لایهكێ ڤهشارتى ژ كهسینییا ئبن تهیمیهى
ئــبـن تهیمیه ئێك ژ وان زانایان بوو یێن خودێ بۆ ڤێ ئوممهتێ هنارتین ل دهمـــهكـــێ تـــهنگــاڤى و گرفتارى ژ ههمى لایان ڤه لێ دژوار بووى، و وى ب ژیانا خۆ، ب وان ههلویستان یێن وى د ڕویدانێن جودا جودا دا وهرگرتین، ب ئهزمانێ خۆ، و یا گرنگتر ب قهلهمێ خۆ، بیرا ئوممهتێ ل سهرفهرازییێ ئینا ڤـــه، و حـــهتــا ڕۆژا دووماهییێ ژ ژیانا خۆ خهباتهكا بهردهوام ل سهر پتر ژ چهپهرهكى كـــر، لـــهو یا غهریب نینه دوژمنێن وى ژى د كهڤن و نوى دا پتر ژ ڕهنگهكێ مرۆڤان بن.. و دبت تشتێ غهریب ل بهر گهلهك كهسان ژ یێن ئبن تهیمیه ب دورستى نهنیاسى ئهو بت دهمێ مرۆڤ دبێژت: ئبن تهیمیهى د ژیان و بهرههمێ خۆ دا ژ ههمى كهسان پتر نهیارهتییا هزر و بیرێن خهوارج و موتهعهصصب و توندكاران كرییه؛ چونكى بێبهختییا ژ ههمییان مهزنتر یا نهیارێن ئبن تهیمیهى ههردهم پێ ڕاداى ئهو بوویه كو ئهو مرۆڤهكێ توندكار بوو، و ب هـێـجـهت و بـێ هـێـجـهت خـهلك كـافــر دكـر، و كهیفا وى ب تشتهكى نهدهات هندى كهیفا وى ب نهیارهتییا موسلمانان دهات!!
بهرسڤ ل سهر ڤێ بێبهختییێ دێ بێژین: كتێبێن ئبن تهیمیهى ئهوێن خۆ ژ دهمـــێ وى وهره خـــودێ قهبوولهكا مهزن د ناڤ ئوممهتێ دا دایێ، لهوا ئهو د سهر وان ههمى ئاستهنگان ڕا یێن نهیارێن وى ل بهر ددانان زوى بهلاڤ دبوون، ئهڤ كتێبه باشترین بهرسڤن بۆ وان كهسێن كارى بۆ كرێتكرنا گۆتن و بۆچوونێن وى دكهن، چ ب ڕیكا ئستدلالا مونحهرف بت یان پێڕادانا درهو و بێبهختییان بت، و ههچییێ ڕاستییا گۆتن و بۆچوونێن ئبن تهیمیهى بڤێت، لازمه ل ئهصلێ كتێبێن وى بزڤڕت، و قهت خۆ نههێلته ب هیڤییا وان كهسان ڤه یێن ب مهقهسێن زهوق و كینا خــۆ گــۆتنێن ڤى زانایێ مهزن ل دویڤ دلێ خۆ فهصال دكهن، و د كراسهكێ خاپینۆك دا دداننه بهر سنگێ خهلكێ ساده!
و ل دووماهــیـیـا ڤێ نڤیسینا خۆ من دڤێت دو سێ ههلویستهكێن كورت ژ ژیانا ڤى زانایى ڤهگوهێزم؛ دا خواندهڤان وى لایى ژ كهسینییا ئبن تهیمیهى بزانن یێ نهیارێن وى ههردهم كار بۆ ڤهشارتنا وى كرى:
ئێك: پشتى جاشهنگير شیاى ئبن قهلاوونى لادهت و ل جهێ وى ببته سولتانێ مصرێ، وى ب پالدانا هندهك كهسان (ژ زانایێن موتهعهصصب) بــڕيــار داى ئـبــن تـهيميهى نهفى كهته ئهسكهندهرییێ، و پشتى ههشت ههيڤان ژ مانا وى ل نهفيیێ وهسا چێبوو سولتانێ مصرێ يێ عهزلكرى ئبن قهلاوون شيا جاشهنگيرى لادهت و جارهكا دى بــزڤــڕتــه ســهر تهختێ سهلتهنهتێ، و دهمێ ئهو زڤڕییه سهر حوكمى وى ڤيا حسێبا خۆ د گهل جاشهنگيرى و پشتهڤانێن وى صافى كهت، و يێن ژ ههمییان پتر وى كهربا خۆ هاڤێتییێ ئهو مهلا و قازى بوون يێن پشتهڤانییا جاشهنگيرى دژى وى كرى، و ئهو مهلا و قازى ههمى ئهو بوون يێن ههڤڕكى د گهل ئبن تهيميهى دكر، ئبن قهلاوونى بهرى ههر تشتهكى بڕيار دا ئبن تهيميه ژ نهفییێ بێته زڤڕاندن و ئنيهتا وى ئهو بوو وێ ههڤڕكییا د ناڤبهرا ئبن تهيميهى و وان مــهلايـــان دا بــۆ خۆ (ئـستغلال) بكهت؛ دا كو ب هێجهتا وى دربهكى ل نهيارێن خۆ بدهت. و گاڤا ئبن تهيميه گههشتییه قاهيره، سولتانى ئهو داخوازكره ديوانا خۆ، و زێده قهدرێ وى گرت، پاشى ديوان خالى كر و گۆتێ: سهيدا، تو دزانى فلان قازى و فلانى و فلانى گهلهك بهرگهڕيان دكر دا ته بگرن و نهفى كهن، و ڕۆژا ئهز هاتيمه عهزلكرن ژى ههر ئهو بوون یێن دوژمناتییا من ژى كرى، و پشتا نهيارێن من گرتى، ئهڤرۆ خودێ ئهو شهرمزاركرن و ئێخستنه دهستێ مه، ڤێجا من دڤێت تو فهتوايهكێ بدهى دا ئهز وان ئێك ئێكه بكوژم.. ئبـن تهيميهى گۆت: ئهڤ گۆتنا تو دبێژى قهت چێ نابت، ئهڤ مرۆڤێن ته ناڤێن وان ئيناين زانايێن باژێڕينه، و مرۆڤێن خودان قهدرن، ئهگهر ته ئهو كوشتـن تو كهسێ دى يێ وهكى وان نابينى.
