ڕامانا پهیڤێن بانگی
كــهســـهك ژ مــــه نینه گوهـ ل بانگی نهبوو بت، ئهو بانگێ ههر ڕۆژ پێنج جاران ل مزگهفتێن مه دئێنه بلندكرن، تشتێ ئێكا هند ژ مرۆڤی چێ دكهت كو ئهو ب پشت ڕاستی ڤه بێژت: چو پهیڤ نینن هندی پهیڤێن بانگی ب بهر گوهێن مرۆڤێ موسلمان بكهڤن و بێنه دوبارهكرن.
بانگ ئهو گازییه یا مرۆڤێ موسلمان ههر ژ زارۆكینییا خۆ پهیڤێن وێ ژ بهر دكهت، چونكی ئهو نیشانهكا ئاشكهرایه ژ نیشانێن دینێ وی، بهلێ د سهر ڤێ ههمییێ ژی ڕا، و د گهل ڤێ بهلاڤبوونا بانگی یا بهرفرههـ د ناڤ موسلمانان دا، پشكهكا مهزن د ناڤ موسلمانان دا ههنه ب تنێ هند د بانگی دگههن كو ههما ئهو ب تنێ گازییهكه مـــوسلمان بۆ كرنا نڤێژێ ل مزگهفتێ پێ دئێنه كۆمكرن، و بهلكی گهلهك ژ وان ههبن د ڕامانا ســهرڤه سهرڤه یا پهیڤێن بانگی بگههن ژی، بهلێ بارا پتر ژ وان ب دورستی د وان مهعنایێن شهرعی یێن مهزن ناگههن یێن د پشت پهیڤێن بانگی ڕا ههین، لهو یا فهره ئهم ب بهرفرههی ل سهر ڕامان و مهعنایێن بانگی یێن شهرعی باخڤین، بۆ هندێ دا ههر جارهكا مه گوهـ ل بانگی دبت ئهم ڤان ڕاستییان د هزرا خۆ دا ئاماده بكهین.
هـێـشــتــا ل مهكههێ و بهری مشهختبوونێ ب دهمهكێ نه یێ درێژ و ب دورستی ل وێ شهڤا پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- بۆ معراجێ هاتییه بلندكرن نڤێژ ل سهر موسلمانان هاته فهركرن، و پشتی پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- گههشتییه مهدینێ و فهرمان دای مزگهفت بێته ئاڤاكرن، وی ب فهر زانی ئامیرهتهكی بۆ كۆمكرنا موسلمانان ل مزگهفتێ بۆ كرنا نڤێژێ ب كار بینت، و ئهو ئامیرهتێن ل وی دهمی ل پهرستگههان بۆ كرنا عیبادهتی دهاتنه ب كارئینان سێ بوون:
- بۆڕی ل كنشتهیێن جوهییان.
- و زهنگل ل دێرێن فهلان.
- و هلكرنا ئاگری ل پهرستگههێن مهجووسییان.
و حهتا كو ئوممهتا ئیسلامێ تایبهتمهندییا خۆ د ههمی تشتان دا ههبت، پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- ئامیرهتهكێ نوی بۆ ڤێ ئارمانجێ ب كارئینا، ئهو ژی گازیكرن بوو ب هندهك پهیڤان ژ لایهكێ مرۆڤهكی ڤه كو ههر كهسهكێ ب زمانێ عهرهبان یێ زانا بت د ڕامانا وان بگههت، و ب وێ ئارمانجێ بزانت یا ئهڤ گازییه پێ هاتی، نه وهكی دهنگێ بۆڕی و زهنگلێ كو چو مهعنا ژێ نائێنه وهرگرتن. و دڤێت نهئێته هزركرن كو (تهشریعكرنا) بانگی د ئیسلامێ دا ب تنێ بۆ هندێ بــوو موسلمان د كرنا عیبادهتی دا ژ ئوممهتێن بۆرین بێنه جوداكرن، هـــهر چــهنـــــده ئهڤه ب خۆ ئێك ژ ئارمانجان بوویه، بهلكی مهبهستهكا دی ژی د پشت ڤێ تهشریعكرنێ ڕا ههبوویه ئهو ژی بنهجهكرنا ڕامانێن ئیسلامێ و چاندنا ڕاستییێن دینی بوویه د سهر و دلێن موسلمانان دا.
