چەند مەسەلەك ل دۆر تەعبیرا خەونێ
وهەر ل دۆر مەسەلا تەعبیركرنا خەونێ هندەك مەسەلێن جودا جودا هەنە مە دڤێت ل ڤێرێ بەحس ژێ بكەین ، ئەو ژی ئەڤەنە :
ئێك : خەونا شەڤێ وڕۆژێ د تەعبیرێ دا وەكی ئێكە :
د ناڤ خەلكی دا یا بەلاڤە كو ئەو خەونا مرۆڤ بەری سپێدێ ( ل دەمێ پاشیڤێ ) ببینت دورسـتـتـرە ژ وێ خەونێ یا ل ڕۆژێ یان ل دەسـپـێكا شەڤێ مرۆڤ دبـیـنـت ، وبـنـاخەیـێ ڤێ گۆتنێ ژ وێ حەدیسێ یە یا ئەبوو سەعید ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ڤەدگوهێزت وتێدا هاتیە : [ أصدقُ الرؤیا بالأسحار ـ ڕاستـتـرین خـەون ئەون یێن ل بەری سپێدێ دئێنە دیتن ]
وزانا د سەنەدا ڤێ حەدیسێ دا ب خیلاف چووینە ، وگەلەك ژێ ل وێ باوەرێنە كو ئەڤ حەدیسە یا دورست نینە ، وئیمامێ بوخاری د ( صەحیحا ) خـۆ دا ( باب رؤیا اللیل ) و ( باب رؤیا النهار ) دانایە ، وهەر وەكی وی ب ڤێ چەندێ ڤیایە بێژتە مە : چو جودایی د ناڤبەرا خەونا شەڤێ وڕۆژێ دا نینە ، نە بەس هندە بەلكی وی ل بن ناڤێ ( باب رؤیا النهار ) گۆتنەكا زانایێ ناڤدار ( محمد بن سیرین ) ی ڤەگوهاستیە تێدا هاتیە : (( رؤیا النهار مثل رؤیا اللیل ـ خەونا ڕۆژێ وەكی خەونا شەڤێ یە )) وخۆ ئەگەر هات وحەدیسا بۆری یا دورست ژی بت بەلكی مەخسەدا ( ابن سیرین ) ی ب ڤێ ئاخفتنێ ئەو بت دەمێ دیتنا خەونێ چو كاری د تەعبیرا خەونێ دا ناكەت ، یــەعــنــی : ئـەگـەر مرۆڤەك خەونەكێ ب ڕۆژێ یان ب شەڤێ ببینت تەعبیرا وان دێ ئێك بت .
دوو : خەون ب تەعبیرێ ڤە یا گرێدایە :
د حەدیسەكێ دا یا ( ئەبوو رەزین ) ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ڤەدگوهێزت ، هاتیە : [ رؤيا المسلم جزءٌ من ستةٍ وأربعينَ جزءاً من النبوة وهيَ على رجلِ طائرٍ ما لم يحدث بها فإذا حدّثَ بها وقعتْ ـ خەونا موسلمانی پشكەكە ژ چل وشەش پشكێن پێغەمبەرینیێ ، وئەو ل سەر پێ گهیریە هندی ئـەو وێ بۆ كەسێ نــەبــێــژت ، ڤـێـجـا ئـەگـەر وی ئەو گۆت ئەو دێ ب جـه ئێت ] (ترمذی و ئەبوو داود و ابن ماجە ڤێ حەدیسێ ڤەدگوهێزن ) .
ودەمێ حەدیس دبێژت : ( ل سەر پێ گهیریە ) ئەڤە مـەتەلەكە عەرب بۆ وی تشتی دئینن یێ ل چو جهان خۆجـه نەبت ، یەعنی : خەونێ چو تەئپیرا خۆ نینە وئەو ل سەر چو مەعنایان ب جـه نائێت ئەگەر خودانێ خەونێ خەونا خۆ بۆ كەسێ نەبێژت دا بۆ تەعبیر بكەت ، چونكی ئەگەر خەون هاتە تەعبیركرن هنگی ئەو ب جـه دئێت ، ژ بەر ڤێ چەندێ ئەو كەسێ بڤێت خەونا وی بێتە تەعبیركرن دڤێت بۆ خۆ ل مرۆڤەكێ شارەزا بگەڕیێت دا بۆ وی تەعبیر بكەت ، وئەو كەسێ خەونێ تەعبیر دكەت ژی دڤێت ل ڤێ چەندێ یێ هشیار بت وئەگەر تەعبیرا خەونێ یا باش نەبت بلا ئەو تەعبیر نەكەت ودوعایا خێرێ بۆ بكەت ، د حەدیسەكا ( مورسەل ) (ئبن حەجەر ڤێ حەدیسێ د ( فتح الباري ) دا ڤەدگوهێزت ، وئاشکەرایە کو حەدیسا ( مورسەل )پشکەکە ژ حەدیسا ( ضەعیف ) ) دا هاتیە : جارەكێ ژنكەك هاتـە نـك پـێـغـەمـبـەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ وگۆتێ : من د خەونێ دا دیت هەر وەكی ستوینا مالا من دشكەست ، وهنگی مێرێ وێ چووبوو وەغەرەكێ ، ئینا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆتێ : خودێ زەلامێ تە بۆ تە بزڤڕینتەڤە ..
