سوننەتێن دەسنڤێژ شویشتنێ
وكانێ چاوا دەسنڤێژ شویشتنێ ( شەرت وئەركانێن ) خۆ هەنە وەسا وێ ( سوننەتێن ) خۆ ژی هەنە ، یا باش ئەوە بۆ وی مرۆڤێ بڤێت یێ خودان خێر بت پێگیـرییێ پێ بكەت ، و ژ وان سوننەتان :
1 ـ ب كارئینانا سیواكێ بەری دەست پێكرنا دەسنڤێژ شویشتنێ ، ژ بەر وێ حەدیسا بوخاری ژ ئەبوو هورەیرەی ڤەدگوهێزت وتێدا هاتییە : [ لَوْلا أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَمَرْتُهُمْ بِالسِّوَاكِ عِنْدَ كُلِّ وُضُوء ـ ئەگەر ژ ترسێن زەحـمـەتێ دا نەبایە ل سەر ئوممەتا من ئەز دا فەرمانێ ب سیواكێ ل وان كەم ل گەل هەر دەسنڤێژەكێ ] .
2 ـ شویشتنا هەردو كەفێن دەستی ل دەسپێكا دەسنڤێژ شویشتنێ ، وئەگەر ئەو ژ نوی ژ خەو ڕابوویە ئەڤ شویشتنە دێ واجب بت .
3 ـ كو مرۆڤ تبلێن خۆ د ناڤ ئێك ڕا بینت وببەت، تبلێن دەستان ویێن پییان ژی ، ولڤلڤاندنا گوهستیركێ ئەگەر د تبلا مرۆڤی بت .
4 ـ هەر وەسا مرۆڤ تبلێن خۆ د ناڤ ریهێن خۆ ڕا بینت وببەت .
5 ـ مەسحا هەر دو گوهان د گەل مەسحا سەری ، ویا سوننەت ئەوە مرۆڤ تبلا شاهدێ بكەتە د گوهی دا وتبلا بەرانی ببەتە پشت گوهی .
6 ـ شویشتنا دێمی ودەست وپییان سێ جاران ، وەكی بەری نوكە ژی مە گۆتی .
7 ـ شویشتنا دەستێ ڕاستێ بەری یێ چەپێ وپێ یێ ڕاستێ بەری یێ چەپێ .
8 ـ گۆتنا : ( أشهد أن لا إلە إلا الله وأن مـحـمداً عبدە ورسولە ) پشتی ب دویماهی هاتنا دەسنڤێژ شویشتنێ ، چونكی ئیمامێ موسلم ژ عوقبەیێ كوڕێ عامری ڤەدگوهێزت دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ يَتَوَضَّأُ فَيُبْلِغُ أَوْ فَيُسْبِغُ الْوَضُوءَ ثُمَّ يَقُولُ أَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُ اللّهِ وَرَسُولُهُ إِلا فُتِحَتْ لَهُ أَبْوَابُ الْجَنَّةِ الثَّمَانِيَةُ يَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاء ـ هەچییێ ژ هەوە ب دورستی دەسنڤێژێ بشۆت ، پاشی بێژت : ( أشهد أن لا إلە إلا الله وأن محمداً عبد اللە ورسولە ) هەر هەشت دەرگەهێن بەحەشتێ دێ بۆ وی ئێنە ڤەكرن چی دەرگەهێ وی ڤیا دێ تێڕا ب ژۆركەڤت ] .
و د ریوایەتا ( ترمذی ) دا ئەڤ زێدەهییە ژی هاتییە : [ اللهم اجعلني من التوابین واجعلني من المتطهرین ] .
9 ـ كرنا دو ركاعـەتـێـن سوننەت پشتی دەسنڤێژ شویشتنێ .. وئەڤ دێ د بەحسێ نڤێژێن سوننەت دا بۆ مە ئێت ، ئەگەر خودێ حەز بكەت.
خەلەتییێن دەسنڤێژ شویشتنێ
د ناڤ مە دا گەلەك كەس هەنە ژ نەزانین دەمێ دەسنڤێژێ دشۆن دكەڤنە هژمارەكا خەلەتییان ، وهندەك جاران ئەڤ خەلەتییە دبنە ئەگەرا هندێ كو دەسنڤێژا وان بەطال ببت ، و د دویڤ دا ئەو نڤێژ ژی بەطال ببت یا ئەو ب ڤێ دەسنڤێژێ دكەت ، لەو یا فەرە ئەم ڤان خەلەتییان ژی بەر چاڤ بكەین ، دا لـێ دهشیار بین :
1 ـ دەنگ بلندكرنا ب ئنیەتێ ، چ بۆ دەسنڤێژ شویشتنێ بت چ بۆ نڤێژێ بت ، ئەڤە تشتەكێ خەلەتە ، چونكی جهێ ئنیەتێ دلە وەكی مە گۆتی .
