دویماهییا زۆرداران
[ئهڤ بابهته و یێ د دویڤ دا ژى ب هلكهفتنا كهفتن وگرتن وقنارهكرنا زۆردارێ عیراقێ یێ ههڤجاخ هاتینه نڤیسین، پشتى هندهك كهسان ڕۆندك ل سهر باراندین، وفهتوا ب شههیدبوونا وى داین!!]
ل جههكێ نێزیك ژ مه.. و ل دهمهكێ نێزیكـتـر، خودایێ مهزن -ژ بهر حكمهتهكا ئهو پێ دزانت- ئوممهتا مه ب زۆردارهكی موبتهلا كـربوو، زۆردارییا وی ژ هندێ دهرباس بووبوو كو مرۆڤ ب تنێ پێ بێنهگرتن وسۆتن، تهیر وتهوالان ل عهسمانان پــیــیــێــن خــۆ ژ بــهر هـــل دكــێــشـان، وماسییان د بنێ بهحران دا ژههرا وی ڤهدخوار، ب ئهزمانێ تیاترۆیێن خۆ و ل پێش چاڤێن جیهانێ ههمییێ دگۆت: ئهمین مه ڕۆژ بلندكری، وئهمین وێ دههلینین.. وهندهك جاران ژی وی ودهستهكا وی مللهت وهسا تێ دگههاند كو ئهو یێن هاتین دا بمینن، ودوریشمێ وان یێ مهزن (جئنا لنبقی) وهكی فاتحێ نیشا زارۆكان ددا!
ل سهر بلندترین كۆپێ گارهی (صهرحێ) خۆ دانابوو، ههر وهكی وی ژی وهكی برایێ خۆ (فـیـرعهونێ مووسای) دڤیا ب ڤێ بلندییێ خۆ بگههینته خودێ!
شهڤهكا ڕهشا درێژ ب سهر وهلاتی دا ئینا، چهكچهكیله ب كۆلانا دا بهردان، دژمناتییا ڕۆناهییێ كر، چرا ڤهمراندن، دهمهك هات نـێـزیـك بوو مرۆڤ نهوێرت د دلێ خۆ دا بهحسێ (طاغووتێ) مهزن بكهت، كوڕ وباب لێك كرنه نهیار، باوهری د ناڤبهرا ژن ومێران دا نههێلا، گهلهك جاران ژ بێنتهنگییان دا خهلكی مرن دخواست، وحهسویدی ب خهلكێ قهبران دبر..
ل شوینا ئاخا وهلاتی ب گول ورحانان بچینت، و ب ئاڤا شرینا دجله وفراتی ئاڤ دهت ب هزاران مرۆڤ ب ساخی د بن ئاخێ ڕا كرن، و ب خوینا وان دارێن كهرب وكینا خۆ ئاڤدان.. ب هزاران لاو وجحێل ژ بهر دلێن دهیبابان برن ل نهالێن ئیرانێ ودهشتا كوێتێ و ل سهر خلفێن سێداران بهرزهكرن، ومرادا دهیبابان یا مهزن كره ئهو بهری مرنێ ئهو بزانن كانێ خۆشتڤییێن وان ب ساخی دزیندانكرینه، یان ب ساخی د ئاخێ ڕا دچكلاندینه!
زهمانهكێ ڕهش بوو.. ڕهشتر ژ ڕوییێ دكتاتـۆری، وتاریتـر ژ دلـێ وی، وپیستـر ژ دیرۆكا وی، خودێ دزانت ئهگهر زهمانێ وی بهری هاتنا خوارا قورئانێ با، ئهو دا سهری ژ فیـرعهونی ستینت، وجههكێ گهلهكێ كێم د قورئانێ دا ئهو بۆ فیرعهون وهامان وقاروونی هێلت.. د دهمێ حوكمێ خۆ دا وی ڕوییێ ههمی طاغووت ودكتاتۆرێن دیرۆكێ سپیكر، حهتا ڕاددهیهكێ مـرۆڤـێـن شارهزا ب دیرۆكێ ڕهحمهت ل حهججاج وهێتلهر ویێن وهكی وان دباراند.