و دهلیل ل سهر ڤێ گۆتنێ چهند تێبینییهك ههنه مرۆڤ د پهیڤێن بانگی دا دبینت:
ئێك: ئهڤ پهیڤێن بۆ بانگی هاتینه هلبژارتن و دانان نه ب تنێ مرۆڤی ئاگههدار دكهن كو ئهڤه دهمێ كرنا نڤێژێ هات، و دڤێت موسلمان ل مزگهفتێ كۆم ببن، بهلكی هندهك پهیڤ د ناڤ دا ههنه چو پهیوهندی ب ڤێ ئارمانجێ ڤه نینه.
دوو: یا سوننهت ئهوه بانگ ب دهنگهكێ بلند بێتهدان، دا ئهو بگههته دویرترین جهێ دهنگ بگههتێ، و پترین مرۆڤان گوهـ لێ ببت.
سێ: بانگ ب (الله أكبر)ێ دهســـــت پــــێ دگـــههـــــت، و ب (لا إله إلا الله) ب دویماهی دئێت، و ب شریعهت بۆ موئهزنی چێ نابت ئهو ژ نك خـــۆ چــــــو پهیڤان ل بانگی زێده بكهت، نه ل بهراهییێ و نه ل دویماهییێ، تشتێ هندێ دگههینت كو پهیڤێن بانگی د (تهوقیفینه)، و نه د (ئجتهادینه).
چار: شهرت نینه ههر كهسهكێ دهنگێ بانگی بگههتێ ژ نڤێژكهران بت، یان حهتا ژ موسلمانان بت، تشتێ هندێ دگههینت كو بانگی نامهیا خۆ ههیه دڤێت بگههینت.
پێنج: یا سوننهت ئهوه مرۆڤهكێ دهنگ خۆش بانگی بدهت، چونكی دهمێ بانگ هاتییه تهشریعكرن پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- بهحسێ پهیڤێن بانگی كر و گۆته صهحابییهكی: (قم فلقنه بلالاً فإنه أندی صوتاً منك) هلو ڤان پهیڤان نیشا بلالی بده دهنگێ وی ژ یێ ته خۆشتره. و دهنگێ خۆش كارتێكرنا خۆ یا ئاشكهرایه ههیه ل سهر گههاندنا پهیامێ.
شهش: یا باشتر ئهوه ئــهو كهسێ بانگ ددهت ڤی كاری بۆ خێرا خۆ بكهت، نــــه ژ بهر راتبهكی، دا ئیخلاص پتر د كارێ وی دا ههبت.
حهفت: تهشریعكرنا جابدانا بانگی بۆ وی كهسی یێ گوهـ ل دهنگێ موئهزنی دبت، بۆ هندێیه دا مرۆڤ گوهدارییا بانگی بكهت، و بزانت كانێ بانگ هلدێر چ دبێژت.
پشتی ڤێ چهندێ پهیڤێن بانگی پێكڤه سێ (جوملێن سهرهكی) یێن خودان سێ ڕامانێن مهزن دگههینن د ناڤ خۆ دا هل دگرن:
یا ئێكێ: پهیڤا (الله أكبر):
ئهوا شهش جاران د بانگی دا دئێته دوبارهكرن، و ئهڤ پهیڤه ههر ئهوه یا نڤێژ ژی پــێ دهســــت پــێ دكهت، خودێ یێ مهزنتره ژ ههر تشتهكێ دی یێ ههبت، پهیڤهكه ل پــێــنـــج دهمێن ڕۆژێ بــیـــرا مرۆڤێ خودان باوهر ل وێ ڕاستییێ دئینته ڤه یا دنیا ب ههمی موژیلاهییێن خۆ ڤه ژ بیرا وی دبهت، ئهگهر ڤیانا دنیایێ ڕێكا خۆ بۆ دلێ ته دیت تو ل بیرا خۆ بینهڤه كو خودێ مهزنتره، ئهگهر خۆشییهكا دنیایێ ژ دهست ته چوو و تو ل سهر ب خهم كهفتی تو بزانه كو خودێ مهزنتره، ئهگهر نهفسا ته كهفته بن بارێ شههوهتێ یێ گران تو ژ بیر نهكه كو خودێ مهزنتره، ئهگهر ته دیت زالمهك د سهر پێ خۆ دا چوو و دهلیڤه بۆ هاتهدان تو د گهل دهنگی موئهزنی بێژه: خودێ مهزنتره..
