دا تو بۆ یێن پشتی خۆ
ببییه نیشان
د قورئانا پیرۆز دا سوورهتهك ب ناڤێ (سوورهتا هوودی) ههیه تێدا بهحسێ هژمارهكا وان مللهتان دئێتهكرن یێن د سهر پێ خۆ دا چووین، وخۆ ژ پهرستنا خودایێ خۆ مهزنتـر وبلندتر دیتی، وكانێ دویماهییا وان چ بوو و چ غهزهب خودێ ب سهرێ وان ئینابوو، ئهڤ سوورهته ئهوا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ئاشكهرا كری كو وێ ئهو پـیـركر، د دویماهییا ڤێ سوورهتێ دا وپشتی ڤهگێڕینا ڤان سهرهاتییان سوورهت تهعقیبهكێ ددهت ودبێژت: [ذلك من أنباء القرى نقصه عليك منها قائم وحصيد. وما ظلمناهم ولكن ظلموا أنفسهم فما أغنت عنهم آلهتهم التي يدعون من دون الله من شيء لما جاء أمر ربك وما زادوهم غير تتبيب. وكذلك أخذ ربك إذا أخذ القرى وهي ظالمة إن أخذه أليم شديد. إن في ذلك لآية لمن خاف عذاب الآخرة ذلك يوم مجموع له الناس وذلك يوم مشهود] (هود: 100-103) یهعنی: ئهی موحهممهد! ئهوا هه یا مه ڤهگێڕای هندهكه ژ دهنگ وباسێن وان گوندان یێن مه خهلكێ وان تێبرین ئهم بۆ ته دبێژین.. ژ وان گوندان هندهك ههنه هێشتا شوینوارێن وان د بهر چاڤن، هوین دبینن، وهندهكان خۆ شوینوارێن وان ژی نهماینه. وكو مه ئهو تێ بـریـن تشتهكێ نهحهق نهبوو، مه چ زۆرداری ل وان نهكربوو، بهلكی وان ب كارێ خۆ یێ خراب زۆرداری ل خـۆ كربوو، ودهمێ فهرمانا مه ب تێبرن وعهزابدانا وان هاتی ئهو خوداوهندێن پهرستن بۆ دكر وهیڤییێن خۆ پێڤه گرێ ددان چـو مفا نـهگـههانـده، بهلكی وان پتـر نهخۆشی وعهزاب ل وان زێده كر..
وخودێ دبێژت: كانێ چاوا من ئهو زۆردارێن هه ب عهزابێ گرتن دهمێ وان بێ ئهمرییا من كری، وهسا ئهز دێ زۆردارێن د دویڤ وان ژی ڕا دئـێـن ب عهزابێ گرم ئهگهر وان ب كوفرا ب من كر.. هندی گرتنا منه ب عهزابێ گرتنهكا ب ئێش ودژواره. و د ڤێ تێبرنا مه دا بۆ ڤان زۆرداران شیـرهت وعیبرهت ونیشانهكا ئاشكهرا بۆ وی ههیه یێ ژ عهزابا خودێ یا ل ڕۆژا قیامهتێ بترست، ئهوێ ڕۆژا مرۆڤ هـهمـی تێدا بۆ حسێبێ وجزادانێ دئێنه كـۆمكرن، وخهلك ههمی وێ ڕۆژێ ب چاڤ دبینن.
ژ ڤان ئایهتان بۆ مه دیار دبت كو ڕێباز وسوننهتهكا خودایی د ڤی عهردی دا ههیه ههردهم ب جـهـ دئێت وجارهكا ب تنێ ژی نه ئهو پاش دكهڤت ونهدئێته گوهاڕتن، ههر چهنده بارا پتـر ژ خهلكی ڤێ چهندێ نزانن ژی یان ژ بیرا خۆ دبهن.. ئهڤ سوننهته ئهوه ههر جارهكا مرۆڤهكی یان دهستهكهكێ یان مللهتهكی زۆرداری بۆ خۆ كره ڕێباز ومهنههج -وزۆردارییا ژ ههمییێ مهزنتر پێلێدانا ئهمرێ خودێیه- خودێ غهزهبا خۆ دێ لـێ كهت، بهلكی بۆ دهمهكێ كورت یان یێ درێژ بهندكی ل دویڤ وی بهردهت، حهتا ئهو وه لـێ بێت هزر بكهت كو خودێ ئهوێ ژ بیركری، یان طوغیانا وی بگههته وێ دهرهجێ ئهو هزر بكهت كو خودێ ژی ئێدێ نهشێتێ!