ههر چاوا بت بێ هیڤیاتییێ ئێكا هند ژ خهلكی چێكر گهلهك كهسان ژ نهزانین، یان ژ بێنتهنگی هزر دكر ههر وهكی خودێ ژی –حاشا- یێ ل پشتا ڤی دكتاتـۆری، ئهگهر نه پا بۆچی هنده ههڤسارێ وی بهردایه.. بۆچی هنده بێنا خۆ ل سهر (طوغیانا) وی فرههـ كرییه؟
(بوخاری وموسلم) ژ (ئهبوو مووسایێ ئهشعهری) ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆتییه: [إنَّ اللهَ لیملي للظالم فإذَا أخذهُ لمْ یفلتهُ] هندی خودێیه ل دویڤ زۆرداری بهرددهت حهتا وی دگرت، وگاڤا وی ئهو گرت ئهو ژ دهستان خلاس نابت، پاشی پـێـغـهمـبـهری -سلاڤ لێ بن- ئهڤ ئایهته خواند: [وكذَلكَ أخذُ رَبكَ إذَا أخذَ القرَی وهى ظالمةٌ إنَّ أخذَهُ ألیمٌ شدیدٌ] (هود: 102) وگرتنا خودایێ ته یا وهسایه ئهگهر وی خهلكێ وان گوندان ب عهزابێ دگرت یێن زۆرداری كری، هندی گرتنا وییه ب عهزابێ یا ب ئێش ودژواره.
ودهم هات وهعدا خودێ ب جـهـ بێت، وڕۆژا زۆرداری ئاڤا ببت، ئینا ههر ب وی كڤانێ وی هاڤێتێ ئهو هاته وهرگێڕان، وههر ب وان دهستێن وی بۆ كرنا زۆردارییێ ب هێز ئێخستیـن ئهو هاتـهگرتن، وخودێ ئهگهر تشتهك ڤیا ئهگهران بۆ پهیدا دكهت، وزۆردار ئهگهر زێده د سهر پییێ خۆ دا چوو ئهو ب خۆ سهرێ خۆ دخۆت.. بهلـێ بهنی د بێنتهنگن!
ئێكێ ژ وی كافرتر خودێ ل وی (موسللهط) كر، ههر ئهو زۆردارێن دوهی پشتهڤانییا وی دكر وئهو ل سهر چنیكێن خۆ قهلهوكری، وههڤسارێ وی هند شۆڕكری كو ئهو بۆ مللهتی خۆ ویێن دهوروبهر ژی ببته بهلا ڕهش، لـێ قولپین كا چاوا بهری وی ل شاهێ گۆڕ بهرگۆڕ وگهلهكێن دی ژی قولپى بوون، وبڕیار هاتهدان زۆردارێ بچویك ب دهستێ یێ مهزن بێته وهرگێڕان، وجیهانێ ههمییێ ب چاڤێن سهرێ خۆ دیت دهمێ تهختێ طاغووتی هژیای، وپڤبوونا وی یا بهرچاڤ وهكی پهقیشكێن سهرئاڤێ پهقین و ب بهر پێلێن دژوار دا چووین.. ههچییا وی د گهل خهلكی كری، ب سهرێ وی ب خۆ ژی هات: وهكی وی خانییێن خهلكی ب تۆپ وتهیاران وێران دكرن، خانییێن وی ل بهر چاڤان بوونه كاڤل.. زێڕ وزینهت ومال وسهلتهنهتا وی هاته تالانكرن ولێكڤهكرن..
كوڕ ونهڤی لـێ هاتنه كوشتن بێی ئهو بشێت خۆ بچته سهر قهبرێن وان.. ئهو قهسرێن وی ل سهر كۆپێن چیا، و ل بهر لێڤێن ئاڤان و ل سهر پشتا جهزیران بۆ خۆ ئاڤاكرین فایدێ وی نهكرن، وهكی هرچهكا كـویـڤـی د كونهكا د بنێ عهردی كۆلایی ڤه هاته گرتن، وخهلكی ههمییێ دیت، ویا ژ خهلكی هاتی ب تنێ ئهو بوو بێژن: یا ڕهببی تو چهندێ مهزنی!
ژ خودێ دهات وێ چالـێ بكهته گۆڕا وی یا دویماهییێ، بهلـێ ههر وهكی وهعدا خودێ دایه فیرعهونێ مووسای دابوو فیرعهونێ مه ژی دهمێ گۆتییێ: [فالیومَ ننجیكَ ببدَنكَ لتكونَ لمنْ خلفكَ آیةً وإنَّ كثیراً منْ الناس عنْ آیاتنا لغافلون] (یونس: 92) ئهی فیـرعهون ئهڤرۆكه ئهم كهلهخێ ته دێ ڕزگاركهین ودانینه بهرچاڤێن خهلكی دا تو بۆ وان یێن پشتی ته دئێن ببییه نیشان، بهلـێ پتـرییا مرۆڤان ژ ئایهتێن مه د بێ ئاگههن.
وجارهكا دی دیرۆكێ نیشانهكا دی ل بهرچاڤێن خهلكی دانا، دا ئهو وجهكێ بۆ خۆ ژێ بگرن.. ڤێجا ئهی فیرعهونێن بچویك، ئـهی ئهو كهسێن هـهوه دل تێ ههی كو هوین بهر ب ڕێكا طاغووتییێ ڤه بچن: مفایی بۆ خۆ ژ ڤێ دهرسا مهزن وهرگرن!