دودل نهبه.. ژ ڕێكێ لانهده.. پاشپاشكی نهچه.. چو تشت ل سهر ته و ل بهر ته یێ مهزن نابت هندی گازییا ته (الله أكبر) بت!!
یا دووێ: پهیڤا (أشهد أن لا إله إلا الله، أشهد أن محمداً رسول الله):
كو پتر ژ جارهكێ دئێته دوبارهكرن گازییا ئیسلامێ ههمییێ ب كورتی د ناڤ خۆ دا كۆم دكهت، چونكی وهكی ئهم دزانین ئیسلام ل سهر دو بناخهیێن مهزن دئێته ڕاگرتن:
كو پهرستنا خودێ ب تنێ بێتهكرن، و كو پهرستنا وی ب ڕهنگهكێ وهسا بێتهكرن وهكی پێغهمبهرێ وی موحهممهد -سلاڤ لێ بن- پێ هاتییه هنارتن.
و ئاشكهرایه كو (شاهدهدان) سوینا ئێكێیه ئیسلام ل سـهر هاتییه ئاڤاكرن وهكی د گۆتنهكا پێغهمبهری دا -سلاڤ لێ بن- هاتی، و ئیسلام ل دهسپێكا هاتنا خۆ دا پهیڤهك بوو مرۆڤی دگۆت و پێ دهاته د ئیسلامێ دا، یان پشت ددایێ و ژ ئیسلامێ دهردكهفت.. و یا بهرعهقل نینه پهیڤهك ببته ناڤبڕ د ناڤبهرا ئیسلامێ و كوفرێ دا ئهگهر ئهو پهیڤهكا وهسا نهبت ئیسلامێ ههمییێ د ناڤ خۆ دا كۆم بكهت.
ههر ژ دهسپێكا خۆ پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گازی مللهتێ خۆ كر وگۆت: (قولوا: لا إله إلا الله تفلحوا)هوین بێژن: (لا إله إلا الله) دێ ب مراد كهڤن و ئیفلهحێ بینن. و دهمێ كهنكهنه و عهقلدارێن مللهتێ وی ل بهر نههاتین ڤێ پهیڤێ بێژن، ژ بهر هندێ نهبوو چونكی گۆتنا ڤێ پهیڤێ ل بهر وان یا ب زهحمهت بوو، یان چونكی ئهو تێ نهدگههشتن، بهلكی وان ئهو نهگۆت ژ بهر وان پێتڤییێن مهزن یێن ئهڤ پهیڤه ژ وان دخوازت، چونكی وان دزانی ئهڤ پهیڤه دێ وان ژ جیهانهكێ ڤهگوهێزته جیهانهكا دی، ژ جیهانا جاهلییهتێ ب ههمی شهههوات و سهرداچوون و لادانێن وێ ڤه بۆ جیهانا ئیسلامێ ب ههمی پاقژی و (ئلتزام) و ڕاسته ڕیێن خۆ ڤه.. ئهو عهرهبێ ساده ئهوێ ل دهسپێكێ ژێ هاتییه خواستن بێژت: (لا إله إلا الله) د سهرێ وی دا یا ئاماده بوو كو ئهڤ پهیڤه خوداینییێ ب ههمی ڕامانێن وێ ڤه ژ ههمی كهسان دستینت و ددهته خودێ ب تنێ.. ل بهر سیبهرا ڤێ پهیڤێ حوكم دبته حوكمێ خودێ نه یێ مهلكی و نه یێ عهشیرهتێ و نه یێ شههوهتێ و خۆشییێن ئهرزان، ل بهر سیبهرا ڤێ پهیڤێ (ولاء و براء) بۆ باوهرییێ ب تنێیه نه بۆ نفشی و ڕهنگی و ئهزمانی و مهصلحهتێن بهرتهنگه، ل بهر سیبهرا ڤێ پهیڤێ دوعا و ههوار بۆ خودێ ب تنێ دبن نه بۆ قهبر و صهنهم و دار و بهران، ژ بهر ڤێ چهندێ قورهیشی زوی ب زوی ل بهر نههاتن ڤێ پهیڤێ بێژن، ئهگهر مهسهله گۆتنا ب دهڤی ب تنێ با ل بهر وان ب زهحمهت نهبوو ئهو ڤێ پهیڤێ بێژن، پاشی ژینا خۆ وهسا بۆ خۆ بنهخشینن وهكی وان دڤێت، وان دزانی (لا إله إلا الله) مهنههجێ ژینێیه، ژیانێ ب ههمی (تهفاصیلان) ڤه ڤهدگرت.
