د گهل ئوسقوفێ عهمووریێ
دهمێ شویرهێن مهزن وبلند یێن باژێڕێ عهمووریێ ژ دویر ڤه ل بهر چاڤێن وى ئاشكهرا بووین، وڕێبهرێ كاروانیان مزگینى داى ئهڤه ئهو ب سلامهتى گههشتنه قویناغێ، ژیانا وى وهك زنجیرهكا پێكڤه گرێداى ل بهر چاڤا دوباره بوو، ههر ژ وێ ڕۆژێ یا بۆ جارا ئێكێ د گهلیهكى ژ گهلیێن ئهصفهانێ دا ئهو ب سهر وێ دێرا بچویك هلبووى، یا ژیانا وى گوهاڕتى، پاشى دهمێ وى قهسر ومـهزنـى ومـهنـصـبـێ بـابـێ هێلاى، وپشت دایه پهرستگهها ئاگرێ پیرۆز، وبهر ب وهلاتێ شامێ ڤه چووى؛ دا نێزیكى ژێدهرێ ڕۆناهیێ ببت، پاشى ئهو غهریبى ودهربهدهرى ونهخۆشیا هاتیه ڕێكا وى د ڤێ وهغهرا بهردهوام دا ئهوا وى ژ جههكى دهـاڤـێـتـه جـهـهكـێ دى، و ژ نك مرۆڤهكى دبهته نك ئێكێ دى.. ل دیمهشقێ، ل مویسلێ، ل نصێبینێ، ل ههر جههكێ ئهو چوویێ وپارچهیهك ژ عهمرێ خۆ یێ جحێلینیێ هێلایه لێ وى هندهك بیرهاتنێن جودا جودا ههنه، هندهك خۆشى ونهخۆشیێن تێكهل لێ دیتینه.. وههما ژیان ههر یا ب ڤى ڕهنگیه، بهلێ یا گرنگ ئارمانجا دویماهیێیه، وى ئارمانجهكا بلند ل بهرا خۆ دانایه وئهگهر هات وئهو گههشتێ ئهڤ ههمى زهحمهتا وى دیتى چو نابت.
ودهمێ ئهو د گهل كاروانیان ب ژۆركهفتینه ناڤ باژێڕێ عهمووریێ یێ مهزن، وهكى مهزنى وسهرفهرازى ل سهر شویرها باژێڕى یا مهزن، وئاڤاهیێن وى یێن موكم خواند، ههر تشتهكێ ب بهر چاڤێن وى دكهفت شعوورا ب ههیبهتێ ل نك وى پــهیــدا دكــر، بــهلـێ تـو بێژى مرۆڤێن ڤى وهلاتى د جودا بن ژ وان یێن وى ل وهلاتێ خۆ ل ئمبراتووریهتا فورسێ، یان ل وهلاتێ شامێ ومویسل ونصێبینێ دیـتـیـن؟
یـان گـرفـتـاریـا وان ژى هـهر ئهوه وان ڕۆناهی ل بهر خۆ بهرزهكریه وئهو د تاریستانهكا مهزن دا دژین؟ ژ وان نیشانێن ئهو ل سهر جاده وخانى ودێمێن خهلكى دبینت یا دیاره كو مللهت ل ڤێڕێ د (تهرهف) ودهولهمهندیهكا بهرچاڤ دا دژین، بهلێ تو بێژى ئهڤ تهرهفا ل سهر ڕهنگ وڕویێ وان ئاشكهرا كهربهكا ڤهشارتى د دلێن وان دا پهیدا نهكربت، ژ بهر وێ مونافهسا نه یا شهریف ئهوا ئهو ل نك خودانان پهیدا دكهت.. عهمووریه جیهانهكا نوى بوو د چاڤێن وى، وههر چهنده ئهو نه ژ وان كهسان بوو یێن شارستانى وئاڤاهیێن مهزن وبلند وى مهندههووش بكهن؛ چونكى ئهوێ (طهیسهفوون وئهیوانا كیسراى) دیت بت جههكێ وهكى