خویشك وبرایێن هێژا: وچونكی مه نهڤیا ئهڤ نیشانا مهزن یا خودێ دایه بهرچاڤێن مه بێ مفا بچت، مه ڤیا سوحبهتهكا تایبهت ل دۆر (دویماهییا زۆرداران) پێشكێشی ههوه بكهین، هیڤییا مه ژ خودێ مفا ژێ بێته وهرگرتن.
زۆرداری چیه؟ وزۆردار كینه؟
زۆرداری -وهكی زانا دبێژن- ئهوه تشتهك ب تهعدایی نه ل جهێ وی یێ دورست بێته دانان، وهندهك زانایێن دی دبێژن: زۆرداری ئهوه مرۆڤ (تهصهرروفێ) د وی تشتی دا بكهت یێ مرۆڤی حهقێ (تهصهرروفێ) تێدا نهبت، وئهڤه ب خۆ ڕهنگهكێ پێلێدانا توخویبانه ودهركهفتنا ژ حهددییه وپشتدانا حهقییێیه، وبێ ئهمرییا خودایێ مهزنه. ودهمێ ئهم بهرێ خۆ ددهینه ئایهتێن قورئانا پیـرۆز بۆ مه ئاشكهرا دبت كو سێ ڕهنگێن زۆردارییێ ههنه:
1- زۆردارییا د ناڤـبـهرا مـرۆڤـی وخـودێ دا، كـو مرۆڤ كوفرێ یان شركێ ب خودایێ خۆ بكهت، وئهڤهیه دهمێ خودایێ مهزن ل سهر ئهزمانێ لوقمانی دبێژت: [إنَّ الشركَ لظلمٌ عظیمٌ] (لقمان: 13) هندی شركه زۆردارییهكا مهزنه.
2- زۆردارییا د ناڤبهرا مرۆڤی ومرۆڤان دا، كو مرۆڤهك ب هێز وشیانێن خۆ بێته خاپاندن ڤێجا پێ ل حهقێ خهلكی بدانت، وئهڤهیه دهمێ خودێ دبێژت: [إنما السبیلُ علی الذینَ یظلمونَ الناسَ ویبغونَ فی الأرض بغیر الحقِّ أولئكَ لهم عذَابٌ ألیم] (الشوری: 42) ههما لۆمه ولێگرتن ل سهر وانه یێن ژ بێ بهختی وزۆرداری تهعدایییێ ل مرۆڤان دكهن، وپێ ل وان توخویبان ددانن یێن خودێ بۆ وان داناین و ب ناڤ حهرامییێ ڤه دچن، ڤێجا بێ حهق خرابكارییـێ د عـهردی دا دكــهن، ئـهوان ڕۆژا قیامـهتـێ عـهزابهكـا ب ئـێـش بۆ ههیه.
3- زۆردارییا د ناڤبهرا مـرۆڤـی ونهفسا وی ب خۆ دا، وهكی خـودایـێ مهزن دبێژت: [فمنهم ظالمٌ لنفسه] (فاطر: 32). ڤـێـجا ژ وان هـهیـه یێ زۆردارییێ ل خۆ دكهت
وئهو ب خۆ ئهڤ ههر سێ ڕهنگێن زۆردارییێ زۆردارییه مرۆڤ ل خۆ دكهت، چونكی دویماهییا وێ یا خراب چ ل دنیایێ بت چ ل ئاخرهتێ ههر بۆ خودانی ب خۆ دزڤڕت.
وسێ ڕهنگێن زۆرداران ژی ههنه:
1- زۆردارێ مهزنتر: وئهڤه ئهوه یێ خۆ ژ خودایێ خۆ مهزنتر ببینت، لهو دێ بینی ئهو خۆ نائێخته ژێر حوكمێ شریعهتی، وشریكان بۆ خودایێ خۆ د خوداینییێ دا ددانت.
2- زۆردارێ ناڤنجی: وئـهڤـه ئهوه یـێ پێ ل ئهمرێ حاكم ومهزنێ موسلمانان ددانـت، د وی دهسـت وداری دا یـێ وی بۆ ب ڕێڤهبرنا كاروبارێ خهلكی دانای، ب وی شهرتی ئهو دهست ودار دژی شریعهتێ خودێ نهبت.
3- زۆردارێ ژ ڤان ههر دووان كێمتـر: وئهڤه ئهوه یێ بهرێ وی بهس ل فایدێ وی، بێی هزرا هندێ بكهت كانێ ڤێ چهندا هه زیانا خهلكی تێدا ههیه یان نه.. وئهو مرۆڤێ ب ڤی ڕهنگی بت ئهوه یێ ژ (ئنسانییهت ومرۆڤینییێ) دئێته شویشتـن، لهو تو دێ بینی ئهو پێخهمهت گههاندنا فایدهی بۆ خۆ ههمی ڕێكان ب كار دئینت.