وههر جار ئهڤ سوننهته بۆ پێكئینانا دو حكمهتان ب جـهـ دئێت:
یا ئێكێ: دا باوهرییا خهلكی ب خودێ و ب هێز وشیانا وی موكم ببت، وكو مهزنی ومان وزالبوون ههر یا وییه، وكهسهك ل بهر وی وئهمرێ وی ئاسێ نابت.
یا دووێ: دا زۆردار وزڕتهك وستهمكارێن وی سهردهمی ویێن پشتی هنگی ژی دئێن عیبرهتێ بۆ خۆ ژ ڤێ دویماهییێ وهربگرن یا ههگشتییه هندهكێن وهكی وان یان یێن ژ وان ب هێزتر.. چونكی هندهك جاران واقـع وئهو تشتێ مرۆڤ ب چاڤ دبینت بۆ مرۆڤی دبته مهزنترین دهرس ووهعظ.
بهلـێ تشتێ غهریبێ دیرۆكێ بۆ مه ڤهگێڕای ئهوه هندی زولم وزۆردارییه ئهگهر بۆ كهسهكی بوو سالۆخهتهكێ پێڤه نویسیای، ئێكا هند ژێ چێ دكهت گوهێن وی ژ گۆتنا حهقییێ كهڕ ببن وچاڤێن وی ژ دیتنا ئایهت وعیبرهتان كۆره ببن، لهو نهما ئێدی ئهو دهرسهكێ بۆ خۆ ژ وان زالمان ببینت یێن ل پێش چاڤێن وی چووین وبهرپهڕێ وان یێ دویماهییێ ب كرێتـتـرین ڕهنگ هاتییه پێچان.. بهرێ خۆ بدهنه دیرۆكێ.. چهند (زهعیمان) پهرداغێن سهركهفتنێ ل سهر كهلهخ وكولۆخێن زالمێن بهری خۆ فڕكرینه بێی عیبرهتهكێ بۆ خۆ ژێ وهربگرن؟ چهند سهرۆك وڕێبهر هاتینه و ل سهر كورسیكێن طاغیه ودكتاتۆرێن بهری خۆ ڕوینشتینه وبیـرا خۆ ل وێ دویماهییێ نهئینایه ڤه یا ئهو پێ چووین.. هـهر وهكی (چوون) بۆ وان نینه و (فهنابوون) ژ وان ناگرت؟
بیـرا مه ههمییان باش ل ئێك ژ ڤان طوغاتان دئێتهڤه ئهوێ خۆ ژ مرنێ مهزنـتـر دیتی، لهو وی -وئهو منافقێن لـێ كۆمبووین- ڕۆژهكێ ژ ڕۆژان دوریشمێ خۆ كربوو: (جئنا لنبقی ـ ئهم یێن هاتین دا بمینین!) ووان ژ بیرا خۆ بربوو كو یێ دمینت بهس خودێیه، وئهگهر ئێك هاتبا دا بمینت یا گههشتییه وان قهت نهدگههشتێ، خودێ ئاخ وئاڤ وبا ورزقێ بهرفرههـ دا بوو وان، بهلـێ وان هزر كر چونكی ئهو دبهركهفتینه لهو ئهڤ ههمییه یا گههشتییه وان، ل سهر عهردی دژیان بهلـێ خۆ ژ شهریعهتێ عهسمانی بلندتر ددیت!