عهمووریێ ل بهر وى دێ گوندهكێ بچویك بت، بهلێ جههكێ نوى یێ مرۆڤ دچتێ -بێ گومان- تاما خۆ یا تایبهت دێ ههبت، وپشتى هنگى تشتێ ئهڤ ههمى مهزنى وجوانیه د چاڤێن وى دا دشكاند ئهو بوو وى ههست دكر كو ئهڤ خهلكێ د بهر وى ڕا دئێن ودچن، وژیانا خۆ ب ڕهنگهكێ رۆتینى دبهنه سهرى فهرقا وان وڤان كهڤرێن هشك نینه یێن ئهڤ ئاڤاهیێن بلند پێ هاتینه دانان؛ چونكى ئهو تهرازیا تێكهلیێن وان پێ دئێنه كێشان، شههوهتا عهبدینیێ بۆ درهوێ ودلچوونێن بێخێر وحاكمێن زۆردار یا ل سهر زاله.. دینێ پاك ل بهر وان وهكى وان نهخشێن بێ رح یێ لێهاتى ئهوێن ئهو ل بهربانك وسـهر دیوار وشویرهان چێ دكهن.. وڕاسته ل وان ههمى باژێڕێن ئهو چوویێ دیـاردا هـلـوهشیانا رووحى ب بهر چاڤێن وى دكهفت، بهلێ ل ڤێڕێ ئهڤ دیارده ب خرابترین ڕهنگ بۆ وى خویا دبت، حهتا ل كهنیسهیان ئهو جهێن بۆ هندێ هاتینه ئاڤاكرن دا مرۆڤ خۆشكاندنا خۆ بۆ خودێ لێ دیار بكهت، مهڤاهرێن تهرهفێ وخۆمهزنكرنێ جهێ خۆ دیتیه، و ل ههر جههكى صهنهمهكێ داناینه، ڕاسته ئهو دبێژن: ئهڤه وێنهیێ عهژرائێ وكوڕێ وێ یێ ڕزگاركهره، بهلێ فهرقا ڤان ووان صهنهمان چیه ئهوێن تهمپیلا خوداوهندێن یۆنانى یێن بهرێ دكر؟ پشتى هنگى كهنگى ئهڤ سهروسیمایێن (فهخفهخێ وتهرهفێ) یێن ئهو ل ڤان جهێن عیبادهتى دبینت وێ (بهساطهتێ) بۆ مرۆڤى بهرچاڤ دكهت یا مهسیح پێ هاتى؟ وكهنگى ئارمانجا مهسیحى ب وێ گازیێ یا وى گههاندى ئهو بوو خهلكى ههمیێ ب مهسهلا (ئزدواجییهتا گبیعهتێ مهسیحى) ڤه موژیل بكهت، حهتا قانوون ل دۆر بێنه دانان، و ب سهدان زانا وتێگههشتى وهزرڤان بێنه كوشتن وسۆتن سهرا پشتهڤانیا ڤێ بۆچوونێ یان وێ بۆچوونا ههوه؟ ههر وهكى مهسیح نههاتبوو دا ئێش وئهلهمێن مرۆڤى سڤك بكهت، بهلكى دا ئهو پتر وان ب خیلاف وههڤڕكیان ڤه موژیل بكهت! وخۆ ئهو ئوسقوف وزانایێن ب ڤى سهروبهرى نهدرازى ژى خۆ د كونجێن كهنیسهیان دا بێ دهنگ كریه، وكهسهك نائاخڤت ودهنگێ خۆ بلند ناكهت؟
- بۆچى؟