قورهیشییان باوهری ههبوو كو خودایهكێ ب تنێ یێ ههی، و كو وی ئهو یێن داین، و ئهوه وان دمرینت، و وی عهرد و عهسمان یێن ئافراندین ووان ب ڕێڤه دبهت، و وان باوهری ههبوو ژی كو خودێیه رزقێ وان ددهت، پا بۆچی ئهو ل بهر نههاتن بێژن: (لا إله إلا الله)؟
چونكی وان دزانی (لا إله إلا الله) عهبدینییێ ههمییێ ددهته خودێ، و ڕێبازا باب و باپیرێن وان ئهوا هندهكێ ژ عهبدینییێ ددهته صهنهم و عهشیرهت و ههوایێ نهفسێ پویچ دكهت، لهو ئهو ل بهر نههاتن ڤێ پهیڤێ بێژن.
(لا إله إلا الله، محمد رسول الله) هلبژارتنهكه د ژینێ دا، دیتن و ڕهفتارێ مرۆڤی دهسنیشان دكهت، و گۆتنا ڤێ پهیڤێ مهعنا وێ ئهوه گوهۆڕینهكا وهسا ل سهر ئاستێ هزرا مرۆڤی چێ ببت ئهو ژێدهر و ئارمانجا خۆ بزانت، بزانت ئهو ژ نك خودێیه وبۆ نك وییه.
یا سییێ: پهیڤا (حی علی الصلاه، حی علی الفلاح):
ئهوا ژ مرۆڤی دخوات مرۆڤ ل دویڤ گازییا بانگی بچت، و قهستا نڤێژێ بكهت ئهوا بهرێ مرۆڤی ددهته ئیفلهحێ ل دین و دنیایێ، و كانێ چاوا نڤێژ ستوینا ئیسلامێ یا دووێیه -پشتی شاهدهدانێ- وهسا ئهو د ناڤ پهیڤێن بانگی ژی دا پشتی وێ دئێت.
ئهگهر تو ئهو بی یێ دنیایێ ب موژیلاهییێن خۆ ڤه تو ژ بیرڤه بر بی، ئهڤه بانگ یێ داخوازێ ژ ته دكهت بۆ دهمهكی تو دهستان ژ دنیایێ بشۆی و بهرێ خۆ بدهیه ئاخرهتێ، ئهگهر دلێ ته كهفتبته ژێر پێبهستا شههوهتێ، یان شهیتان شیا بت وی بێخته داڤێن خۆ، ئهڤه دهنگێ بانگی یێ بلند دبت و ژ ته دخوازت تو (جهولهكا) نوی یا ههڤڕكییێ د گهل ڤی دوژمنی بكهی و ڤێ جارێ سهركهفتنێ ب دهست خۆ ڤه بینی، قهستا مزگهفتێ بكهی و ل بهر دهری دنیایێ ژ بهر خۆ بكهی و ل سهر ڕهنگێ ملیاكهتان پێشڤه بچی، و سهرێ خۆ بۆ مهزنییا خودێ بدانی، و ب ڤێ چوونا خۆ ڕاگههینی كو تو نه ئهو مرۆڤی یێ ب دنیایێ بێیه خاپاندن. دیرۆكا بانگی دیرۆكا ئیسلامێیه، و ب بلندبوونا دهنگێ بانگی تو دێ زانی ئهڤ جهه جهێ ئیسلامێیه، ئهو جهه یێ سهر بۆ مهزنییا خودێ لێ دئێنه چهماندن، و ئیفلهح لێ دئێته داخوازكرن..
