشتدانا زكرێ خودێ
یا هاتییه ڤهگوهاستن ژ هندهك زانایێن مه یێن پێشییێ دگۆتن: دبت مرۆڤ گونهههكێ بكهت و پێ بچته بهحهشتێ، و خێرهكێ بكهت و پێ بچته جههنهمێ! هندهكان گۆت: چاوا؟ گۆت: مرۆڤهك دێ گونهههكێ كهت و پشتی دهمهكی دێ ژێ پهشیمان بت و تۆبه كهت، ڤێجا ههردهم ئهو بهرانبهر خودایێ خۆ دێ یێ نهفس شكهستی بت، چونكی گونهها وی ههر دێ یا ل بهر چاڤان بت، لهوا ئهو ئێكا هند دێ كهت كو خودایێ وی ژێ رازی بت و وی ببهته بهحهشتێ، و ئێكێ دی خێرهكێ دێ كهت و هند كهیفا وی دێ ب وێ خێرێ و دێ هزر كهت وی رهصیدهكێ مهزن ل نك خودێ ههیه، لهو ئهڤ چهنده بهرێ وی دێ دهته دفنبلندی و غروورێ و ئێكا هند دێ كهت خێرا وی بهطال ببت و بهرێ وی بۆ ئاگری بێتهدان.
و ههر كهسهكی ئهگهر تو بهرێ خۆ بدهیه حالێ وی د ڤێ دنیایێ دا دێ بینی ئهو د ناڤبهرا سێ حالان دا دئێته ڤهگوهاستن:
یان ب وان نعمهتان دژیت یێن خودێ داینێ، و هنگی دڤێت ئهو یێ شوكردار بت، دا خودێ نعمهتێن خۆ ل سهر وی بهردهوام بكهت و ژێ نهستینت.
یان ژی ل بن بارێ وان بهلا و موصیبهتان دژیت یێن خودێ داینێ، و هنگی دڤێت ئهو یێ خودان صـــهبـــر و تهحهممول بت، دا خێر بۆ بێنه نڤیسین وموصیبهتا وی ل بهر وی سڤك بت.
یان ژی خۆ ژ بیر بكهت و بهر ب وێ گونههێ ڤه بچت یا خودێ ئهو ژێ دایه پاش، و هنگی دڤێت ئهو د گاڤێ دا خۆ هشیار بكهت و خودایێ خۆ ل بیرا خۆ بینته ڤه و ب دلهكێ شكهستی ڤه قهستا تۆبێ بكهت.
و د دوعایهكا خۆ دا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- بهحسێ ڤان ههر سێ حالهتان كرییه یێن نهفسا مرۆڤی تێڕا دبۆرت، وهكی بوخاری ژ شهددادێ كوڕێ ئهوسی ڤهدگوهێزت دبێژت پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: (سید الاستغفار أن تقول: اللهم أنت ربی لا إله إلا أنت، خلقتنی وأنا عبدك، وأنا علی عهدك ووعدك ما استطعت، أعوذ بك من شر ما صنعت، أبوء لك بنعمتك علی وأبوء لك بذنبی فاغفر لی، فإنه لا یغفر الذنوب إلا أنت، قال: ومن قالها من النهار موقنا بها فمات من یومه قبل أن یمسی فهو من أهل الجنة، ومن قالها من اللیل وهو موقن بها فمات قبل أن یصبح فهو من أهل الجنة)
سهروهرێ ههمی ئستغفاران ئهوه تو بێژی: یا رهبی تو خودایێ منی ژ ته پێڤهتر چو خودایێن ب حهق نینن، ته ئهزێ ئافراندیم، و ئهز بهنییێ تهمه، و ئهزێ ل سهر سۆز و پهیمانا ته هندی ئهز بشێم، ئهز خۆ ب ته دپارێزم ژ خرابییا كارێ من كری، ئهز ئعترافێ بۆ ته ب وێ قهنجییێ دكهم یا ته د گهل من كری، و ئهز ئعترافێ ب گونهها خۆ دكهم، ڤێجا تو گونهها من ژێ ببه، ژ ته پێڤهتر كهس نینه گونههان ژێ ببهت، پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: ههچییێ ل ڕۆژێ ڤـــێ دوعـــایــێ ژ دل بێژت و بهری ببته ئێڤار بمرت ئهو ژ خهلكێ بهحهشتێیه، و ههچییێ ب شهڤێ وێ ژ دل بێژت و بهری لێ ببته سپێده بمرت ئهو ژ خهلكێ بهحهشتێیه.