ووهكی ئاشكهرا مرۆڤێ دكـتـاتـۆر وطاغیه ژ ڤان ههر سێ ڕهنگێن زۆردارانه، چونكی ئهو خۆ ژ خودایێ خۆ مهزنتـر دبینن، وپێ ل ئهمرێ حاكمێ موسلمان ددانت، وخۆ ژ هندێ نادهته پاش كو ههر زیانهكا ههبت بگههینته خهلكی پێخهمهت پاراستنا بهرژهوهندییێن خۆ.
وخودایێ مهزن ههر ژ بهرێ وهره سۆز دایه پێغهمبهرێن خۆ كو ئهو ههمی ڕهنگێن زۆرداران تێ ببهت، وهكی كهرهم كری وگۆتی: [وقال الذینَ كفروا لرسلهم لنخرجنكم منْ أَرضنا أوْ لتعودنَّ فی ملتنا فأوحى إلیهمْ ربهمْ لنهلكنَّ الظالمینَ] (إبراهیم: 13) كافران گـۆتـه وان پێغهمبهران یێن كو بۆ وان هاتینه هنارتن: سویند بت ئهم دێ ههوه ژ وهلاتێ خـۆ دهرێخین یان هوین دێ ل دینێ مه زڤڕنهڤه، ئینا خودێ وهحی بۆ پێغهمبهرێن خـۆ هنارت كو سویند بت ئهو دێ زۆرداران تێ بهت.
چیه وكینه زۆرداران چێ دكهن؟
مرۆڤێ زۆردار كهسهكه ژ ناڤ كوڕێن مللهتی دهردكهڤت، وهێدی هێدی ب هێز دكهڤت حهتا وه لـێ دئێت بۆ مرۆڤان ههمییان دبته بهلا وموصیبهت، بهلكی گهلهك جاران ئهو خۆ بۆ دار وبهران ژی دبته لهعنهتهكا دژوار.. لهو دهمێ ئهو دكهڤت نه عهرد نه عهسمان چو ڕۆندكان ل سهر نابارینن، وهكی خودایێ مهزن دبێژت: [فما بكتْ علیهمْ السماءُ والاَرضُ وما كانوا منظرینَ] (الدخان: 29).
ومرۆڤ دهمێ هزرا خۆ د زۆرداران دا ددكهت، وئهگهرێن دورستبوونا وان دخوینت، چهند ئهگهرهكان دبینت دپشت زۆرداری وسهرداچوونا وان ڕا ههنه، ژ وان ئهگهران:
1- كوفرا ب خودێ ونهباوهری ئینانا ب پێغهمبهران: ئهڤه مهزنـتـرین ئهگهره بهرێ مهزنان ددهته دكتاتـۆریـیـهتێ، ووان وزهبانییێن وان دكهته عهگیدێن مهیدانا زۆرداری وستهمێ، ومرۆڤ دهمێ سهرهاتییێن وان زۆرداران دخوینت یێن قورئانێ بهحسێ وان بۆ مه ڤهگێڕای، ژ دهمێ سهرۆكێ سهرداچوویان ئبلیسی بگره وحهتا تو دگههییه دهمێ (ئهبوو جههل وئهبوو لهههبی)، دێ بینی تشتێ ههڤپشك د پشت سهرداچوونا وان ههمییان ڕا كوفرا وان بوو ب خودێ، ونهباوهری ئینانا وان بوو ب پێغهمبهران، خودایێ مهزن دبێژت: [كذَلكَ ما أتی الذینَ منْ قبلهمْ منْ رسول إلا قالوا ساحرٌ أوْ مجنونٌ. أتواصوا به بلْ همْ قومٌ طاغونَ] (الذاریات: 52-53) یهعنی: كوفرا وان ب خودێ وپێغهمبهرێن وی ئێكا هند ژ وان چێكر ئهو دسهرداچوون وطوغیانێ دا بگههنه ئێك، تو دێ بێژتێ وان شیرهت پێ ل ئێك ودو كربوو.
ویا غهریب نینه ئهو حاكمێ خۆ ژ خودێ مهزنتـر ببینت، وباوهرییێ ب شریعهتێ پێغهمبهران نهئینت، طوغیانا وی ل سهر سهرێ بهنییێن خودێ یا دژوار بت، ونهیارهتییا وی بۆ دادی وعهدالهتێ یا بێ توخویب بت.