ڕۆژا (نهكسه) ب دویڤ (نهكسێ) ڕا گههشتییه وان ژ بێ عاری ئهو ڕهقسین وگۆتن: مادهم (سهركێشێ مهزن) یێ ب سلامهته ئهم دسهركهفتینه، وحهتا گوهان ئهو د پیساتییێ ڕا نـقـۆ بـوویـن ژ نـوی وان ئالایێ شهڕێ پیرۆز (وحهملا ئیمانی) بلندكر، دا خهلكێ ساده پێ بێته خاپاندن! وههمی هزرا وان ئهو بــوو ئهو دێ شێن خودێ ژی -حاشا- خاپینن! بـهلـێ گاڤا دهم هاتی وڕۆژ تـمام بووی سوننهتا خـودێ ب جـهـ هات:
[وكذلك نولي بعض الظالمين بعضا بما كانوا يكسبون] (الأنعام: 129) هــۆسا و ب ڤی ڕهنگێ ههوه دیتی -خودێ دبێژت- ئهم هندهك زالمان ب هندهكان ڕا بهرددهین حهتا ئهو ب خۆ ئێك ودو دبرینن ژ بهر وێ كهدا خرابا وان كری.
وڕۆژا قیامهتێ -خودێ ب مهزنییا خۆ سویند دخۆت- ئهو ژ عهزابا گران خلاس نابن: [فوربك لنحشرنهم والشياطين ثم لنحضرنهم حول جهنم جثيا. ثم لننزعن من كل شيعة أيهم أشد على الرحمن عتيا. ثم لنحن أعلم بالذين هم أولى بها صليا. وإن منكم إلا واردها كان على ربك حتما مقضيا. ثم ننجي الذين اتقوا ونذر الظالمين فيها جثيا] (مریم: 68-72) جارهكا دی ئهو (زالم) د جههنهمێ دا دێ مینن ودهرناكهڤن.
وئهگهر ئهم بهرپهڕێن دیرۆكا زالمان قهلدهین، ل دویڤ سوننهتا گرتنا زۆرداران ئهوا خودێ د ڤی عهردی دا دانای، دێ بینین گهلهك جاران ئهو فیرعهون وطاغیه یێن خودێ بۆ دهمهكێ كورت، یان یێ درێژ، بهندك ل دویڤ وان بهردای، وئهجهلهكێ دهسنیشانكری بۆ دانای، ل پێش چاڤێن ستهملێكرییێن صهبركێش وههژار دئێنه تێبرن، بۆ هندێ دا دلێن وان هوین ببت ژ لایهكی ڤه، و ژ لایهكێ دی ڤه بۆ هندێ دا ئهو زالم ب كهلهخێن خۆ یێن مرار ڤه، یان ب شوینوارێن خۆ، ببنه ئهو نیشان یا خودان چاڤ عیبرهتان ژێ وهربگرن..
بۆ نموونه بهرێ خۆ بدهنه دویماهییا پێشهوایێ كاروانێ طوغات وزۆردان (فیرعهونێ مووسای)، ئهوێ ب دههان جاران قورئانێ سهرهاتییا وی بۆ مه ڤهگێڕای.. ئهو یا ب چ ڕهنگ چوو؟
دوژمنكارییهك نهمابوو وی د گهل خودان باوهرێن ههژار نهكری، ودویماهییا (ئیبداع وعهبقهرییهتا) وی ویا دهستهكا وی یا مونافق بهرێ وی دا هـنـدێ ئهو خوداینییـێ ژ خـودێ بستینت، و ل بهر خۆ بكهت، پشتی وهلات ب هـهمـی خێر وخێرات ڤه ژ مرۆڤان ستاندی و ل سهر ناڤێ خۆ وقههرهمانێن (بنهمالـێ) طاپۆ كری!
