ئعتكاف
ئعتكاف ئێك ژ وان سوننەتانە یێن گرێدای ب مزگەفتێ ڤە ، وئەو ـ وەكی زانا ددەنە نیاسین ـ ئەوە مرۆڤ بمینتە د مزگەفتێ ڤە ب ئنیەتا عیبادەتی .
بوخاری وموسلم ژ عائیشایێ ڤەدگوهێزن ، دبێژت : پـێـغـەمـبـەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ل دەهێن دویـمـاهـییـێ ژ رەمەزانێ ئعتكاف دكر حەتا خودێ رحا وی ستاندی .
وئعتكاف بـۆ هندێ یە دا كـو مرۆڤ دەمەكێ دەسنیشانكری ل مالەكێ ژ مالێن خودێ بمینت ودەستی ژ دنیایێ بشۆت ، وگەلەك زكر وعیبادەتێ خودێ بكەت .
وشەرتێ ئعتكافێ یێ مەزن ئەوە مرۆڤ ئنیەتا خۆ بینت ، كو هندە دەمی ئەو بۆ عیبادەتكرن دێ مینتە ل مزگەفـتـێ ، ومانا وی ئەگەر نە ل مزگەفتێ بت نابتە ئعتكاف ، وئەو مرۆڤێ ئعتكافێ دكەت دڤێت یێ ب نڤێژ بت ، ودڤێت خۆ ژ وان كاران بدەتە پاش یێن مرۆڤێ نە موعتەكف دكەت ، وەكی : چوونا نڤینێ ، سەرەدانا نساخان ، ودویچوونا جەنازان، ودەركەفتنا ژ مزگەفتێ ئەگەر بۆ كارەكێ گەلەكێ پێتڤی نەبت .
و ل دۆر كێمتـرین دەم ئعتكاف پێ دورست دبت چو ( نصووصێن شەرعی ) نینن ، لەو هندەك زانا دبـێـژن : ئعتكاف چێ دبت ئەگەر خۆ دەمەكێ كورت ژی بت .
ومرۆڤێ ب ئنیەتا ئعتكافێ ل مزگەفتێ بمینت دێ یێ خودان خێر بت ئەگەر خۆ هندەك بڕوینت یان بنڤت وعیبادەتی نەكەت ژی .
گونەها هێلانا نڤێژێ
نڤێژ وەكی بۆ مە دیار بووی ستوینا ئیسلامێ یە ، ومەزنتـرین كارە مرۆڤێ موسلمان پێ ڕادبت ، لەو هێلانا ڤی كاری ژی ب دیتنا ئیسلامێ و ل دویڤ ئایەت وحەدیسان گونەهەكا گەلەكا مەزنە .. خودایێ مەزن د قورئانا پیرۆز دا بەحسێ هندەك ژ وان چاكان دكەت یێن هندەك خراب ب دویڤ كەفتین ، ودبێژت : [ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ مِنْ ذُرِّيَّةِ آدَمَ وَمِمَّنْ حَمَلْنَا مَعَ نُوحٍ وَمِنْ ذُرِّيَّةِ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْرَائِيلَ وَمِمَّنْ هَدَيْنَا وَاجْتَبَيْنَا ۚ إِذَا تُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ آيَاتُ الرَّحْمَٰنِ خَرُّوا سُجَّدًا وَبُكِيًّا ۩(58)فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ ۖ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا(59)إِلَّا مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَٰئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ شَيْئًا(60) ـ ئەو ئەون یێن خودێ ژ قەنجییا خۆ نعمەت د گەل كرین ، وئەو كرینە پێغەمبەر ژ دووندەها ئادەمی ، و ژ دووندەها وان یێن مە د گەل نووحی د گەمییێ دا هلگرتین ، و ژ دووندەها ئیبراهیم ویەعقووبی ، و ژ وان یێن مە بەرێ وان دایە باوەرییێ وبۆ پێغەمبەرینییێ هلبژارتین ، ئەگەر ئایەتێن خودایێ پڕدلـۆڤان بۆ وان دئێنە خواندن ئەو ئایەتێن بەحسێ تەوحیدا خودێ دكەن ئەو ب خۆشكاند وچەماندن ڤە بۆ خودێ دچنە سوجدێ ، و ژ ترسێن خودێ دا دكەنە گری . ڤێجا پشتی ڤان یێن قەنجی د گەل هاتییە كرن هندەك دویكەفتییێن خراب هاتن نڤێژ هەما نەكرن ، یان ژی ل دەمێ وان یێ دورست نەكرن ، یان نڤێژ ب دورستی نەكرن ، ودویكەفتنا وان تشتان كر یێن ل دویڤ دلچوونێن وان بن ، ڤێجا پاشی ئەو دێ خرابییێ وشەرمزارییێ د جەهنەمێ دا بینن . بەلـێ هەچییێ تۆبەكری ژ وان وباوەری ب خودێ ئینای وچاكی كرین ، ئەوان خودێ تۆبا وان دێ قەبویل كەت ، وئەو د گەل خودان بـاوەران دێ چنە بەحەشتێ ، وتشتەك ژ خێرا كریارێن وان یێن چاك نائێتە كێمكرن ] .