2- دهولهمهندی وبهردهست فرههی وزێده بـوونا مالـی، ههر وهسا مهنصبێن بلند ژی -ئهگهر باوهرییا ب خودێ د گهل دا نهبت- ئێكا هند ژ خودانی چێ دكهت كو ئهو خۆ بێ منهت بكهت، بێ منهتییهكا وهسا كو د سهر پـییـێ خۆ دا بچت، وهكی قورئان دبێژت: [كلا إنَّ الإنسانَ لیطغی. أنْ رآهُ استغنی] (العلق: 6-7). ودهمێ مرۆڤێ طاغیه مال ومهنصب دكهڤنه دهستان، ئهو ڤـی مالـی وڤی مهنـصـبـی بۆ خۆ (ئستغلال) دكهت دا بهرێ خهلكی ژ حهقییێ وهرگێڕت وبدهته خۆ، قورئان ژ مووسای -سلاڤ لێ بن- ڤهدگوهێزت كو وی د دوعایهكا خۆ دا گۆتبوو: [ربنا إنكَ آتیتَ فرعونَ وملاهُ زینةً وأموالاً فی الحیاةِ الدنیا ربنا لیضلوا عنْ سبیلكَ ربنا اطمس علی أموالهمْ واشددْ علی قلوبهم فلا یؤْمنوا حتی یروا العذَابَ الاَلیم] (یونس: 88) خودایێ مه ته خهمل ومال د ژینا دنیایێ دا یێ دایه فیـرعهونی ومهزنێن مللهتێ وی، ڤێجا وان شوكرا ته نهكر، بهلكی وان ئهو مال د ڕێكا دسهردابرنا خهلكی دا ب كارئینا، خودایێ مه تو مالـێ وان پویچ كه، دا ئهو مفای ژێ نهبینن، وتو خهتمێ ل دلێن وان بده، دا بۆ باوهرییـێ فـرههـ نهبن، چونكی ئهو باوهرییێ نائینن حهتا عهزابا دژوار و ب ئێش نهبینن.
وسـهرهاتـییا قاروونـی وســهرداچـوونا وی ژ بهر زهنگینی ودهولهمهندییـێ ئێك ژ بهرچاڤترین وان سهرهاتییانه یێن كو قورئانێ بۆ مه ڤهگێڕاین.. قاروونێ ئهوێ ژ بهر مالـێ خۆ یێ زێده خۆ د سهر خهلكی ههمییێ ڕا ددیت، بهلكی خۆ د سهر حهقییێ ب خۆ ژی ڕا ددیت، ئینا خودێ ل پێش چاڤێن خهلكی قاروون ب مال ڤه د وێ ئاخێ دا بره خارێ یا وی خۆ ل سهر مهزن دكر.
قاروون ئهو بوو یێ خهلكی حهسویدی پێ دبر، ومرادا ئێكی ئهو بوو ڕۆژهكێ قاروون مهرحهباییهكێ لـێ بكهت، دا بێژت: ئهز ههڤالـێ قاروونیمه، ئهڤ قاروونه ڕۆژهكێ ب ههمی خهملا خـۆ ڤه دهركهفته ناڤ مللهتێ خـۆ، ومهخسهدا وی ئهو بوو ئهو مهزنییا خۆ وگهلهكییا مالـێ خۆ نیشا وان بدهت، ودهمێ ئهوێن خهملا ژینا دنیایێ دڤێت ئهو دیتی وان گـۆت: خوزی ئهو مال وخهمل ومهنصبێ بۆ قاروونی هاتـییـه دان بـۆ مـه ژی هاتـبا دان، ئهڤه مرادا دنیاخوازا بوو، بهلـێ مرۆڤێن دیندار د وهسا نهبوون وان گۆته دنیاخوازێن مللهتێ خۆ: تێچوون بۆ ههوه بت تهقوا خودێ بكهن وگوهدارییا وی بكهن، خێرا خودێ بۆ وی یێ باوهری ب وی وپێغهمبهرێ وی ئینای وچاكی كرین، چێتـره ژ وێ یا بۆ قاروونی هاتییه دان.
وچهند دهلیڤهك بێڤه نهچوون دویماهییا زۆرداران یا (حهتمی) د ستوكورا قاروونی ژی ئالیا، خودێ دبێژت: گاڤا قاروونی ئهڤ كاره كری مه عهرد ب وی وخانییێ وی ڤه بره خوارێ، ووی چو بهڕهڤان نـهبـوون بهڕهڤانییێ ژ وی بكهن دهمێ عهزابا خودێ ب سهر دا هاتی، وئهو ل بـهر خـودێ یێ ئاسێ نهبوو دهمێ غهزهبا خۆ ب سهر دا ئینای، ڤێجا ئهوێن دوهی هیڤی خواستی كو وهكی وی بن، ئهڤرۆ گـۆتن: هندی خودێیه یێ وی بڤێت ژ بهنییێن خـۆ ئهو ڕزقێ وی بهرفرههـ دكهت، ویێ وی بڤێت ئهو ڕزقێ وی بهرتهنگ دكهت، وئهگهر خـودێ مـنـهت ل مـه نهكربا دا ئهو عهردی ب مه ژی ڤه وهكی قاروونی بهته خـوارێ؟
3- زانین: ئهو ژی وهكی مالـی خودانی طاغی دكهت، ومرۆڤێ زانا ئهگهر تهقوا خودێ ل نك نهبت، زانینا وی بهرێ وی ددهته زۆرداری و (طوغیانێ)، ڤێجا دێ بینی ئهو ڤێ زانینا خۆ دكهته ئامیرهتهكێ خراب بۆ تـێـبـرنا بهنییێن خودێ وتێكدانا ژینا وان، (وهههبێ كوڕێ مونهببهی) دبێژت: زانینێ وهكی مالـی طوغیانا خۆ ههیه.