بهرێ خۆ بدهنه ڤی مهشههدی دهمێ وی مللهت ل مهیدانهكا بهرفرههـ كۆمكری دا (خطابهكا تاریخی) وگرنگ بۆ وان پێشكێش بكهت.. چ گۆت؟
[يا قوم أليس لي ملك مصر وهذه الأنهار تجري من تحتي أفلا تبصرون] ئهی مللهتێ منێ خۆشتڤی! ما ملكێ مصرێ ههمی نه یێ منه؟ ئهڤ جۆ وڕویباره ما نه د بن شیرێ من ڕا دبۆرن؟ ئهڤ پارییێ نانی یێ هوین دخۆن ما نه ژ دهولهت سهرێ خۆ ئهز ددهمـه هـهوه؟ ما نه ئهزم خودان؟
وگاڤا وی دیتی ههمییان سهرێن خۆ شۆڕكرن وكهسێ نهگۆتێ: نهخێر ئهز بهنی وه نینه!! ئهو وهسا تێ گههشت كو پا دیاره ئهوا من گۆتی ڕاسته وئهزم رزقــی ددهمـه وان، ڤێجا مادهم وهسایه ما بۆچی ئهز خودایێ وان ژی نابـم؟ ئینا بـڕیار دا جارهكا دی مللهت كۆم ببت دا سهرۆك نویتـرین بڕیارا ئهو گههشتییێ د ناڤ وان دا ڕاگههینت: [فحشر فنادى. فقال أنا ربكم الأعلى] گۆت: خودایێ ههوه یێ بلندتر ئهزم، تشتێ من دڤێت ئهوه قانوین، وكهسێ من نهڤێت ئهوه خائین، وحاكمی ئهگهر قهناعهت بۆ چێبوو كو ئهوه خودێ وكهس نه دسهر ڕایه نه د بهر ڕایه، تو چ هزر دكهی حوكمداریا وی دێ یا چاوا بت؟
وگاڤا ترار تژی بووی د سهر دا چوو.. [فلما آسفونا انتقمنا منهم فأغرقناهم أجمعين. فجعلناهم سلفا ومثلا للآخرين] (الزخرف: 55-56) خودێ دبێژت: گاڤا فیرعهونی ودهستهكا وی كهربێن مه ڤهكرین.. وهزر بكهن ئهوا چهند طوغیان د عهردی دا كر حهتا خودایێ حهلیم وبێنفرهه بێژت: دهمێ وان كهربێن مه ڤهكرین! چ چێبوو؟ [انتقمنا منهم] مه تۆل ژ وان ستاند، ب ڕهنگهكێ وهسا خودێ دبێژت: مه ئهو كره مهتهل ونموونه بۆ ههر زالمهكێ پشتی وی دئێت دا عیبرهتێ بۆ خۆ ژێ بگرت.
وگاڤا فـیـرعـهون كهفـتـییـه ناڤ پێلێن دژوار وپـێ حهسیای كو بهۆستهك د ناڤبهرا وی ومرنێ دا یا مای، ئـهو قـیـنـاعـێ ژ درهو وی ب سهر دێمێ خۆ دا گرتی وی ب خۆ دڕاند: [حتى إذا أدركه الغرق قال آمنت أنه لا إله إلا الذي آمنت به بنو إسرائيل وأنا من المسلمين] (یونس: 90) هنگی ژ نوی وی شاهده دا وگازی كر: من باوهری ب وی خودایی ئینا یێ ئسرائیلییان باوهری پێ ئینای وئهز ئێك ژ موسلمانامه!
[آلآن وقد عصيت قبل وكنت من المفسدين] ژ نوی وتو ئهو بووی یێ حهتا دوهی ته عهرد تژی فهساد كری؟ ژ نوی وتو ئهو بووی یێ دار وبهر ژ زولم وتهعدایییا ته خلاس نهبووین؟ ئهڤه چ باوهرییا خرشه ل دهمهكێ وهسا هاتی كو ته دهلیڤه تێدا نهمای چو ستهمكارییێن دی بكهی؟
نه.. خودێ ژ هندێ مهزنتـره تو ب شاهدهدانهكا ژ درهو وی د سهرا بـــبـهی یان -حاشا- وی بخاپینی، تۆبا دورست نه ئهوه یا ل بهر دهرازینكا مرنێ سهری هلدهت، ئهڤرۆ تو ژ جـزایـێ خۆ یێ عادل قورتال نابی، سوننهتا خودێ یه د عهردی دا زولم گاڤا گههشته حهددهكی ئهو ب خۆ وهكی ئاگری خۆ دخۆت..
