ب جهئینانا سۆز و پهیمانان
عیبادهتی د ئیسلامێ دا وهكی ئهم دزانین جههكێ بلند ههیه، و بلندترین عیبادهت نڤێژه، و نڤێژ ل سهر پێنج دهمێن ڕۆژێ وشهڤێ دلێكڤهكرینه، و ههر نڤێژهكێ ژڤانهكێ دهسنیشانكری یێ بۆ هاتییه دانان، ئهگهر نڤێژ بهری دهمێ خۆ یان پشتی دهمێ خــــۆ ب چهند گاڤهكێن كێم بێتهكرن ئهو ژ مرۆڤی نائێته قهبویلكرن.
ڕۆژی.. ئهو عیبادهتێ ل سهر مه هاتییه فهرزكرن دا مه فێری صهبرا ل سهر نهخۆشییا بـــرســـێ بــكـــهت، د گــــهل هاتنا سپێدی و حهتا مهغرهب دبت دڤێت تو خۆ ژ خوارن و ڤهخوارنێ بدهیه پاش دا ئهڤ فێربوونا صهبرێ ل نك ته پهیدا ببت، ئهگهر بهری مهغرهب ب دههـ دهقیقهیان تو تشتهكی بخۆی حوكم ب بهطالبوونا ڕۆژییا ته دێ ئێتهدان.
ل حهجێ.. ئهگهر تو ههمی ئهحكامان ب جهـ بینی بهلێ ل ڕۆژا بهری جهژنێ تو نهگههییه عهرهفاتێ حهجا ته یا دورست نابت..
بۆچی؟
ههر كهسهكێ تو ڤێ پسیارێ ژێ بكهی گهلهك ب بهرسڤدانێ ڤه ناوهستیێت دێ بێژته ته: چونكی ئیسلامێ ههر عیبادهتهك ژ ڤان عیبادهتان ب دهمهكێ دهسنیشانكری ڤه گرێدایه، و ئهو دهم بۆ دورستبوونا وی عیبادهتی یێ كرییه شهرت.
ئهڤه ڕاسته.. بهلێ دهمدارییا ڤان عیبادهتێن مهزن ما نه بۆ هندێ یه دا ئهو مه فێری (دققهت) و ب جهئینانا سۆز و پهیمانان بكهت، وكو ئهم موخالهفا وان ژڤانان نهكهین یێن ئهم ددهینه ئێك و دو؟
دینێ مه ئهوێ مه باوهری پێ ههی ب جهـ نهئینانا سۆز و پهیمانان دكهته سێ ئێكا نفاقێ، و ئهوێ ژ قهستا ل ژڤانێ خۆ نهچت ژ منافقان حسێب دكهت.. ما نه تشتهكێ عهجێبه ئهڤرۆ ئهم دویكهفتییێن ڤی دینی ژ خهلكی ههمییێ پتر پێ ل عههد و وهعدێن خۆ بدانین، حهتا مهسهله گههشتییه هندێ بۆ ب جهـ نهئینانا مهوعدان مهتهل ب مه دئێته ئینان؟
بهرێ خۆ بده حالێ مه وسهر و بهرێ ژینا مه وئهو ژڤانێن ئهم ددهینه ئێك و دو، داخوازا ژڤانی دێ ژ ئێكه كهی دێ بێژته ته: پشتی نڤێژا ئێڤاری.. و حهتا نیڤا شهڤێ ژی ل نك وی پشتی نڤێژا ئــێــڤــاریــیــــه، لهو تو دێ مهجبوور بی ڤی دهمی ههمییێ ل هیڤییێ مینی، ئهو ژی ئهگهر هات!
داخواز دێ ژ ته ئێتهكرن كو بۆ گوهدانا پهیڤهكێ یان دیتنا ئاههنگهكێ ئاماده ببی، و ژڤان ل سهر داخوازنامهیێ سهعهت چاره دێ بته چار و نیڤ و پێنج ژی هێشتا پهیڤێ یان ئاههنگێ دهست پێ نهكری.. و ژینا مه ههمی ب ڤی ڕهنگییه، حهتا یا وه لێ هاتی ب جهئینانا مهوعدی ل نك مه یا بوویه تشتهكێ غهریب! ههر وهكی نه دینێ مهیه گۆتی: ب جهـ نهئینانا مهوعدی نیشانا نفاقێ یه.
مهعنا ڤێ چیه؟
مهعنا وێ ئهوه تشتێ ژ ههمییێ بێ بهاتر ل نك مه دهمه، ئێك ئهگهر دینارهكێ ژ بهریكا ته بینتهدهر و ژ ته بدزت تو دشێی سهرا وێ چهندێ خۆ لێ بدهی و شهڕێ وی بكهی، بهلێ ئهگهر ئهو سێ سهعهتان ژ دهمێ ته زهعێ بكهت و بدزت، تو قهت ژێ عێجز نابی!
ب جهئینانا سۆز و پهیمانان، و هاتنا ل دویڤ ژڤانی ب ڕهنگهكێ دورست نیشانا وهفادارییا مرۆڤییه، و ئهو مرۆڤێ د گهل خهلكی یێ وهفادار بت، و وێ سۆزێ نهشكێنت یا ئهو ل سهر خۆ ددهت، و ل وی ژڤانی بچت یێ وی د گهل ئێكێ دی دانای، ئهڤه دێ ئێكا هند ژ خودانێ خۆ چێ كهت ئهو ببته جهێ باوهرێ ل نك خهلكی، چونكی وهفاداری برایێ ڕاستگۆیێیه، ڕاستگۆیی ب ئهزمانی ئاشكهرا دبت و وهفاداری ب كار و كریاران، ژ بهر ڤێ چهندێ ئهصل د مهسهلێ دا ئهوه مرۆڤێ خودان باوهر د عههد و وهعدێن خۆ دا یێ وهفادار بت و یێ دویر بت ژ غهدر و خیانهتێ، و من گۆت: ئهصل د مهسهلێ دا ئهوه.. چونكی مخابن ئهڤرۆ ئهم دبینین واقع ئهو نینه!