وپشتی هنگی زەلامێ وێ ب سلامەتی ڤەگەڕیاڤە ، مەعنا : ژ ڤاهرێ حەدیسێ دیار دبوو كو دبت زەلامێ وێ بمرت چونكی ئەوە ستوینا مالا وێ ، بەلـێ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ خەون بۆ تەعبیر نەكر بەلكی دوعایا خێرێ بۆ كر ، وئەگەر خەون بۆ تەعبیر كربا خودێ دزانت دا تەعبیر ب جـه ئێت . ڤێجا پێتڤیە ئەوێن ب تەعبیرا خەونان ڕادبن ڤی تۆرەی بۆ خۆ ژ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ وەرگرن .
سێ : تەعبیرێ پەیوەندی ب وی ژی ڤە هەیە
یێ خەونێ دبینت
تەعبیرێ پەیوەندی ب وی ژی ڤە هەیە یێ خەونێ دبینت هندەك كەس هەنە هزر دكەن تەعبیركرنا خەونێ پەیوەندی ب ڕەنگێ خەونێ ب تنێ ڤە هەیە ، لەو دێ بینی ئێك ژ وان دبێژت : هەچیێ فلان تشتی د خەونێ دا ببینت مەعنا وێ ئەڤەیە .. بێی هزرەكێ بۆ وی كەسی بكەت یێ خەونێ دبینت ، یان بەرێ خۆ بدەتە حالـێ وی وئەڤە كارەكێ خەلەتە ، ووەكی ڤێ یە ئەو كەسێن ( ئعتمادێ ) ددەنە سەر كتێبێن تەعبیرا خەونان ، وهزر دكەن ( ڕەنگێ خەونێ ) ب تنێ تەحدیدا مەعنا وێ دكەت ، ویا دورست ئەوە هندەك جاران دبت دو كەس ئێك خەونێ ببینن بەلـێ تـەعـبـیـرا خـەونا وان یا ژێك جودا بت ، و د ڤێ دەربارەیێ دا سەرهاتیەك ژ زانایێ ناڤدار ( محمد بن سیرین ) ی دئێتە ڤەگوهاستـن ..
دبێژن : جارەكێ زەلامەكی گۆتە ( ابن ســیـریــن ) ی : من د خەونێ دا ددیت هەر وەكی من بانگ ددا . ئبن سیرینی گۆتێ : تو دێ چیە حەجێ . وئێكێ دی جارەكێ گۆتێ : من د خەونێ دا ددیت هەر وەكی من بانگ ددا . گۆتێ : تو دێ دزیێ كەی ودەستێ تە دێ ئێتە بڕین !
ئینا هندەكان گۆتێ : ئەڤە چیە ؟ وی گۆت : مرۆڤێ ئێكێ مرۆڤەكێ چاكە من ئەڤ ئایەتە بۆ وێ تەئویل كر : [ وأذن في الناس بالحج ] ویـێ دووێ مرۆڤەكێ خرابە من ئەڤ ئایەتە بۆ تەئویل كر : [ ثم أذن مؤذن أیتها العیر إنكم لسارقون ] .
مـەعـنـا : مەسەلە ڕەنگێ خەونێ ب تنێ نینە بەلكی حالـێ وی كەسی ژی یە یێ خەونێ دبینت ، وئەڤە مەسەلەكە گەلەك كەس خۆ لـێ هشیار ناكەن ، ژ وان یێن خەونان دبینن ، ویێن خەونان تەعبیر ژی دكەن !
چار : دبت ب جههاتنا خەونێ گیرۆ ببت :
دبت هندەك جاران مرۆڤ خەونەكێ ببینت خودێ تێدا غەیبەكێ ل بەر وی ئاشكەرا بكەت ، وئەو خەون بۆ مرۆڤی بێتە تەعبیركرن وئەو تەعبیر یا دورست ژی بت ، بەلـێ ب جههاتنا وێ خەونێ ب سالان گیرۆ ببت ، بەلكی دبت ئەو پشتی مرنا مرۆڤی ژ نوی ب جـه بێت . پسیار ژ جەعفەرێ كوڕێ موحەمـمـەدی هاتنەكرن : ئەرێ خەون چەند گیرۆ دبت ؟ وی گۆت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ د خەونا خۆ دا ددیت هەر وەكی صەیەكێ بەلەك یێ ژ خوینا وی دخۆت ، وئەو ( شمر بن ذي الجوشن ) بوو ئەوێ حوسەین خودێ ژێ ڕازی بت كوشتی ، وئەو خودێ ڕویێ وی ڕەش بكەت مرۆڤەكێ گوڕی بوو ، وپشتی پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ب پێنجی سالان ژ نوی ئەڤ خەونە ب جـهــ هات .