یهعنی: پێتڤییه مرۆڤ ههردهم ب شهڤ و ڕۆژ بیرا خۆ ژ قهنجییا خودێ بینتهڤه، و بیرا خۆ ل گونههێن خۆ ژی بینتهڤه، و داخوازێ ژ خودایێ خۆ بكهت كو ئهو گونههێن وی ژێ ببهت.. و ئهڤهیه زكرێ خودێ یێ كو دڤێت ئهم ل چو دهمان ژ بیرا خۆ نهبهین.
و ئهوێ زكرێ خودێ ژ بیرا خۆ ببهت و پشت بدهته عیبادهتێ وی، خودێ د قورئانێ دا ڤی جزایی بۆ ددانت دهمێ دبێژت: (ومن أعرض عن ذكري فإن له معيشة ضنكا ونحشره يوم القيامة أعمى)(124) (طه: 124) و ههچییێ د دنیایێ دا پشت بدهته زكرێ من ژینهكا ب زهحمهت و بهرتهنگ بۆ وی ههیه، و ل ڕۆژا قیامهتێ ئهم دێ وی ڕاكهینهڤه كۆره.. ههچییێ پشت بدهته زكرێ من، خودێ دبێژت، و پشتدانا زكرێ خودێ ب گهلهك ڕهنگانه: ئهوێ د گهل قورئانێ نهژیت، و قورئانێ نهخوینت، و هزرێن خۆ تێدا نهكهت.. ئهو وی یێ پشتدایه زكرێ خودێ، و ئهوێ د قورئانێ نهگههت و كاری پێ نهكهت، و د ژینا خۆ دا بۆ خۆ نهكهته ڕێبهر، ئهو وی یێ پشتدایه زكرێ خودێ، و ئهوێ دویر ژ خودێ بژیت، و پهرستنا وی نهكهت، و ههردهم وی ل بیرا خۆ نهئینتهڤه ئهو وی یێ پشتدایه زكرێ خودێ، و ئهوێ پشت بدهته زكرێ خودێ حالێ وی دێ یێ چاوا بت؟
خودێ دبێژت:(فإن له معيشة ضنكا)ژین و ژیارهكا نهخۆش و بهرتهنگ د دنیایێ دا بۆ وی دێ ههبت، و بهلكی هندهك بێژن: ئهڤه چاوایه؟ پانێ گهلهك كهس مه دیتینه نه بهس دویری خودێ دژین، بهلكی ژینا خۆ ههمییێ د نهیارهتییا خــــودێ دا دبۆرینن، د گهل هندێ ژی ژینا وان ژینهكا بهرفرههه، و چی خۆشییا وان دڤێت یا ل بهر دهستێ وان؟
بۆ بهرسڤ دێ بێژین: ژبلی كو هندهك تهفسیرزان دبێژن: مهخسهد ب ڤێ ژیارا بهرتهنگ یا بۆ وان ههی عهزابا بهرزهخێیه، مرۆڤ ئهگهر باش هزرا خۆ د وێ ژینا دنیایێ دا بكهت یا خودان دویر ژ خودێ و زكرێ وی دبۆرینت دێ زانت ئهو ژین -ئهگهر ل بهرچاڤ چهند یا بهرفرههـ ژی بت- ئهو ب خۆ گهلهك یا بهرتهنگه!
یا بهرتهنگه.. چونكی خودانێ وێ باوهری ب پشتهڤانییا خودێ بۆ وی نینه.