ڕۆژا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- مهكهها پیرۆز ژ پیساتییا كوفرێ پاقژكری فهرمان ل بیلالی كر ب سهر بانێ كهعبێ بكهڤت و بانگ دهت، دا ئهو ب ڕێكا بانگی سالۆخهتێن دینێ نوی ڕاگههینت، و گاڤا بیلالی فهرمان ب جهـ ئینای، قورهیشییهكێ دفنبلند یێ كو دلێ وی ژ گهمارا كوفرێ نههاتییه داقوتان د بن لێ لێڤكان ڕا گۆت: ما موحهممهدی كهس نهدیت ژ ڤی قهله ڕهشكی پێڤهتر بۆ وی بانگ دهت؟ و ئێكێ دی گۆت: باش بوو بابێ من مری و ئهڤ ڕۆژه نهدیتی!! و ڤان ههردو كافران د گۆتنێن خۆ دا ئهو ئهگهر كۆمكرن یێن ئهو پتر ژ بیست سالان بوو قورهیشییان بهڕهڤانی ژێ دكر، كو خودێ یێ بلندتر نهبت ژ صهنهم و توخم پهڕێسی و دفن بلندییا وان یا عهشائری!
ڕاستییا نڤێژێ
بهلكی گهلهك ژ ههوه ژ ڤێ گۆتنا من عهجێبگرتی بمینن دهمێ ئهز بێژم: بارا پتر ژ نڤێژكهرێن مه نڤێژێ ناكهن! بهلێ.. نڤێژێ ناكهن، ههر چهنده ئهو ب حهرهكێن نڤێژێ ڕادبن، فاتحێ دخوینن و دچنه ركووعێ و سوجوودێ و تهحییاتێ ژی دخوینن و سلاڤا ملان ڤهددهن، و د گهل هندێ ژی نڤێژێ ناكهن، و دا هوین باوهر بكهن كو ئهو نڤێژێن گهلهك ژ مه نوكه دكهن ب دورستی نه ئهو نڤێژه یا ژ ههژی كو بۆ خودێ بێتهكرن، وێ ڕاستییێ ل بیرا خۆ بینن یا كهسهك ژ مه (مخابن) نهشێت حاشاتییێ لێ بكهت ئهو ژی ئهڤهیه خۆ كاركرنا ئێك ژ مه بۆ نڤێژێ چارێكا وێ خۆكاركرنا وی نینه یا ئهو پێ ڕادبت دهمێ دئێته داخوازكرن دا (موقابهلا) مودیرهكی یان وهزیرهكی بكهت، ههر ئێك ژ مه ئهگهر بێژنێ: سهعهت هنده دێ چیه نك فلان بهرپڕسی و هنده دهقیقهیان تو دێ مینیه ل نك وی، هزرا وی ژ ههمی لایان ڤه دێ موژیل بت، ئهرێ ئهز چ بكهمه بهر خۆ؟ چاوا ل بهرانبهر وی ڕاوهستم؟ چ بێژمێ؟ چ ئــهدهب و تـــۆرهیان د گهل ب كار بینم؟ وهتد.. ژ ڤان پسیارێن ئهو ژ خۆ دكهت، و دهمێ ئهو ڕادبت دا نڤێژێ بكهت، ههر چهنده وی باوهری ههیه ژی كو ئهو د نڤێژێ دا یێ بهرانبهر خودێ مهلكێ ههمی مهلكان ڕادوستت ژی، بهلێ د گهل هندێ ژی ئهو بهری هنگی پسیارێ ژ خۆ ناكهت ئهرێ چاوا ئهز بهرانبهر وی ڕاوهستم و چ بێژم؟
نڤێژا مه هندهك حهرهكهنه ڕبوون و ڕوینشتنن ئهم لهشی دكهین، و هندهك گۆتنن ئهم ب دهڤی دبێژین و ڤهدگێڕین، بهلێ گرفتاری ئهوه ئهم وهسا یێن د نڤێژێ گههشتین كو ههما ئهو هندهك حهرهكه و گۆتن ب تنێنه، و مه ژ بیرا خۆ برییه كو ئهڤ گۆتن و حهرهكه بۆ نڤێژێ وهكی لهشینه بۆ مرۆڤی و خوشووعه ئهو رح یا نڤێژ پێ دژیت، و كهنگی ههوه دیتییه مرۆڤهك ب لهشی ب تنێ ببته مرۆڤ، یان چاوا ههوه دڤێت هوین نڤێژهكا بێ رح بكهن و دهرگههێن عهسمانی بۆ ههوه ڤهببن؟
