ژ نموونهییێن ئیخلاصێ
د دیرۆكا مه دا
ئهو زهلامێ قهلعه كونكرى:
ل سهر دهمێ دهولهتا ئهمهوییان، جارهكێ لهشكهرێ موسلمانان بهر ب وهلاتێ رۆمێ ڤه چوو، ب ئنیهتا ستاندنا باژێڕێ (قهسطهنطینییێ) كو پایتهختێ دهولهتا رۆمێ بوو، و ئهو باژێڕ بوو یێ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- مزگینى داى كو ڕۆژهك دێ ئێت موسلمان دێ وى ستینن، و مهزنێ لهشكهرێ موسلمانان د ڤێ غهزایێ دا (مهسلهمهیێ كوڕێ عهبدلمهلكی) بوو.
ب ڕێڤه (قلعهیهكا رۆمییان) ل بهر موسلمانان ئاسێ بوو، ئینا سهر لهشكهرێ موسلمانان بڕیار دا ئهو قهلعه بێته حصاردان، و حصارێ ڤهكێشا حهتا نێزیك بوو موسلمان شڕ ببن، و حصارێ ب دویماهى بینن، و بچن.. هندى موسلمان ل دۆر قهلعێ زڤڕین چو ڕێ بۆ ڤهكرنا وێ نهدیتن، شویرهه یا بلند بوو، و دیوار دئاسێ بوون، و خهلكێ كهلێ ژ دل بهڕهڤانى دكر، و سست نهدبوون.
و دویماهیێ هزرهك بۆ (مهسلهمهى) چێبوو.. مادهم شویرهه یا بلنده، ودهرگههـ دگرتینه، و زێرهڤان ل هنداڤى شویرهێ دهشیارن، ما بۆچى ئهو ل بن پهردێ تارییا شهڤێ خۆ نێزیكى دیوارێ شویرهێ ناكهن، و دیوارى كون كهن، و تێڕا دهرباس ببن؟!
بهلێ ئهڤ كاره یێ ب ساناهى نهبوو، و ئهو كهسێ پێ ڕاببت دڤێت رحا خۆ بهاڤێت، چونكى ئهو چ دزانت بهلكى هندهك زێرهڤان ل سهر شویرهێ ب كارێ وى بحهسیێن و ژۆردا هندهك تیران تێ وهركهن ووى بكوژن!! گاڤا مهسلهمهى هزرا كونكرنا دیوارى د ناڤ لهشكهرێ خۆ دا گۆتى، وان ژى زهحمهتا ڤى كارى زانى، لهو كهسێ بسته نهكر بێژتێ: ئهز دێ ب ڤى كارى ڕابم.. زهلامهكێ نهنیاس د ناڤ لهشكهرى دا خۆ ڤهدزى و ب شهڤێ چوو خۆ گههانده بهر دیوارێ شویرهێ، و هنگى ما حهتا كونهك د دیوارى ڤهكرى، پاشى دیسا ب دزى ڤه زڤڕى و د ناڤ لهشكهرى دا كره دهنگ كو ئێكى دیوار یێ كون كرى.
گاڤا خهبهر گههشتییه مهسلهمهى وى ڤیا بزانت كانێ كێ دیوار كون كرییه، بهلێ كهسێ نهگۆت: من وه كرییه.. ئینا مهسلهمهى گۆت: هنگى ئهز بڕیارا چوونا د وێ كونێ ڕا و ستاندنا كهلێ ددهم، حهتا ئهو مرۆڤ خۆ ئاشكهرا دكهت یێ ب ڤى كارى ڕابووى..
دهمێ وى زهلامى دیتى ئهمیرێ لهشكهرى د ڤێ بڕیارا خۆ دا یێ مجده، ب نك خیڤهتا وى ڤه چوو، و گۆته حهرهسى: ڕێكێ بده من دا بچمه نك ئهمیرى. وى گۆتێ: دیاره تویى یێ دیوار كونكرى؟ گۆتێ: بهێله بچمه نك ئهمیرى، و ئهز دێ بێژمێ كانێ ئهو كییه. و گاڤا چوویه نك ئهمیرى، گۆتێ:
- ئهى ئهمیر! ئهز وى مرۆڤى دنیاسم یێ دیوار كونكرى، بهلێ وى سێ شهرت ههنه، بهرى ئهو خۆ بۆ ههوه بدهته نیاسین.