یا بهرتهنگه.. چونكی ئهو هزر دكهت ژین هنده هندی چاڤێن وی قهتره دكهت، و مرن بهرپهڕێ دویماهییێیه ژ دهفتهرا ژییێ وی، ژ بهر ڤێ چهندێ ئهو د حێبهتی و قهلهق و گومانهكا بهردهوام دا دژیت، و چونكی وی باوهری نینه كو پشتی مرنێ ڕۆژا خهلات و جهلاتێ ههیه دێ بینی دلێ وی یێ رحهت نابت، هندی خۆشییان كۆم كهت گاڤا دهلیڤهیهكێ هاته سهر هزرا وی كو ئهو دێ مرت و پشتی مرنێ پویجبوون و نهمانه، كهسهرێن وی ل سهر ژ دهستدانا ڤان خۆشییێن ئهو نوكه تێدا دێ تاما وان خۆشییان ل بهر وی دێ نهخۆش كهت.. و ژبــلـــی ڤــــێ چـــهندێ ژی هندهك جاران دلێ ب دزی ڤه دبێژتێ: و دێ چاوا بت ئهگهر ئهو گۆتن یا دورست بت ئهوا دیندار دبێژن كو پشتی مرنێ ڕابوونهك ههیه؟ و ههر چهنده ئهو ب ههمی هێزا خۆ دئێتێ كو ڤێ پسیارێ ژ خۆ دویر بكهت و هزرا خۆ تێدا نهكهت ژی بهلێ ههما بۆرینا د هنداڤ هزرا وی ژی ڕا دێ بته جهێ پهیدا بوونا بێنتهنگییێ ل نك وی!
دل بهس هندی رحهت و پشتڕاست دبت دهمێ ب باوهرییێ تژی دبت، هنگی ژین د چاڤان دا بهرفرههـ دبت و ب تام دكهڤت دهمێ باوهرییێ دئینت كو پشتی ڤێ ژینا دنیایێ یا بهروهخت ژینهكا دی یا بهردهوام ههیه، هزرا خۆ بكه چهند جودایی د ناڤبهرا وی كهسی دا ههیه یێ باوهری هــهبــت كو ژین ههما ئهو پێنجی شێست سالن یێن ئهو ب نهخۆشی -یان حهتا ب خۆشی- دبۆرینت وپشتی مرنێ زالم و مهزلووم وهكی ئێك لێ دئێن و دبنه ئاخ! و ئهوێ هزر بكهت ئهڤ دنیایه ههما ب تنێ فهصلهكێ كـــورتـــــه د دهفتهرا ژینێ دا، جهێ كاركرنێ یه، و ڕۆژهكا دی دێ ئێت باش وخراب جزایێن خـــۆ ب عهدالهت دێ وهرگرن و چو حهق بهرزه نابن.. ژین ل بهر كهسێ ئێكێ چهند دێ یا بهرتهنگ بت و ل بهر یێ دووێ چهند دێ یا بهرفرههـ بت؟
ئهڤه ل دنیایێ.. و ل ئاخرهتێ:(ونحشره يوم القيامة أعمى)(124)ڕۆژا قیامهتێ ئهوا وی باوهری پێ نهدئینا دهمێ ئهو ڕادبتهڤه دێ یێ كۆره بت، كا چاوا د دنیایێ دا وی خۆ ژ حهقییێ كۆره كربوو، بهلێ ئهو ڤێ كۆراهییا خۆ یا دنیایێ هنگی ژ بیرا خۆ دبهت لهو پسیار دكهت: قال رب لم حشرتني أعمى وقد كنت بصيرا)(25)یا رهببی! بۆچی ته ئهز كۆره ڕاكرمهڤه و ئهو ب خۆ ئهز د دنیایێ یێ ب چاڤ بووم؟
و بهرسڤ دێ بۆ وی ئێتهدان: (قال كذلك أتتك آياتنا فنسيتها وكذلك اليوم تنسى(26)دیاره نائێته بیرا ته د دنیایێ دا تو چ مال بووی؟ جزایێ ته ئهڤرۆ ژ ڕهنگێ كریارا ته یا دوهییه، د دنیایێ دا ئایهتێن مه ئاشكهرا بۆ ته دهاتنه خواندن، ته گوهـ لێ دبوو، و تو تێ دگههشتی ژی، بهلێ چاڤێن خۆ ژێ دنقاندن، ته خۆ ژێ كۆره دكر وته ئهو ژ بیر دكرن، لهو ئهڤرۆكه ئهم ژی دێ ته هێلینه د عهزابێ دا و ژ بیرا خۆ بهین!