خودایێ مهزن فهرمانێ ل پێغهمبهرێ خۆ موحهممهدی -سلاڤ لێ بن- دكهت ودبێژتێ:( وأمر أهلك بالصلاة واصطبر عليها)(طه: 132) یهعنی: تو- ئهی پێغهمبهر- فهرمانا ب نڤێژێ ل مرۆڤێن خۆ بكه، و بێهنا خۆ ل سهر كرنا وێ فرههـ بكه، و صهبرا ل سهر كرنا نڤێژێ هندێ دگههینت كو نڤێژ د حهقیقهتا خۆ دا نه ههما ئهو حهرهكهنه یێن ئهم د سێ چار دهقیقهیهكان دا دكهین، چونكی ئهگهر نڤێژ ههما بهس هنده بت چو صهبرا هۆسا ل سهر پێ نهڤێت، ما كی ههیه نهشێت سێ چار دهقیقهیهكا تهحهممولێ بكهت حهتا نڤێژهكێ بكهت؟
ڕاستییا نڤێژێ -ئهوا خودێ ژ مه دڤێت كو ئهم پێ ڕاببین- د دو تشتان دایه مخابن ئهو ههردو تشت نوكه د نڤێژێن گهلهك ژ مه دا نهماینه، ئهو ههردو تشت ژی ئهڤهنه:
یێ ئێكێ: پهیوهندی ب نڤێژێ ب خۆ ڤه ههیه دهمێ ئهم ب كرنا نڤێژێ ڕادبین، و مهخسهدا مه پێ خوشووع و ئامادهبوونا دلییه.
یـێ دووێ: پهیوهندی ب وان ئــهخلاق و ڕهفتاران ڤه ههیه یێن كو پێتڤییه نـڤـێــژ ل نك خودانێ پهیدا بكهت حهتا ئهو ژ مرۆڤێ نهنڤێژكهر جودا ببت.
و مه دڤێت ل ڤێرێ چهندهكێ ب بهرفرههی ل دۆر ڤان ههردو مهسهلان باخڤین.
مهسهلا خوشووع و ئامادهبوونا دلی د نڤێژێ دا:
دهمێ ته دڤێت نڤێژێ بكهی بهری ههر تشتهكی دهسنڤێژا خۆ دێ شووی، و دهسنڤێژ شویشتن ڕهنگهكێ خۆ پاقژكرنا (ظاهری)یه، پاشی دێ جلكهكێ پاقژ كهیه بهر خۆ، و ل سهر جههكێ پاقژ ڕاوهستی.. ئهڤ ههمی پاقژییه دڤێت ئێكا هند ژ ته چێ بكهت كو تو دلێ خۆ ژی پاقژ بكهی، چونكی گویز -بۆ نموونه- ئهگهر ب سهر ڤه چهند یا جوان و بهركهفتی ژی بت مرۆڤ دهاڤێت دهمێ دبینت كاكلكا وێ یا ڕزییه!
بهری تو ل بهرانبهر خودێ ڕاوهستی دلێ خۆ ژ ههمی قڕێژا دنیایێ پاقژ بكه، و گاڤا ته قهستا مزگهفتێ كر ل بهر دهرگههی دنیایێ ل جهێ نهعالان بهێله، د گهل خۆ نهبه ژۆر ئهگهر ته بڤێت نڤێژهكا ب خوشووع بكهی، و دهمێ تو ل بهرانبهر خودێ ڕادوهستی و بهری تو بێژی: (الله أكبر) ل بیرا خۆ بینهڤه كو تو یێ ل بهرانبهر ئێكێ وهسا ڕادوهستی چو تشت ل بهر نائێنه ڤهشارتن نه یێن ئاشكهرا و سهرڤه و نه یێن ڤهشارتی و نهێنی، و خودێ بهری ئهو بهرێ خۆ بدهته شكلێ ته ئهو بهرێ خۆ ددهته دلێ ته، و ئهگهر تو خهلكی ههمییێ ب ڕهنگ و ڕوییێ خۆ د سهردا ببهی تو نهشێی خودێ -حاشا- د سهردا ببهی، چونكی ئهو (عالم الغیب والشهاده)یه، ڤێجا ته ئێمانهت (ئیخلاص).