و ژ ڤـێ ئایـەتـێ ئاشكەرا دبت كـو ئــەو كەسێن پشت بدەنە كرنا نڤێژێ ب ئێكجاری ، یان ژی سستییێ د كرنا نڤێژێ دا بكەن ، وبمرن وتۆبە نەكەن ، ئەو ل ئاخرەتێ دێ تویشی شەرمزارییەكا مەزن بن .
و ل دۆر حوكمێ نەنڤێژكەری د دنیایێ دا ، دێ بێژین : زانایێن ئیسلامێ نەنڤێژكەری دكەنە دو پشك :
1 ـ ئەوێ نڤێژێ نەكەت چونكی باوەری ب نڤێژێ نەبت ، یان یاری وتڕانەیان بۆ خۆ پێ بكەت :
ئەڤی هەمی زانا ل وێ باوەرێنە كو ئەو كافرە ووی وئیسلامێ چو د گەل ئێك نینە ، و د ساخییا وی دا وپشتی مرنا وی ژی هەمی ئەحكامێن كوفرێ ل سەر دئێنە ب جهئینان ، وەكی هەر كافرەكێ دی .
2 ـ ئەوێ ژ خەمساری سستییێ د كرنا نڤێژێ دا بكەت ، ئەگەر نە وی باوەری یا پێ هەی :
ئەڤی زانا د دەر حەقا وی دا یێن بووینە دو پشك :
جمهوورێ زانایان ل وێ باوەرێنە كو ئەڤ مرۆڤە كافر نابت كوفرەكا وەسا كـو ئـەو ژ دینی دەركەڤت ، لەو ئەحكامێن كافران ل سەر نائێنە ب جهئینان نە د ساخییا وی دا ونە پشتی مرنا وی ، بەلێ ئەو ب ڤی كارێ كو گونەهەكا مەزن دكەت ، وگەلەك زانا بۆ هندێ دچن كو گونەها هێلانا نڤێژێ ژ گونەها كوشتنا وێ نەفسا خودێ فەرمان پێ نەدای مەزنتـرە ، چونكی ئەو خودانێ خۆ نێزیكی كافرییێ دكەت .
وخودانێن ڤێ بۆچوونێ پەیڤا كوفرێ ئەوا د هندەك حەدیسان دا بۆ ڤی ڕەنگێ مرۆڤان هاتی وەسا یا تەفسیركری كو ئەو بۆ ترساندنێ یە .. ژ وان حەدیسان :
1 ـ موسلم ژ جابرێ كوڕێ عەبدللاهی ڤەدگوهێزت ، دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گـۆت : [ إِنَّ بَيْنَ الرَّجُلِ وَبَيْنَ الشِّرْكِ وَالْكُفْرِ تَرْكَ الصَّلاةِ ـ د ناڤبەرا زەلامی وشركێ وكوفرێ دا هێلانا نڤێژێ یە ] .
2 ـ ترمذی ونەسائی وئبن ماجە ژ بورەیدەی ڤەدگوهێزن ، دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ الْعَهْدُ الّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ الصَّلاةُ فَمَنْ تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ ـ ئەو پەیمانا د ناڤبەرا مە ووان دا هەی نڤێژە ، ڤێجا هەچییێ وێ نەكەت ئەو كافر بوو ] یەعنی : تشتێ مە وكافران ژێك جودا دكەت كرنا نڤێژێ یە .
و ژ بەر ڤێ چەندێ عەبدللاهێ كوڕێ شەقیقی ـ خودێ ژێ رازی بت ـ دگۆت : ( صەحابییێن موحەمـمـەدی ـ سلاڤ لـێ بن ـ هێلانا كارەكی ژبلی نڤێژێ نەددیت ژ كوفرێ یە ) .
بەلـێ چونكی هندەك حەدیسێن دی یێن هەین هندێ دگەهینن كو هیلانا نڤێژێ ژ كسلانی خودانی ئێكجار ژ دینی دەرنائێخت ، جمهوورێ زانایان حوكم ب كوفرا وی نەدایە ، هەر چەندە هندەك زانا هەنە دبێژن : ئەو ژی كافرە ، وئەحكامێن كوفرێ ل سەر دئێنە ب جهئینان .