گاڤا وى ئهڤ پسیارا تامداى ب گازندێ ڤه ژ سهیدایێ خۆ یێ نوى ئوسقوفێ عهمووریێ كرى، وى گۆتێ: بهرى پتر ژ دوسهد سالان، دهمێ قسطهنطینێ مهزن بڕیار داى مهسیحییهتێ بكهته دینێ ئمبراتوورییهتێ، كهیفهكا مهزن بۆ زانایێن مه یێن پێشین چێبوو؛ چونكى هیڤیا وان یا مهزن ئهو بوو ئهو بشێن خودان باوهران ژ وێ زۆرداریا مهزن ڕزگار بكهن یا ئمبراتوورێن بهرى وى یێن كافر دئینا سهرى، ووان ههمیان ژ وێ جودابوونێ بپارێزت یا كهفتیه ناڤ ڕێزێن وان، وبهرێ وان دایه دوژمناتیێ، بهلێ تشتێ چێبووى ئهو بوو وى خهلك ژ بهر باى بره بهر باڕۆڤێ! چونكى وى شیانێن دهولهتێ ههمى بۆ هندێ موسهخخهر كرن ئهو خهلكى ب كـوتـهكى بینته سهر مهزههبێ خۆ، وهزرا خۆ بكهته د سهرێ وان دا، گهلهك زانا وتێگههشتى وخودانێن پێكێن بلند د دینى دا بهرانبهرى وى ڕاوهستیان، وبهرگهڕیان كر دا ڕێكێ ل هزر وبیرێن وى یێن (وهثهنى) بگرن ونههێلن ئهو پاقژى وزهلالیا مهسیحییهتێ بهقهم كهت، بهلێ وهسا چێبوو ئهو زۆرداریا وى ئینایه سهرێ خودان باوهران ب ناڤێ بهڕهڤانیا ژ مهسیحییهتێ گهلهك دژوارتر بوو ژ یا صهنهمپهڕێسان ل دهمێ كافریا دهولهتێ دئــیــنــا ســهرێ وان.. لـهو گهلهك ژ وان نهچاربوون ژ باژێڕان بڕهڤن، و ل گهلى ونهالێن دویر ژ مرۆڤان دێران بۆ خۆ چێ بكهن ودویر ژ چاڤێن ئمبراتوورى وزهبانیێن وى پهرستنا خودێ بكهن، وئهو كت ومایێن مایى ژى یێن ڕۆژ بۆ ڕۆژێ كێم دبوون ئهزمانێ خۆ گرتن؛ دا سهرێ خۆ بپارێزن.. كوڕێ من! گهلهك جاران دهمێ پێل ژ مرۆڤى دژوارتر لێ دئێت، مرۆڤى بڤێت یان نهڤێت تهسلیمى پێلێ دبت، ومرۆڤهكێ ب تنێ ئهگهر چهند یێ ب هێز ژى بت نهشێت بهرێ پـێـلـێ وهرگێڕت.. و د گهل وێ بێ هیڤیبوونێ ئهوا د گۆتنێن ئوسقوفى دا ههى، گۆتنا (رووزبه)ى ئهوا شهڤهكێ ل كۆچكا قهسرا بابێ وى ل (جى) گـۆتـى: ((لازمه ڕۆژهك بێت ڕۆناهى تێدا ب سهركهڤت)) هێشتا یا د گوهێن وى دا دهنگ ڤهددهت، لهو وى ژى هێدى د گهل خۆ گۆت:
- بهلێ، لازمه ڕۆناهى ب سهركهڤت!!
وڤێ جارا دیاره قهدهرێ پتر دهلیڤه دا وى كو ئهو بشێت مفایى بۆ خۆ ژ تهقوا وزانینێ سهیدایێ خۆ وهربگرت، وگاڤا وى دیتى مانا ل عهمووریێ ڤهكێشا، وچونكى ئهو نه ژ وان كهسان بوو یێن خۆ دهێلنه ب نانێ خێر وصهدهقاتان ڤه، وى دهلیڤهیا بهطالیا خۆ بۆ خۆ ئستغلال كر وشڤانى وگاڤانى بۆ هندهك خهلكێ عهمووریێ كر بهرانبهر هندێ ئهو بشێت پاریهكێ حهلال ب دهست خۆ بێخت، ودهستێ هاریكاریێ ژى بۆ كهسێن پێتڤى درێژ بكهت، ودهمێ وى دهلیڤهیا خۆ ددیـت و ژ كـارێ خـۆ خـلاس بــوو، قـهسـتـا كهنیسێ دكر وخزمهتا ئوسقوفێ دكر، و ل نك وى خۆ فێرى پهیڤا خودێ دكر.