و چونكی گونههكاری ژی ڕهنگهكێ پشتدان و ژ بیركرنا ئایهتێن خودێیه ئهو مرۆڤێ خودان باوهر ژی یێ كو پهردهی د ناڤبهرا خۆ وگونههێ دا ڕادكهت و پێ ل ئهمرێ خودێ ددانت، د ژیارهكا نهخۆش و بهرتهنگ دا دژیت، و ههر جارهكا دئێته سهر هزرا وی كو ئهو یێ بێ ئهمرییا وی خودایی دكهت یێ وی باوهری پێ ههی خهم و ترسا عهزابدانا ل پاشهڕۆژا مهزن دلێ وی دێ لهرزینت و تژی كهسهر كهت، وی باوهری ههیه كو ئمتحانهكا مهزن ل بهراهییا وی ههیه و ههر ڕۆژهكا ب سهر وی دا دئێت ئهو پتر یێ نێزیكی ڕۆژا ئمتحانێ دبت، و چهند دئێته بیرا وی كو وی ب دورستی خۆ بۆ ئمتحانێ حازر نهكرییه خۆقوتانا دلێ وی دژوارتر لێ دئێت، وهكی وی قوتابی یێ ب خافلهتی ڤه ژێ دئێته داخوازكرن بچته د قاعا ئمتحانێ ڤه دا (ئمتحانهكا مهصیری) بكهت! نه وهكی وی یێ بهرههڤییهكا دورست كری و یێ ژ خۆ پشت ڕاست و گوهێ وی لێ كهنگی دێ ئێته گازیكرن دا ب لهز بچت.
خودایێ مهزن د ئایهتهكا پیرۆز دا دبێژت:(من عمل صالحا من ذكر أو أنثى وهو مؤمن فلنحيينه حياة طيبة ولنجزينهم أجرهم بأحسن ما كانوا يعملون(97)(النحل: 97) ههچییێ كارهكێ چاك بكهت نێر بت یان مێ بت، و وی باوهری ب خودێ و پێغهمبهرێ وی ههبت، د دنیایێ دا ئهم ب ژینهكا خۆش و تهنا دێ وی زێندی كهین، و ل ئاخرهتێ ئهم دێ خێرا وان ب باشترین ڕهنگ سهرا كارێ وان یێ دنیایێ دهینێ.
و مهزنترین خۆشییا دنیایێ یا كو بۆ وی دئێتهدان ئهو سنگ فرههی و دلرحهتی و كهیفخۆشییه یا وی ههی، و ب تنێ ئهو ب ڤێ خۆشییێ دحهسیێت یێ تامكرییێ، مرۆڤهك ژ مرۆڤێن خودێ یێن خودێ ئهڤ كهرهمه د گهل كری د گۆتنهكا خۆ دا دبێژت: (هندهك دهم ب سهر من دا دئێن ئهز دبێژم: ئهگهر خهلكێ بهحهشتێ د هۆسا بن، ئهو یێن د نعمهتهكا مهزن دا)، و ئێكێ دی دبێژت: (ئهگهر مهلكان و عهیالێن مهلكان زانیبا ئهم یێن د خۆشییهكا چهند دا ئهو ب شیری دا شهڕێ مه سهرا كهن).
یا رهببی تو وێ دلخۆشییێ ب رزقێ مه بكهی.