سولتانى گـۆت: ئهوێن هه ئهو بوون يێن تو دايه گرتن ونهفيكرن، وگهلهك جاران وان دڤيا ته بكوژن ژى! ئبـن تهيميهى گـۆت: ههچییێ نهخۆشییهك گههاندبته من، من گهردهنا وى يا ئازاكرى، و ههچییێ نهيارهتییا خودێ وپێغهمبهرى كربت، خودێ دێ تـۆلێ لێ ڤهكهت و ئهز تـۆلا خۆ ژ كهسێ ڤهناكهم.
هندى سولتان ما پێڤه نهشيا چو فهتوايان ژێ چێ كهت، لهو چو هێجهتێن شهرعى ب دهست نهكهفتـن ئهو وان پێ بكوژت، دوژمنێ ئبن تهيميهى يێ مهزن ئبـن مهخلووفى گـۆت: ((كهسێ وهكى ئبـن تهيـميهى مه نهديتییه، مه سولتان پالددا؛ دا وى بێشينت و ئهم نهشياينێ، و گاڤا ئهو شيايه مه وى ئهم عهفى كرين و بهڕهڤانى ژ مه كر))(بهرێ خۆ بده كتێبا مه: د گهل مرۆڤێن خودێ، چاپا دویێ، پ 252-253).
دوو: ل دهسپێكا سهدسالا ههشتێ مشهختى دهمێ تهتهرییان هێڕش كرییه وهلاتێ شامێ، و ئهو گههشتینه دهرو و بهرێن باژێڕێ دیمهشقێ، وان د ڕێكا خۆ دا گهلهك مرۆڤ ژ موسلمان و جوهى و فهلهیان ئێخسیركرن، و پشتى سهرهاتییهكا درێژ ئبن تهیمیه د گهل هژمارهكا ههڤالێن خۆ ژ زانایان چوو نك مهزنێ تهتهرییان، و داخواز ژێ كر ئهو ئێخسیرێن موسلمانان بهردهت، وى گـــۆت: بــلا، ســـهر خــاتــرا ته ئهم دێ موسلمانان بهردهین، بهلێ هندهك فهله ژ قودسێ مه گرتینه، ئهم وان بهرنادهین.. ئبن تهیمیهى گۆتێ: ههر جوهى و فهلهیهكێ ههوه گرت بت دڤێت هوین بهردهن، چونكى ئهو ل سهر بهختێ مهنه. و ئهو هنگى ڕاوهستیا حهتا وى ئهو ههمى ژ دهستێ تهتهرییان ڕزگاركرین( مجموع الفتاوى 28/617).
سێ: شاگردهیێ وى زانایێ ناڤدار ئبن قهییم بهحسێ وى دكهت و دبێژت: هندهك ههڤالێن وى(مهخسهد ب ههڤالێن وى یێن مهزن شاگردهیێن وى یێن ناڤدارن) یێن مهزن دگۆت: خوزى ئهز بۆ ههڤالێن خۆ وهكــى وى بــامــه بــۆ نهیار و ههڤڕكێن وى! و من نهدیت جارهكێ وى نفرینهك ل نهیارهكێ خۆ كربت، بهلكى ههر جار دوعا بۆ دكرن، جارهكێ ئێك ژ نهیارێن وى یێن مهزن یێن كو نهخۆشییهكا دژوار گههاندییێ مر، ئهز ب كهیف ڤه هاتم دا مزگینییێ بدهمێ، وى ئهز پاشڤهبرم، و ئهڤ چهنده ژ من قهبویل نهكر، و گۆت: (إنا لله وإنا إلیه راجعون) پاشى د گاڤێ دا ڕابوو چوو مالا وى دلهى دلهى مرۆڤێن وى دا، و گۆته وان: ئهز ل شوینا ویمه بۆ ههوه، ههر تشتهكێ هـویـن هــهوجـــه ببنێ بـێـژنه من ئهز دێ بۆ ههوه كهم.. ئینا كهیفا وان گهلهك ب ڤێ چهندێ هات(ابن القیم: مدارج السالكین 2/345).
ئهڤه ڕێبازا وى بوو: دلهكێ فرههـ، ئنیهتهكا پاقژ، ئهزمانهكێ رههوان.. و ئـــهوێــن خــۆ د ڕهشى پێچاى، و خۆ ل پشت پهردهێن كینێ ڤهشارتى، نهشێن ب بێژنكا خۆ ڕۆناهییا ڕۆژێ بگرن.