ودهمێ ئهم بهرێ خۆ ددهینه دیرۆكا مرۆڤینییێ یا كهڤن ویا نوی دێ بینین زانین وپێشكهفتنا علمی ل چو دهمان وهكی دهمێ مه یێ نوكه نهبوویه، د گهل هندێ ژی ئهو طوغیانا بۆ مرۆڤی چێبووی، وئهو زولم وزۆردارییا ژ دهستێ مرۆڤان ب سهر مرۆڤان دا هاتی ژ ههمی دهمان پتـر بوویه..
ـ بۆچی؟
ـ چونكی ئهڤ علمه یێ د دهستێ هـنـدهك مرۆڤان دا خودێ نهنیاسییه، وباوهری ب پێغهمبهران نهئینایه، لهو تـێـبـرنا مرۆڤی ل نك وان وهكی ئاڤ ڤهخوارنێ كارهكێ ب ساناهی بوویه.
4- هێز وشیان: كو مرۆڤ خۆ ببینت یێ خودان هێزه وهند شیان ژی وی ههبت كو ڤێ هێزێ ب كار بینت، ئهڤه گرنگتـرین ئهگهره بهرێ وی ددهته دكتاتۆرییهت وطوغیانێ، وهنگی مرۆڤێ خودان هێز وشیان نابته طاغیه ئهگهر وی باوهری ههبت كو ئێكێ ژ وی ب هێزتـر د سهر وی ڕا ههیه دشێت -چی گاڤا بڤێت- وی بشكێنت، عـومـهرێ كــوڕێ عـهبـدلعهزیـزی د كاغهزهكا خۆ دا بۆ والـییهكێ خۆ نڤیسیبوو: ((ئهگهر شیانا ته بهرێ ته دا هندێ كو تو زۆردارییێ ل خهلكی بكهی، ل بیـرا خۆ بینهڤه كو خودێ دشێته ته، وتو بزانه ئهوا تو دئینیه سهرێ وان دێ چت، بهلـێ ئهوا ئهو دئیننه سهرێ ته دێ مینت)) یهعنی: ئهو زۆردارییا تو ل وان دكهی بلا چهندا مهزن ژی بت ههر ڕۆژهكێ دێ ب دویماهی ئێت، بهلـێ ئهو گونهها ب ڤێ چهندێ دكهفته ستویێ ته ته بهرنادهت ته بهرێ ته ددهته جههنهمێ.
5- حهسویدی وچاڤ پێ نهڕابوون: ئهڤه ژی گهلهك جاران بهرێ خودانی ددهته زۆردارییێ، گاڤا كهسهكی دیت خودێ قهنجییهكا د گهل ئێكێ دی كری، وئهڤ چهنده ل وی نهخۆش هات، ووی چاڤ پێ ڕانهبوون، وحهسویدی پێ بر، ئهڤ چهنده بهرێ وی دێ دهته هندێ ئهو لـێ بگهڕیێت ڤێ قهنجییێ ژ وی مرۆڤی بستینت، ئهگهر خۆ ب ڕێكهكا نهدورست ژی بت، وئهڤه زۆردارییه، وههر ئهڤ ئهگهرهیه بهرێ مرۆڤان ددهته غهیبهت ونهكامییێ، دێ بینی ئێك حهسویدییێ ب ئێكی دبهت، وچو ژێ نائێت ڤێجا دێ ڕابت بهحسێ وی د ناڤ خهلكی دا كهت ولـێ گهڕیێت وی بشكێنت.