و ئێكهمین پهیڤ تو پێ داخلی نڤێژێ دبی (الله أكبر)ه، و (الله أكبر) وهكی ئاشكهرا مهعنا وێ ئهوه: خودێ مهزنتره ژ ههر تشتهكێ دی یێ ههبت، و ئهڤ گۆتنا تو دبێژی و پێ دچیه د نڤێژێ دا، و ژ ههر گۆتنهكا دی پتر تو دوباره دكهی، ناچێ بت ههما گۆتنهك بت تو ب دهڤی ب تنێ بێژی، بهلكی دڤێت ئهو دستوورهك بت تو ژینا خۆ ل سهر ب ڕێڤه ببهی، نهبێژه: (الله أكبر) و ئهو ب خۆ عهشیرهت یان مللهت یان مستهكا ئاخێ یان تیركهكێ پاران یان حزب و بیر و بۆچوونهك ل بهر دلێ ته ژ خودێ مهزنتر بت، خودێ ب گۆتنا دهڤی نائێته خاپاندن، د نڤێژێ دا بێژییێ: تو ژ ههر تشتهكی مهزنتری، و گاڤا ته سلاڤا ملان ڤهدا و تو چوویه بهر دكانا خـــۆ دهرهـــهمهك ل نك ته ژ خودێ مهزنتر بت، تو سهد حیله و حهوالان ل خهلكی بكهی دا دهرههمهكێ زێده بگههته!!
د نڤێژێ دا بێژی: (الله أكبر) پاشی گاڤا شریعهتێ خودێ بۆ ئاستهنگ د ڕێكا مهصلحهتهكا تهیا شهخصی یان عهشیرهتێ یان مللهتی دا تو ڕابی شریعهتی د بهر پێیان ڤهدهی و ل دیواری بدهی..
(الله أكبر) دڤێت كریار بت د ژینا ته دا بهری ئهو گۆتنهك بت د نڤێژا خۆ دا تو دوباره كهی.
و دهمێ تو ملێ خۆ ب ملێ برایێن خۆ یێن موسلمان ڤهدنهی، و د گهل وان بهرێ خۆ ددهیه ئێك قیبلێ، و ب ئێك ئهزمانی د گهل خودێ دئاخڤی دڤێت ئهڤ چهنده بیرا ته ل وێ (ئێكهتی) یێ بینته ڤه یا ئهڤ دینه ژ ته دخوازت، ئــــهو ئێكهتییا ئعترافێ ب جودایییا ڕهنگ و ڕوی و ئهزمانی نهكهت، هوین ههمی فهقیر و زهنگین، مهزن و بـــچــویـــك، ماقــویـــل و نهماقویل، بهرانبهر خـــودێ وهكی ئێكن، یێ باشتر ئهوه یێ ب تهقواتر بت.
و خواندنا سوورهتا (الفاتحه) و دوبارهكرنا وێ د ههمی ركاعهتێن نڤێژێ دا یا خالی نینه ژ حكمهتێ، ب ناڤێ خودێ دێ دهست پێ كهی، كیژ خودایی؟ ئــــهوێ ئێك ژ ناڤــێـــن وی (الرحمن) و یــــێ دی (الرحیم)، ئـــهڤ ههردو ناڤێن وی دڤێت بیرا ته ل رهحمێ بیننهڤه، ئهو رهحما ئیسلام پێ هاتی، خودێ دشیا بێژت: (بسم الله الجبار المنتقم) یان (بسم الله القوی العزیز)، بهلێ نه.. رهحم بهری ههر تشتهكی دئێت، و ب رهحمێ عهرد و عهسمان دئێنه ڕاگرتن.