وپشتی بهرپهڕێ وی یێ ڕهش هاتییه پێچان فـهرمانا خـودێ ژ بانێن بلند هات: [فاليوم ننجيك ببدنك لتكون لمن خلفك آية وإن كثيرا من الناس عن آياتنا لغافلون] (یونس: 92) ئهی فیرعهونێ بچویك! یێ خۆ ددیت مهزن، ئهڤرۆ ئهم ناهێلین چو ماسی لهشێ ته بخۆن، یان زڤڕۆك ته داعویرن وبهرزه بكهن، ئهم كهلهخێ ته یێ مرار دێ هاڤێینه بهر لێـڤـا ئاڤێ دا ههڤالێن ته ته ببینن، ودا تو بۆ وان یێن پشتی ته دئێن ژی حهتا ڕۆژا قیامهتێ ببییه نیشان..
ووهسا چێبوو لهشێ وی پاراستی ما وبوو ئهو ئایهتا مهزن یا دڤیا زۆردار عیبرهتێ بۆ خۆ ژێ وهربگرن.. بـهلـێ پتـرییا خهلكی عیبرهتێ ژێ وهرناگرن [وإن كثيرا من الناس عن آياتنا لغافلون] عیبرهتێ ژێ وهرناگرن چونكی ئهو دغافلن، وهزر ناكهن كو خودێ ههر جارهكا بڤێت دشێت وی كراسێ وی كرییه بهر فیرعهونی بكهته بهر وان ژی.
وهۆسا فیرعهون چوو وسهرهاتییا وی.. وهۆسا گهلهك فیرعهون د دویڤ وی دا هاتن وعیبرهت بۆ خۆ ژ وی وهرنهگرت.. وههر جارهكا فیرعهونهكێ بچویك هات وخۆ مهزن دیت، ودهست دا ڕێبازا خۆ یا نهپیرۆز وئاڤ وئاخ ومرۆڤ وحهیوان ودار وبهر ژ بهر وی كهفتنه ئیزایێ، چاڤ ودل ژ ترس وسههمان دا دێ تژی بن، نهفس ژ چوونا وی دێ بێ هیڤی بن، مرۆڤێن باوهرییهكا لاواز ههی دێ هزر كهن دیاره خودێ ژی حهز ژ وان دكهت لهو هنده ههڤسارێ وان بهرددهت، ومرۆڤێن بێ باوهر وێڤهتر دچن وهزر دكهن دیاره خودێ ژی -حاشا- ههڤالـێ وانه.. وهنگی بڕیارا خودێ ڕوهن وئاشكهرا ل بهر سنگێ خودان باوهران دئێته دانان:
[ما يجادل في آيات الله إلا الذين كفروا فلا يغررك تقلبهم في البلاد. كذبت قبلهم قوم نوح والأحزاب من بعدهم وهمت كل أمة برسولهم ليأخذوه وجادلوا بالباطل ليدحضوا به الحق فأخذتهم فكيف كان عقاب] (غافر: 4-5) ب هاتن وچوونا ڤان طوغاتان د وهلاتی دا نهئێنه خاپاندن، ئهو چهند ملكی بێخنه دهستێ خۆ، چهند جهماهیری ل دۆر خۆ كۆم بكهن، دا ئـهو خـۆ بـۆ وان بهلاڤێن ودهستان بۆ بقوتن، ئهو نهشێن خۆ ژ حهقییێ بلندتر لـێ بكهن، بهرێ خۆ بدهنه فیرعهونێن بچویك ومهزن ب چ دویماهی چوون؟ وڕۆژا ئهو چووین مال وملكێ وان، قـهسـر وقـوسویرێن وان، (ئهسیاد) و (جهماهیرێ) وان چ فایده گههانده وان دهمێ غهزهب حال بووی؟ چوننه! ئهو چوون ولهعنهت پێڕا: [وأتبعوا في هذه الدنيا لعنة ويوم القيامة].