خودایێ مهزن د ئایهتهكا قورئانێ دا بهحسێ هندهك سالۆخهتێن خودان باوهران دكهت و دبێژت: (وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ )(المؤمنون: 8) یهعنی: خودان باوهرن ئهون یێن ئێمانهتێن خۆ دپارێزن، و عههدێن خۆ ب جهـ دئینن.
وپێغهمبهرێ خودێ ژی -سلاڤ لێ بن- د حهدیسهكا خۆ دا یا ئیمام ئهحمهد ژێ ڤهدگوهێزت شهش تشتان دهسنیشان دكهت و كهفالهتێ ددهت ههر كهسهكێ وان ب جهـ بینت ئهو بچته بهحهشتێ، یا ئێكێ: ڕاستگۆیییا د ئاخفتنێ دایه، و یا دویێ وهفادارییا د سۆز و پهیمانان دایه.
و گرنگییا وهفادارییێ ژ هندێ دئێت ئهو كهسێ فێر ببته وهفادارییا د وان عههد و وهعدان دا یێن ئهو ددهته خهلكی، ئهو دێ د وێ عههدێ ژی دا یێ وهفادار بت یا ئهوی دایه خودایێ خۆ، چونكی ئهوێ فێری وهفایێ بووی یا ب زهحمهته بهر ب غهدرێ و شكاندنا سۆز و پهیمانان ڤه بچت، و ئهوێ سۆزا خۆ د گهل بهنییهكێ ژ بهنییێن خودێ ب جهـ نهئینت، تو ل هیڤییا هندێ نهبه ئهو سۆزا خۆ د گهل خودێ ژی ب جهـ بینت.
و ئهو وهفادارییا ئیسلام فهرمانێ پێ ل مه دكهت سێ ڕهنگن:
1- وهفادارییا د وێ عههدێ دا یا مرۆڤی دایه خودێ كو باوهرییێ پێ بینت و كاری ب ئهمر وفهرمانا وی بكهت، خودایێ مهزن دبێژت(وَأَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ)(البقرة: 40) هوین وێ عههدا من پێك بینن یا بـــۆ ههوه هاتی: كو هوین باوهرییێ ب كیتابێن من و پێغهمبهرێن من ههمییان بینن، و كاری ب شریعهتێ من بكهن، ئهز ژی دێ وێ بۆ ههوه پێك ئینم یا من ژڤان پێ دایه ههوه كو ل دنیایێ ئهز دلۆڤانییێ ب ههوه ببهم.
2- وهفادارییا د وان عهقدان دا یێن مرۆڤ د گهل ئێك ودو دبهستن، وهكی كڕین وفرۆتن وههمی ڕهنگێن موعاملان، خودایێ مهزن دبێژت: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ )(المائدة: 1) ئهڤه گازییهكه بۆ خودان باوهران دئێته ئاڕاستهكرن كو ئهو پهیمانێن خۆ یێن موكم پێك بینن، و د وهفادار بن د وان ههمی عهقدان دا یێن ئـــــهو د ناڤبهرا خۆ دا گرێ ددهن، هندی ئهو عهقد دڕێكهفتی بن د گهل كیتابا خودێ و سوننهتا پێغهمبهرێ وی موحهممهدی -سلاڤ لێ بن-.
3- وهفادارییا د وان سۆز و پهیمانان دا یێن مرۆڤ بێ بهرانبهر و ژ نك خۆ ددهته غهیری خۆ و ل سهر خۆ دكهته مال، و ب جهئینانا وان ژڤانان یێن مرۆڤی د گهل هندهك كهسێن دی ههین.
و ههر مرۆڤهكێ ڤان ڕهنگێن وهفادارییێ پێك نهئینت و پـــێ لێ بدانت ئهو دێ ژ خائین و منافقان ئێته هژمارتن، و ههر جڤاكهكا سالۆخهتێ وهفادرییێ د ناڤ كوڕێن وێ دا ههبت دێ بته جڤاكهكا ئێكگرتی و خۆڕاكر و ب هێز، چونكی ههمی موعاملێن وان ل سهر وهفادارییێ دمینن.
و ژ بهرێ وهره هندهك عهقلداران گۆتییه: ئهگهر ته بڤێت وهفادارییا مرۆڤهكی بزانی، بهرێ خۆ بدێ كانێ ئهو ژ وهلات و كهس و كارێن خۆ خهریب دبت یان نه، و كانێ ئهو ل سهر دهمێ خۆ یێ بۆری دكهته گری یان نه.
یهعنی: ئهو كهسێ د ڤیانا خۆ دا بۆ وهلات و مللهتێ خۆ یێ ڕاستگۆ بت، گاڤا ژێ دویر كهت خهریبی لێ بدهن، و حهز بكهت زوی لێ بزڤڕته ڤه، و حهنینا وی بۆ زهمانێ وی یێ بۆری ب ههمی بیرهاتن و دیمهن ڤه یا دژوار بت، ئهو مرۆڤ مرۆڤهكێ وهفاداره.. چونكی ئهو كهسێ د گهل ئاخا خۆ یێ وهفادار نهبت، و خیانهتێ ل مللهت و كهس و كارێن خۆ بكهت، بۆرییێ خۆ ژ بیر بكهت، هوین بێژن خێرهك د سهرێ وی دا ههبت بۆ خهلكی؟!