و وهسا دێ پێدا چی.. حهتا دگههییه گۆتنا خودێ ( إياك نعبد وإياك نستعين)(الفاتحة: 5) یا رهببی ئهم عهبدینییا ته ب تنێ دكهین، و داخوازا هاریكارییێ ژ ته ب تنێ دكهین، و ئهو كهس یێ ڕاستگۆ نابت د گهل خودێ ئهوێ د نڤێژێ دا ڤێ ئاخفتنێ بێژت، و پشتی ژ نڤێژێ خلاس دبت ههوا و گازییێن وی ژ قهبرهكی بن، یان هیڤی و رجایێن وی ژ مرییهكی بن، یان ڤیان و گوهدارییا وی بۆ هزر و مهبدهء و بۆچوونهكێ بن، عیبادهتێ مه ههمی ب گۆتن و كریار دڤێت بۆ خودێ ب تنێ بت، ئهگهر نه.. خودێ چو مننهت ب نڤێژا مه نابت.
و پشتی ژ خواندنێ خلاس دبت و د گهل گازییا ههر و ههر زێندی (الله أكبر) ئهو دێ خۆ چهمینت، بهژنا خۆ.. پاشی ئهنییا خۆ دێ دانته عهردی، ب قـــهدرتـــریـــــن جهـ د لهشی دا دێ دانته ئاخێ و تهسبیحا خودایێ خۆ یێ بلندتر كهت (سبحان ربی العظیم، سبحان ربی الأعلی) پاكی و بلندی و پیرۆزی بۆ خودایێ من بن، ئهو خودایێ ژ ههر تشتهكی بلندتر و مهزنتر، ئهو خودایێ ئهم ب عهبدینییا وی ژ ههر كهسهكێ دی بێ منهت دبین.
و پـــشــتــــی ئهو بۆ خواندنا تهحییاتێ دڕوینت ئهو د ڤێ خواندنێ دا بهیعهتا خـــۆ د گهل خودێ نوی دكهتهڤه دهمێ پهیڤا شههادهتێ دوباره دكهت و بیرا خۆ ل وی پێغهمبهری دئینتهڤه یێ خودێ ب ڕێكا وی ئهڤ خێره گههاندییێ و صهلات و سهلامان ددهته سهر.. پاشی ب سلاڤێ ئهو سلاڤا ئاشتی و تهناهی و رهحما خودێ د ناڤ خۆ دا هل دگرت (السلام علیكم ورحمه الله) دزڤڕته دنیایێ ڤـــه پــشــتـــی چهند دهلیڤهیهكان د عالهما رووحی دا بهر ب مهلهكووتا خودێ ڤه بلند بووی.
ئهڤه خوشووعا د نڤێژێ دا، و تشتێ دووێ یێ كو پێتڤییه نڤێژ ل نك خودانی پهیدا بكهت ئهو (تهئثیره) یا نڤێژ ل نك نڤێژكهری دهێلت حهتا ئهو پێ ژ خهلكێ دی جودا ببت، یان بلا بێژین: ئهو كارتێكرنه یا نڤێژ ل خودانی دكهت كو بۆ ببته نیشان، وهكی د ئایهتهكا قورئانێ دا هاتی: ( وأقم الصلاة إن الصلاة تنهى عن الفحشاء والمنكر ولذكر الله أكبر والله يعلم ما تصنعون)(العنكبوت: 45) تو ب كرنا نڤێژێ ڕاببه، هندی نڤێژه بهرێ خودانی ژ تشتێ فهحش و كرێت ددهته پاش، و صهحابییێ پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- عهبدللاهێ كوڕێ عهبباسی دهمێ ئهڤ ئایهته دخواند دگۆت: ((ههچییێ نڤێژا وی بهرێ وی نهدهته باشییێ ووی ژ خرابییێ دویر نهكهت، ئهو ب نڤێژا خۆ پتر ژ خودێ دویر دكهڤت)). یهعنی: ئهگهر نڤێژا وی نه ئهو نڤێژ بت یا كاری د وی بكهت كو وی بكهته مرۆڤهكێ خێرخواز و دویر ژ خرابییێ، ئهو وێ نڤێژا چو فایده ل وی نهكرییه، و ل شوینا كو ئهو نڤێژ وی نێزیكی خودێ بكهت ئهو وی پتر ژ خودێ دویر دكهت، و وی موستهحهقی عهزابا خودێ دكهت.