ووهكی فیرعهونێ (مهزن) فیرعهونێ مه (یێ بچویك) ژی بهری چهند ڕۆژهكان چوو وهكی ههوه ههمییان دیتی.. ل دویڤ وێ سوننهتا نهئێته گوهاڕین یا خودێ د عهرد دا دانای، كو ئهو زالمان ڕوی ڕهش وشهرمزار بكهت پاشی ببهت، و ب دهستێن كێ؟
- هـهر ب وان دهستان یێن حهتا دوهی ئهو قهلو دكر، ووهكی صهیێ هار ب خهلكی ڕا بهرددا، وپشتی ههمی نێچیرێن خۆ پێ كرین ئهو ڕۆژ هات یا دۆرا وی تێدا بێت، وهكی بهری وى دۆرا گهلهكان هاتی ووی چو عیبرهت بۆ خۆ ژێ وهرنـهگـرتی، پـشـتی وی ژی دۆرا گهلهكێن دی دێ ئێت یێن عیبرهتێ بۆ خۆ ژ وی وهرنهگرن!
ویا غهریب ئهوه كا چاوا دهسپێكا فیرعهونان ههمییان وهكی ئێكه، دویماهییان وان ژی وهكی ئێكه.. دهمێ ل سهر هێز وشیانا خۆ ب ڕوی قائیمی وبێ شهرم ڤه تڕانهیان بۆ خۆ ب خودێ وپێغهمبهری دكهن، شریعهتی ژ ژینا خۆ لاددهن، وگاڤا هاتنه بهر كـنـفـا عـهدالهتێ ولهعنهتا ئـهبهدی ژ نوی بـیـرا وان ل خودێ دئێتهڤه وگازی دكهن: [حتى إذا أدركه الغرق قال آمنت أنه لا إله إلا الذي آمنت به بنو إسرائيل] هــهر وهكی ل بیـرا وان نائێته ڤه كو دهمێ شیرێ زولمێ د دهستێ وان دا یێ ڕویس ئهو (لا إله إلا الله) مـهزنـتـریـن تاوان بـوو خـودان پێ تێ بچت! ههر وهكی ل بیـرا وان نائێتهڤه چهند مزگهفتێن گازییا (لا إله إلا الله) لـێ دهاته بلندكرن وان یێن ههڕفاندین، وچهند ئهنییێن پاقژ یێن ب (لا إله إلا الله)ێ ڤه دچوونه سوجوودێ وان پستالێن خۆ یـێـن پیس یێن داناینه سهر، و ب كینا خۆ یا ڕهش ب ساخی یێن بن ئاخ كرین.
(لا إله إلا الله) -إن شاء الله- دێ ئهو تۆكا لهعنهتێ بت یا ل ئاخرهتێ بهرێ وان ددهته جههنهمێ، چونكی (قورئان) كانێ چاوا ل ئاخرهتێ بۆ مرۆڤهكی دبته ڕێبهر حهتا وی دبهته بهحهشهتێ، ههر ئهو قورئان بۆ ئێكێ دبته دهلیل حهتا وی دهاڤێته د ئاگری دا..
الله أكبـر! لا شـمـاتــة بـمــــیــــــت
لكنْ زوال القحط بشری للوری
وپشتی ڤێ ههمییێ.. خودێ ئایهتێن ئاشكهرا دهم بۆ دهمی نیشا خهلكی ددهت، دا ئهو دلێن غافل هشیار بكهت، وهزرێن ڤهشارتی ئاشكهرا بكهت، ونهفسێن تاری بهژینت وروهن بكهت، ئهگهر د ناڤ خهلكی دا هندهك ههبن عیبرهتێ ژ وی تشتی ببینن یێ دبینن! ئهگهر نه.. دیرۆك گهلهك جاران یا هاتییه دوبارهكرن [فأخذناه وجنوده فنبذناهم في اليم فانظر كيف كان عاقبة الظالمين] (القصص: 40).