2 ـ ئاشكەرایە كو دەسنڤێژ یا دورست نابت حەتا ئاڤ نەگەهتە وان جهان یێن شویشتنا وان واجب ، لەو فقهزان دبێژن : هەر جارەكا تشتەك ل سەر ڤان جهان هەبت ـ وەكی صبغا سەری یان یا نینۆكان بۆ نموونە ـ ونەهێلت ئاڤ بگەهتێ دەسنڤێژ یا دورست نابت ، وهنگی نڤێژ ژی دێ یا بەطال بت .
3 ـ گۆتنا هندەك دوعایێن تایبەت د بەر دەسنڤێژ شویشتنێ ڕا ، وەكی : دەمێ دەستێن خۆ دشۆت بێژت : یا ڕەببی تو كیتابا مە بكەیە د دەستێ مە یێ ڕاستێ دا ، ودەمێ پێ خۆ دشۆت بێژت : یا ڕەببی تو پێ مە د سەر پڕا صراطــێ ڕا ببەی .. وحەتا دویماهییێ ، ئەڤێ چو بناخە بۆ نینن، ویا ورست ئەوە مرۆڤ نەبێژت .
4 ـ نەگـۆتـنـا ( بسم الله ) ێ ل دەسـپـێـكا دەسنڤـێـژ شویشتنێ ئـەڤـە ژی ژ خەلەتییانە دڤێت مرۆڤ خۆ ژێ بدەتە پاش .
5 ـ نەتمـامییا دەسنڤێژ شویشتنێ ، هندەك جاران دێ بینی هندەك مرۆڤ ژ بەر سەرمایێ ، یان ژی چونكی یێ ب لەزە دەسنڤێژا خۆ ب دورستی ناشۆت ، وئاڤێ وەسا ب كار نائینت كو هەمی جه ب دورستی تەر ببن ، ڤێجا ب ڤێ چەندێ ئەو دەسنڤێژا خۆ بەطال دكەت ، یا فەرە مرۆڤ خۆ ل ڤێ چەندێ هشیار بكەت .
6 ـ وبەروڤاژی ڤێ چەندێ ئەم دبینین هندەك كەس هەنە ب هێجەتا هندێ كو دەسنڤێژا وان یا تمام بت ڕادبن زێدە ئاڤێ خەرج دكەن ، وپتـر ژ سێ جاران سەر وچاڤان یان دەست وپییان دشۆن ، وئەڤە تشتەكێ خەلەتە ، ودبتە ئەگەرا هندێ مرۆڤ وەسواسی ببت .
7 ـ هندەك كەس هەنە هزر دكەن تارەتگرتن شەرتەكە ژ شەرتێن دەسنڤێژ شویشتنێ وئەڤە تشتەكێ دورست نینە .
8 ـ وهندەك كەس هەنە دەستێ خۆ تژی ئاڤ دكەن یان تەر دكەن وسێ جاران ل ئەنییا خۆ ددەن ، ب ئنیەتا مەسحا سەری ، وئەڤە یا خەلەتە ، چونكی مەسح یا سەرییە نە یا ئەنییێ یە ، وجارەكێ یە نە سێ جاران .
9 ـ هێلانا مەسحا گوهان خەلەتییە ، چونكی گوهــ ژ سەرینە .
10 ـ وهندەك ستویێ خۆ مەسح ژی دكەن وئەڤە ژی یا دورست نینە وچو حەدیس پێ نەهاتینە .
11 ـ شویشتنا دەسنڤێژێ ل سەر وێ دەسنڤێژا چونڤێژ پێ نەكرین ب ئنیەتا خێرێ ، تشتەكێ دورست نینە ، هندەك كەسان دێ بینی ب دەسنڤێژن وچو نڤێژ نە یێن فەرز نە یێن سوننەت ب وێ دەسنڤێژێ نەكرینە ، وگاڤا ڕادبن دا نڤێژێ بكەن دێ دەسنڤێژەكا نوی دشۆنە ڤە ، هزر دكەن ئەڤە ڕەنگەكێ تەقوایێ یە ، ئەڤە ژی موخالفی سوننەتێ یە .
دوو هشیاركرن
یا ئێكێ : مرۆڤەكی ـ ژن بت یان مێر بت ـ ئەگەر ل دەمێ دەسنڤێژ شویشتنێ تشتەك د سەری بت ، گاڤا سەرێ خۆ مەسح دكەت دورستە موییێن ئەنیا خۆ مەسح بكەت ودەستێ خۆ د سەر دەرسۆكا خۆ ڕا ببەت حەتا پاتكێ ، یەعنی هندەكێ ژ سەرێ خۆ د گەل دەرسۆكێ مەسح بكەت.
یا دووێ : دورستە مرۆڤ سەر وچاڤ ودەستێن خۆ ب خاولیێ یان پاتەكی هشك بكەت پشتی دەسنڤێژ شویشتنێ .