مهسلهمهى گۆتێ: شهرتێن وى چنه، ئهم دێ بۆ ب جهـ ئینین.
زهلامى گۆتێ:
- شهرتێ ئێكێ: ناڤێ وى د چو سجلان دا نهنڤیسن و بۆ خهلیفهى نههنێرن، شهرتێ دووێ: چو مالى یان خهلاتان نهدهنێ، شهرتێ سییێ: پسیارا ناڤێ وى و ئویجاخا وى ژێ نهكهن..
مهسلهمهى گۆتێ: باشه.. ئهم درازینه.
هنگى زهلامى گۆتێ:
- ئهوێ دیوار كونكرى ئهزم..
ئهمیرى گۆتێ: باشه توكیى ئهم ته نانیاسین..
زهلامى گۆتێ: ئهز عهبدهكم ژ عهبدێن خودێ، و شهرتى ژ بیر نهكه!
پاشى ئهو ژ بن خیڤهتا ئهمیرى دهركهفت، هنگى ئهمیرى بڕیار دا لهشكهر د وێ كونێ ڕا بچنه ژۆر، و دهمهكێ درێژ پێڤه نهچوو، و هێشتا نهبوویه سپێده قهلعه كهفته دهستێ موسلمانان..
و ئهوێ دیوار كونكرى خۆ د ناڤ لهشكهرى دا ڤهشارت، و كهسێ نهزانى ئهو كییه، و پشتى هنگى هندى مهسلهمه یێ ساخ، و چـــهنــــد وى نـــڤـــێـــژهك كربا، دوعا ژ خودێ دكر ئهو حهشرا وى دگهل وى زهلامى بكهت یێ دیوار كونكرى.
ئهوێ گهوههرهك دیتى:
دهمێ لهشكهرێ موسلمانان پایتهختێ كیسرایى (طهیسهفوون) ستاندى، هژمارهكا مهزن ژ مالى و زێڕ و زینهتێ كیسرایى و دهستهكا وى كهفته دهستێ موسلمانان، و ئهمیرێ موسلمانان سهعدێ كوڕێ ئهبوو وهققاصى بڕیار دا وى مالى ههمییێ كۆم بكهت، و بهنێرته مهدینێ ل نك خهلیفێ موسلمانان ئیمامێ عومهر دا ئهو وى لێكڤه كهت، و دهمێ وان مال كۆم دكر، لهشكهرهكێ نهنیاس ب نك سهعدى ڤــــه هـــــات و گــۆتێ: ئهى ئهمیر، ڤێ گهوههرێ ژى بكه د ناڤ غهنیمهى دا، من ئهو ل كۆچكا كیسرایى دیتبوو..
گـــاڤـــا سهعدى بهرێ خـــۆ دایـــــه وێ گهوههرێ یا ب پاران نهئێته بهاكرن، ئــــهو ژ ئهمانهتا ڤى زهلامى عهجێبگرتى بوو، ئهو دشیا وێ بكهته د چانتكێ خۆ دا و كهس پێ نهدحهسیا، سهعدى گۆتێ:
- ئهز حهز دكهم تو ناڤێ خۆ بۆ من بێژى دا ئهز ته بنیاسم.
زهلامى گۆتێ:
- ئهى ئهمیر، ناڤێ من بۆچییه؟
سهعدى گۆت:
- دا ناڤێ ته بۆ خهلیفهى بنڤیسم..
زهلامى ب گڕنژین ڤه گۆته سهعدى:
- ئهى ئهمیر، ئهگهر من ژ بهر هندێ با دا خهلیفه من بنیاست و تشتهكى بدهته من، من ئهڤه نهددا ته و نه ته و نه خهلیفهى چو ژێ نهدزانى، ئهڤ كاره من بۆ خودێ كر و خودێ عهبدێن خۆ دنیاست، ناڤێ مـــن بــۆ كهسێ نهنڤیسه، و تێرا من ههیه خودێ ژ من رازى ببت.
سهعدى بهرێ خۆ دایێ و گۆت:
- حهمد بۆ وى خودایى بت یێ مرۆڤێن وهكى ڤى د ناڤ مه دا داین كو مالهكێ هۆسا تهسلیمى ئهمیرى بكهت.
