مهیموونێ كوڕێ مههرانی
زهلامێ قورئانێ
ڤێ جارێ مه دڤێت ل دیوانا زهلامهكی ژ زهلامێن قورئانێ ئاماده ببین؛ دا بزانین كانێ چاوایه دهمێ قورئان مهزنان دورست دكهت، مهزنان نه ب وی ڕهنگێ مهزنییێ یێ خهلك تێ دگههن..
وئهو زهلامێ ئهڤرۆ مه دڤێت ل خزمهتا وی ئاماده ببین، ئهوه یێ عومهرێ كوڕێ عهبدلعهزیزی د دهر حهقێ دا گۆتی: ((ئهگهر ئهڤه ویێن وهكی وی نهمان، ژبلی لهغهران كهس د ناڤ مرۆڤان دا نامینت))!
- بۆچی؟
- چونكی ئهڤ زهلامه، ویێن وهكی وی، بۆ مرۆڤان وهكی خویێنه بۆ زادی، پێ ب تام دكهڤن، وبێی وان نهشێن خۆ بگرن یان خۆ ڕاگرن.
ئهڤ زهلامێ مهزن ههیامهكێ ل سهر زهمانێ خهلیفهیێ عادل عومهرێ كوڕێ عهبدلعهزیزی بووبوو والییێ دهڤهرهكێ ل جهزیرا فوراتی، جارهكێ وی ئهو ڕۆژ ل بیرا خۆ ئینانهڤه و ب دلهكێ پڕ خهم ڤه گۆت: من حهز دكر چاڤهكێ من تاری ببا، وئێك بۆ من مابا ومن چو والییاتی نهكربان.. هندهكان گۆتێ: خۆ بۆ عومهرێ كوڕێ عهبدلعهزیزی ژی؟ گۆت: خۆ بۆ عومهرێ كوڕێ عهبدلعهزیزی ژی!
ئهو مهزنییا خهلكێ دنیایێ خهونان پێڤه دبینن، خوزییا وی یا مهزن ئهو بوو ئهو نهگههشتبایێ ئهگهر خۆ بها چاڤهكێ وی ژی با.. ئهڤ زهلامه (مهیموونێ كوڕێ مههرانی)یه.
❖مهیموون كى بوو؟
مــهیــمــوون ئێك ز مهزنترین زانا وزاهد وعیبادهتكهرێن تابعییان بوو، علم وحهدیس ژ گهلهك صهحابییان وهرگرتبوو، ل شامێ ژیابوو، وپهیوهندییا وی د گهل خهلیفێ ئهمهوی عــومــهرێ كوڕێ عهبدلعهزیزی یا موكم بوو، وئهو ئێك ژ وان زانایان بوو یێن عومهری ههر ژ ڕۆژا ئێكێ ژ خیلافهتا خۆ ل دۆر خۆ كۆم كرین وپسیارا خۆ پێ دكر، و ل سالا (117) وپشتی عهمرهكێ ب بهرهكهت ل شامێ ئهمرێ خودێ كربوو.
پشتی پیر بووی ڕۆژهكێ ل باژێڕێ بهصرایێ بوو، داخواز ژ كوڕێ خۆ كر دهستێ وی بـگـرت وبـبـهتـه مـالا ئـیـمـامێ مهزن (الحسن البصری) گاڤا گههشتینه بهر دهرێ كچكهكێ د مال ڤه پسیاركر: ئهو كییه ل بهر دهری؟ وی گۆت: ئهز مهیموونێ كوڕێ مههرانیمه، ئهزێ هاتیم حهسهنی ببینم.. كچكێ گۆت: مهیموون! كاتبێ عومهرێ كوڕێ عهبدلعهزیزی؟ گۆت: بهلێ.. كچكێ گۆتێ: بێ ئێغبالۆ! بۆچی تو مایه ساخ حهتا ڤی زهمانێ خراب؟! مهیـمـوونی ژ بهر گۆتنا وێ هند كره گری حهتا دهنگێ وی گههشتییه حهسهنی د ژۆر ڤه، حهسهن هاته بهراهییا وى، وپشتی ههردووان خۆ دئێك ودو وهركری، وچووینه ژۆر، مهیموونی گۆتێ: بابێ سهعیدێ ئهز پێ دحهسیێم ههر وهكی دلـێ من یێ رهق بووی، تشتهكی بۆ من بێژه دلێ من پێ نهرم ببت..