ژ وان حەدیسان یێن حوكم ب كوفرا ڤان ڕەنگە مرۆڤان نەدای :
ئەبوو داوود ونەسائی وئبن ماجە ژ عوبادەیێ كوڕێ صامتی ڤەدگوهێزن ، دبێژت : من گوهــ ل پێغەمبەری بوو ـ سلاڤ لـێ بن ـ دگۆت : [ خَمْسُ صَلَوَاتٍ كَتَبَهُنَّ اللّهُ عَلَى الْعِبَادِ ، فَمَنْ جَاءَ بِهِنَّ لَمْ يُضَيِّعْ مِنْهُنَّ شَيْئًا اسْتِخْفَافًا بِحَقِّهِنَّ ، كَانَ لَهُ عِنْدَ اللّهِ عَهْدٌ أَنْ يُدْخِلَهُ الْجَنَّةَ، وَمَنْ لَمْ يَأْتِ بِهِنَّ فَلَيْسَ لَهُ عِنْدَ اللّهِ عَهْدٌ ، إِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ ، وَإِنْ شَاءَ أَدْخَلَهُ الْجَنَّة ـ پـێـنج نـڤـێـژ هەنە خودێ ئەو ل سەر بەنییان نڤیسینە وكرینە فەرز ، ڤێجا هەچییێ ب وان بێت وچو ژێ زەعێ نەكربت وەكی سڤككرن ب حەقێ وان ، وی سۆزەك ل نك خودێ هەیە ئەو وی ببەتە بەحەشتێ ، وهەچییێ ب وان نەئێت وی چو سۆز ل نك خودێ نینن ، ئەگەر وی بڤێت ئەو دێ وی عەزاب دەت ، وئەگەر بڤێت دێ وی بەتە بەحەشتێ ] .
وئاشكەرایە كو ئەگەر ئەو یێ كافر با خودێ ئەو نەدبرە بەحەشتێ ، چونكی خودێ سۆز دایە كافری قەت نەبەتە بەحەشتێ .
و ل دویماهییێ دێ بێژین : نڤێژ بۆ خودانێ خۆ ل ئاخرەتێ ئەو ڕۆناهییە یا بەرێ وی ددەتە ڕێكا بەحەشتێ ، ل وی دەمێ ژ تاری تێكەلی ئێك دبن، وڕێكێ ل بەر مرۆڤی بەرزە دكەن ، موسلم ژ ئەبوو مالكێ ئەشعەری ڤـەدگـوهـێـزت ، دبێژت : پێغەمبەرێ خودێ ـ سلاڤ لـێ بن ـ دبێژت : [ الطّهُورُ شَطْرُ الإِيمَانِ ، وَالْحَمْدُ لِلّهِ تَمْلأُ الْمِيزَانَ ، وَسُبْحَانَ اللّهِ وَالْحَمْدُ لِلّهِ تَمْلآنِ أَوْ تَمْلأُ مَا بَيْنَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ ، وَالصَّلاةُ نُورٌ ، وَالصَّدَقَةُ بُرْهَانٌ ، وَالصَّبْرُ ضِيَاءٌ ، وَالْقُرْآنُ حُجَّةٌ لَكَ أَوْ عَلَيْكَ ، كُلّ النَّاسِ يَغْدُو فَبَايِعٌ نَفْسَهُ فَمُعْتِقُهَا أَوْ مُوبِقُهَا ـ پاقژی ودەسنـڤـێـژ نـیـڤـا باوەرییێ یە ، و ( الحمد لله ) تەرازییێ تژی خێر دكەت ، و ( سبحان الله والحمد لله ) هەردو د ناڤبەرا عەسمانان وعەردی دا تژی خێر دكەن ، ونڤێژ ڕۆناهییە ، ودانا خێرێ دەلیلە ، وصەبر گەشاتییە ، وقورئان هێجەتە یان بۆ تە یان ل سەر تە ، هەمی مرۆڤ دەردكەڤن ، ڤێجا ئێك هەیە نەفسا خۆ ئازا دكەت ، وئێك نەفسا خۆ تێ دبەت ] .
هیڤییا مە ژ خودایێ مەزن ئەوە ئەو نڤێژ وعیبادەتێ مە بۆ خۆ قەبویل بكەت ، ومە ل ئاخرەتێ بكەتە خودان ڕۆناهی [ يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ يَسْعَىٰ نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَانِهِمْ بُشْرَاكُمُ الْيَوْمَ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا ۚ ذَٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ(12).
(رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلَاةِ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ۚ رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ(40)رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ)(41).
والحمد لله رب العالمین .