و گاڤا ئهو مال گههشتییه مهدینى، و عومهرى دیتى كهیفا وى گهلهك ب وێ ئهمانهتێ هات یا ل نك موسلمانان ههى، كو مالهكێ هنده ئهو و بێ خیانهت تهسلیمى دهولهتێ بكهن، و گاڤا ئیمام عهلى دیتى خهلیفه ژ ڤێ چهندێ یێ عهجێبگرتییه، گۆتێ: ئهى ئهمیرلموئمنین! عهجێبگرتى نهبه، تو یێ ئهمینى ئهو ژى دێ دئهمین بن، و ئهگهر ته خیانهت كربا ئهو ژى دا خیانهتێ كهن!
كوڕێ موبارهكى وحنێرهك:
عهبدللاهێ كوڕێ موبارهكى زانایهكێ ب ناڤ و دهنگه، د مهیدانا علمى دا كهسهك ل ڕێزا وى نهبوو، و بۆ دنیادارى و تجارهتێ ژى كێم كهسێن وهكى وى شارهزا ههبوون، و دهمێ گازییا جیهادێ دهاته ڕاگههاندن، ئهو ب مالێ خــۆ و نهفسا خۆ ژى ل بهرا ههمیان بوو..
جارهكێ وى پشكدارى د غهزایهكێ دا كر ل وهلاتێ شامێ، دهمێ شهڕى دهست پێ كرى، عهگیدهك ژ ناڤ لهشكهرێ ڕۆمێ دهركهفت و قهبێ موسلمانان خواست، و ههچیێ دچوویێ دهمهكێ درێژ پێڤه نهدچوو دهاته كوشتن.. لهو غوروورهكا زێده بۆ وى عهگیدى چێبوو، و ب دفن بلندى ڤه ل بهر ڕێزێن موسلمانان هات و چوو، و قهبێ وان دخواست، هنگى زهلامهك ژ ناڤ ڕێزێن موسلمانان دهركهفت، بهس چاڤێن وى دئاشكهرا بوون، لهو كهسێ ئهو نهنیاسى، د قهبێ وى عهگیدى دهركهفت، و چوو ل بهر سنگێ وى ڕاوهستییا، و شهڕێ وى كر، و هنگى ڕاوهستییا حهتا ئهو وهرگێڕایه عهردى و كوشتى، پاشى ل سهر پیێ خۆ زڤڕى و چوو د ناڤ ڕێزێن موسلمانان دا و بهرزه بوو، و كهسێ ئهو نهنیاسى، هندهكان گۆت:
- ئهڤه ملیاكهتهك بوو خودێ هنارتى؛ دا هارى مه بكهت.
بۆ ئهمیرێ موسلمانان بوو مهرهق بزانت كانێ ئهو كى بوو ئهڤ عهگیدێ رۆمیان كوشتى، لهو دویچوون كر حهتا ب سهر وى زهلامێ ناڤچاڤگرتى هلبووى، و ئینایه نك خۆ، و گاڤا وى زانى ئهڤ زهلامه دهرسۆكا خۆ ڤهناكهت، دا نهئێته نیاسین، وى كهس نههێلا ل وێرێ، ئهو و زهلام مانه ب تنێ و گۆتێ:
- ئهز ته ب خودێ ددهمه سویندێ تو خۆ بۆ من ئاشكهرا بكهى..
هنگى زهلامى دهرسۆكا خۆ ڤهكر، و دهڤێ ئهمیرى ژ حێبهتیان دا بهش بوو دهمێ دیتى ئهو زهلام سهیدایێ وى عهبدللاهێ كوڕێ موبارهكییه، و گۆتێ:
- سهیدا، ئهڤه تویى؟!
وى گۆتێ:
- بهلێ.. بۆ خودێ ئهز دهركهتبوومه ڤێ غهزایێ، و من كربوو دلێ خۆ ئهز كهسێ پێ نهحهسینم، بهلێ مادهم تو ب من حهسیاى دهستویریێ بده من دا بزڤڕمهڤه..
و ل وێرێ عهبدللاهێ كوڕێ موبارهكى زڤڕى مهدرهسا خۆ، دا دهرسێن حهدیسێ بدهته فهقیێن خۆ.