ودیـرۆكا پێغهمبهران بۆ مه ئاشكهرا دكهت كو گهلهك جاران كافرێن مللهتێن وان ژ حهسویدی وچاڤ پێ نهڕابوون باوهری ب وان نهئینایه، خودایێ مهزن دبێژته پێغهمبهرێ خۆ یێ دویماهییێ -سلاڤ لێ بن-: [ولیزیدنَّ كثیراً منهمْ ما أُنزل إلیكَ منْ ربكَ طغیاناً وكفراً فلا تأسَ علی القومِ الكافرین] (المائدة: 68) گهلهك ژ خودانێن كیتابێ هاتنه خوارا قورئانێ بـۆ ته ژبلی دفن بلندییێ وكوفرێ تشتهكی ل وان زێده ناكهت، وئهو حهسویدییێ ب ته دبهن، چونكی خودێ تو ب ڤێ پهیاما دویماهییێ یێ هنارتی، یا كو عهیبێن وان ئاشكهرا دكهت، ڤێجا تو ئهی مـوحـهمـمـهد ل سهر كافرییا وان ب خهم نهكهڤه یهعنی: حهسویدییـێ ئێكا هند ژ خودانێن كیتابێ چێكر ئهو كوفرێ ب قورئانێ بكهن وباوهرییێ ب پێغهمبهرینییا موحهممهدی -سلاڤ لێ بن- نهئینن، ههر چهند وان باش دزانی كو ئهو پێغهمبهرهكێ ڕاستگۆیه.
ئهڤه هندهك ژ وان مهزنتـرین ئهگهرا بوون یێن بهرێ مرۆڤان ددهنه طوغیان وسهرداچوونێ، وتشتهكێ دی یێ گرنگ ههیه دڤێت ئهم ژ بیـرا خۆ نهبهین، ئهو ژی ئهڤهیه: كو خهلكه زۆردار ودكتاتۆران دورست دكهن، وخهلكه دهستێ وان بۆ زۆردارییێ درێژ دكهن..
قورئان دهمێ بهحسێ طوغیانا فیـرعهونی دكهت، دبێژت: [ونادى فرعون في قومه قال يا قوم أليس لي ملك مصر وهذه الأنهار تجري من تحتي أفلا تبصرون أم أنا خير من هذا الذي هو مهين ولا يكاد يبين فلولا ألقي عليه أسورة من ذهب أو جاء معه الملائكة مقترنين فاستخف قومه فأطاعوه إنهم كانوا قوما فاسقين] (الزخرف: 51-54) وفیـرعهونی د ناڤ مهزنێن مللهتێ خۆ دا كره گازی وخۆ ب مهلكاتییا (مصرێ) مهزن كر وگۆت: ئهرێ ما ملكێ (مصرێ) نه یێ منه وئهڤ ڕویباره د بن من ڕا دبۆرن؟ ئهرێ ما هوین هێز ومهزنییا من، ولاوازی وههژارییا مووسای نابینن؟ نێ ئهز ژ ڤی یـێ چو پشتهڤان د گهل دا نه چێتـرم، چونكی ئهو ب خۆ ب كارێ خۆ ڕادبت وخۆ بێ بها دكهت، بهلكی نێزیكه كهس دگۆتنا وی نهگههت ژ بهر نهدورستییا ئهزمانێ وی، وكوفر وههڤڕكییێ بهرێ فیـرعهونی دا ڤێ گۆتنێ. ڤێجا ئهگهر ڕاسته كو مووسا پێغهمبهرێ خودێیه -وهكی ئهو دبێژت- پا دێ بلا هندهك بازنكێن زێڕی ب سهر وی دا هاتبانه خوارێ، یان بلا هندهك فریشته د گهل وی هاتبان وههمی پێكڤه بۆ وی ببانه شاهد كو ئهو پێغهمبهرێ خودێیه بۆ مه. وفیـرعهونی سڤكی بۆ خۆ ب عهقلێ مللهتێ خۆ كر وبهرێ وان دا سهرداچوونێ، ووان گوهدارییا وی كر وباوهری ب مووسای نهئینا، هندی ئهو بوون ئهو مللهتهكێ سهردا چووی بوون، و ژ ئهمرێ خودێ وڕێكا وی یا ڕاست ددهركهفتی بوون.
فیـرعهونی سڤكی بۆ خۆ ب عهقلێ مللهتێ خۆ كر، ئهو ههمی وهكی پێشییان حسێبكرن، دگۆته وان: ئهز خودایێ ههوهمه، ههر چهنده بیـرا هندهك ژ وان دهات دهمێ ئهڤی فیـرعهونی د ناڤ پێچكێ دا خۆ پیس دكر! د گهل هندێ ژی كهسێ ژ وان نهگـۆتـێ: ئهز بهنی چاوا تو خودایێ مه یێ بلندتری، وتو ئهو بووی یێ ئهم ته دنیاسـیـن؟ وسڤككرنا دكتاتۆر وطاغووتان بۆ عهقلێ مللهتی كارهكێ كهڤنه نوییه، ل سهری ئهو چار دیوارێن بلند ل دۆر عهقلێ مللهتی ئاڤا دكهن، ووه ناكهن ئهو هزرێ د تشتهكی دا بكهن ئهگهر ئهو تشت ئهو نهبت یێ سهرۆكێ مهزن دڤێت، ومللهت ئهگهر ب ڤێ ئێكێ رازی بوو وخۆ ب دهست زۆرداری ڤه بهردا هنگی بۆ زۆرداری گهلهك دێ یا ب ساناهی بت چی تشتێ وی بڤێت ئهو بكهته د سهرێ خهلكی دا بلا خۆ تشتهكێ گهلهكێ نه بهرعهقل ژی بت، بێژت: ئهزم ڕۆژێ دههلینم، دێ بێژنێ: بهلـێ وههیڤێ ژی! بێژت: ئهزم بارانێ دبارینم، دێ بێژنێ: بهلـێ وبهفرێ ژی..