زهمانهك بوو د ناڤ زانایان دا هندهك ههبوون (ئختصاصێ) وان نهرمكرنا دلان بوو، و د ناڤ خهلكی دا هندهك ههبوون سهرهدانا ئێك ودو دكر بۆ هندێ دا ب باراندنا ڕۆندكان دلڕهقییا وان نهمینت.. دئاڤا بن ئهو ڕۆژ!
هوین دزانن حهسهنی چ گۆتێ؟
حهسهنی ب تنێ ئهڤ ئایهته بۆ وى خواند: ( أَفَرَأَيْتَ إِنْ مَتَّعْنَاهُمْ سِنِينَ (205) ثُمَّ جَاءَهُمْ مَا كَانُوا يُوعَدُونَ (206) مَا أَغْنَىٰ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يُمَتَّعُونَ(207) كوڕێ مهیموونی دبێژت: گاڤا حهسهنی ئهڤ ئایهته خواندى، من دیت بابێ من كهفته عهردی دا بێژی دلێ وی هاته گرتن..
وپشتی بێنهكێ دهمێ ئهو ڕابوویهڤه ئهم ژ مالا حهسهنی دهركهفتین ب ڕێڤه من گۆته بابێ خۆ: ئهڤهیه حهسهن؟ وی گۆت: ئهرێ، من گۆت: من د دلـێ خۆ دا هزر دكر ئهو گهلهك ژ ڤێ مهزنتره! گۆت: بابێ من دهستێ خۆ ل سنگێ من دا وگۆت: كوڕێ من ئهوی ئایهتهك بۆ مه خواند، ئهگهر تو ب دلێ خۆ تێگههشتبای گهلهك برینان تو دا د دلـێ خۆ دا بینی!
ئهڤهیه جودایی د ناڤبهرا مه وڤان ڕهنگه مرۆڤان دا، ئهم ب گوهی قورئانێ وهردگرین، ووان ب دلی وهردگرت، كوڕێ مهیموونی -ئهوێ ئهڤ سهرهاتییه بۆ مه ڤهگێڕای- وی ژی وهكی مه ئهڤ جیهانه ژ دویر ڤه ددیت لهو ژێ حێبهتی مابوو.. ئهڤه چیه؟ پێرهمێرهكێ ئهختیار، یێ بهر پییێن خۆ باش نابینت، ڤێ ڕێكێ ههمییێ ددهته بهر خۆ ودئێت؛ دا حهسهن دلـێ وی نهرم بكهت؟! وحهسهن ژ ڤان ههر سێ ئایهتان زێدهتر تشتهكی بۆ وى نابێژت! ئهڤ ئایــهتــێـن ئهو ههر ڕۆژ دخوینت، وتو دێ بێژی حهسهنی وهعزێ دنیایێ ههمییێ لـێ كر، لهو د گاڤێ دا ئهو دلگرتی بوو وكهفت! ئهڤه چ مرۆڤن!
وههر كهسهكێ ڤیانا دنیایێ دلێ وی پێچای، وپهردهیێ غهفلهتێ ب سهر دا بــهردای یـێ حــهقــه ژ ڤــان ڕهنــگــه مـرۆڤـان عهجێبگرتی ببت، چونكی ئهو د ئهزمانێ وان ناگههت، و ب دلـێ وان ئحساسێ ناكهت.. مهیموون -وهكی حهسهنی- ژ مرۆڤێن قورئانێ بوو، حهسهنی ئهڤه دزانی، لهو ب وی ڕهنگی بهرسڤ دایێ یێ ههوه دیتی، وئهو كهسێ وهكی وان مرۆڤێ قورئانێ نهبت یا غهریب نینه وان غهریب ببینت!
❖زهلامێ قورئانێ:
مهیموون د گۆتنهكا خۆ دا دبێژت: ((ههچییێ ب دویڤ قورئانێ بكهڤت قورئان دێ سهركێشییا وی كــهت حــهتــا وی دبــهتــه بـهحهشتێ، وههچییێ قورئانێ بهێلت قـورئان دێ ب دویڤ وی كهڤت حهتا وی دهاڤێته د ئاگری دا)).
وهزر نهكهن دویكهفتنا قورئانێ ئهوا مهیموون بهحس ژێ دكهت ئهوه مرۆڤ ب ئهزمانی ب تنێ قورئانێ بخوینت، و ب چاڤێ پیرۆزییێ بهرێ خۆ بدهتێ، وگاڤا ل ژیانا خۆ زڤڕی بێژت: ئهز قهبویل ناكهم قورئان ڕێبهرێ من بت! گهلهك كهس یێن ههین قورئانێ دخوینن وقورئان لهعنهتێ ل وان دكهت.
ومرۆڤاینییا مهیموونی بۆ قورئانێ ئێكا هند ژ وی چێكربوو ئهو ههردهم حسێبهكا دژوار د گهل خۆ بكهت.. ڕۆژا عومهری ئهو هلبژارتی دا ببته والی ل جزیرێ مهیموونی هیڤی ژێ كرن ئهو وی ژ ڤی كاری عهفی كهت، وگۆتێ: ئهڤه بارهكێ گرانه تو ل ملێن من دكهی! عومهری گۆتێ: ((ههڕه ببه والی وحوكمی د ناڤبهرا خهلكی دا بكه، وئهگهر كیتابهكا من گههشته ته ونهحهقییهك تێدا بت وێ ل عهردی بده، وئهگهر تشتهك ل بهر ته ئاسێ بوو بهنێره نك من، ومرۆڤان ئهگهر چی گاڤا كارهكێ ب زهحمهت بۆ وان كهفته ڕێكا وان ووان نهكر، نه دنیا ب ڕێـڤه دچت نه دین)).
گاڤا وی ئهڤ گۆتنه ژ عومهری گوهـ لـێ بـوویـن، ئهو نهچار بوو فهرمانا وی ب جـهـ بینت، ئهگهر چ بۆ وی یا نهخۆش ژی بوو، وخوزییا وی حهتا مری ژی ئهو بوو كو وی ئهڤ مــهنــصــبـه وهرنهگرتبا، چونكی وی دزانی مهزنییا دنیایێ شهرمزارییا ئاخرهتێیه، ومهیموون ژ وان كهسان نهبوو یێن بهر ل مال ومهنصبان، یان مهزنی ودهولهمهندییێ، د گۆتنهكا خۆ دا ئهو دبێژت: ئهگهر ژ روهایێ حهتا حورانێ ب پێنج دهرههمان بدهنه من، من نهڤێت.
وهندى هند ئهو ژ شهرمزارییا مهزنییێ دڕهڤی وی شیرهت ل خهلكی ژی دكر ئهو ژێ بڕهڤن، نه بهس ژ مهزنییێ بڕهڤن بهلكی ژ مهزنان ژی، مهیموون دبێژت: ((سێ فتنه یێن ههین هشیار بی پێ موبتهلا نهبی: نهچه نك چو سولتانان ئهگهر خۆ تو بێژی ئهز دێ فهرمانا ب باشییێ لـێ كهم، ونهمینه ب تنێ د گهل چو ژنكان ئهگهر خۆ بێژی دێ قورئانێ نیشادهم، وگوهێ خۆ نهده گۆتنا چو بیدعهچییان، چونكی تو نزانی كانێ دێ چ ژێ ب دلـێ ته ڤه مینت)).
و ژ گۆتنێن وی یێن تێر عبرهت، دبێژت: ((ئهمیری نهنیاسه، وئهوی ژی یێ ئهمیری دنیاست)).
ودبێژت: ((ههچییێ ب دزی ڤه گونهههك كربت بلا ب دزی ڤه تۆبه بكهت، وههچییێ ئاشكهرا گونهههك كربت بلا ئاشكهرا تۆبه بكهت، چونكی خودێ گونههان ژێ دبهت وشهرما خهلكی نابهت، وخهلك شهرما ئێك ودو دبهن وگونههان ژێ نابهن)).
و ژ وان حهدیسان یێن وی ڤهگوهاستین: مهیموون دبێژت: عهبدللاهێ كوڕێ عومهری دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لـێ بن- گۆت: ( قل ما یوجد في آخر الزمان درهم من حلال أو أخ یوثق به ) ل دویماهییا زهمانی گهلهك یا كێمه دهرههمهكێ حهلال، یان برایهكێ باوهرێ ههبت. وهكی (ئهبوو نوعهیم) ژێ ڤهدگوهێزت.