ومللهت گاڤا گههشته ڤێ دهرهجێ هنگی دڤێت مرۆڤ فاتحهكێ بدهته سهر! ئیمام ئهحمهد ژ عهبدللاهێ كوڕێ عهمری ڤهدگوهێزت، دبێژت: پـێـغـهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: [ئهگهر ههوه دیت ئومـمـهتا من ترسیا بێژته زۆرداری: تو یێ زۆرداری هنگی خاترا خۆ ژێ بخوازه] یهعنی: دهستان ژێ بشۆ، ئهو دچوویینه!
وچهند (تهعقیبهكا) د جهێ خۆ دا بوو دهمێ قورئانێ گۆتی: [إنهم كانوا قوما فاسقين] مللهتێ فیرعهونی ب خۆ مللهتهكێ فاسق بوو، یێ دسهردا چووی بوو، ئهو دئاماده بوون دكتاتۆرییهتا فیـرعهون قهبویل بكهن، لهو فـیـرعهونی د خـۆ ڕا دیت خۆ ل سهر سهرێ وان بكهته دكتاتۆر، بێژتێ: وهكی من دڤێت هزر بكهن، وڕێكا من دڤێت لـێ ههڕن.
مللهت دكتاتـۆران چێ دكهن، ومللهت تهختێن وان ب خوینا خۆ دپارێزن، سهرێ خۆ بۆ وان دچهمینن دا ئهو ل سهر مللێن وان بلند ببن، وحهقێ خۆ ل دویڤ وان بهرددهن دا ئهو دسهردا بچن، ویا غهریب ئهوه مللهتێن فاسق خۆ پشتی عهرشێن دكتاتـۆرێن وان دهلوهشیێن ژی هێشتا ب هیڤینه جارهكا دی كهلهخێ مرارێ دكتاتـۆری زێندی بكهنهڤه، وباوهر ژ چاڤێن خۆ ناكهن كو ئهو نهما، لهو سوننهتا خودێ د گـرتـنا دكتاتـۆران دا ئهوه پـتـرین جارا ئهو كـهلهخـێ وان ب ساخی یان ب مراری نیشا چاڤێن مللهتێن وان ددهت، وهكی كو د گهل فیـرعهونی كری ڕۆژا كهلهخێ وی ژ دهریایێ ئینایه دهرێ وهاڤێتییه بهر پییێن وان، دا ئهو (خودایێ خۆ بلندتر) د ڕهزیلتـرین كراسی دا ببینن، دهمێ خودێ گۆتییێ: [فاليوم ننجيك ببدنك لتكون لمن خلفك آية وإن كثيرا من الناس عن آياتنا لغافلون].
وكانێ چاوا پهیدا بوونا دكتاتـۆران موصیبهتهكا مهزنه ب سهر مللهتان دا دئێته هلوهشیانا وان ژی نعمهتهكا مهزنه خودێ د گهل بهنییان دكهت، و ژ ههژییه بۆ ههر مللهتهكێ كهفتنا زۆرداری دبینت -وهكی كو مه ل عیـراقێ ئهڤ چهنده دیتی- شوكرا خودێ بكهن، وكوفرێ ب ڤێ نعمهتا مهزن نهكهن، و د حهدیسێن دورست دا هاتییه كو مووسا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ومللهتێ وی ههر سال ل ڕۆژا عاشوورائێ ڕۆژی بۆ خودێ دگرن، ژ بهر كو ئهڤ ڕۆژه ئهو بوو یا فیرعهون تێدا خندقی، ئهڤه وهك شوكر بۆ خودێ، ودهمێ پێغهمبهرێ مه -سلاڤ لێ بن- ئهڤ چهنده زانی، وی ژی ههر ژ بهر ڤێ چهندێ ئهڤ ڕۆژییه دگرت.
ل دویماهییا دوعا مه ژ خودایێ مهزن ئهوه تۆڤێ دكتاتۆرییهتێ د ناڤ ئاخا مه دا شین نهكهتهڤه، ونهخشێ دكتاتۆرێ مه بكهته سهرێ ههمی دهستهبرایێن وی، وئهوێن رۆندكان ژی بۆ دبارینن، و ل سهر كهلهخێ وی یێ مرار دكهنه گری.
