زادێ ڕێـڤنگییێ
سـهرهـاتـییـا ژینێ ل سهر ڤى عهردێ بۆ مه بوویه دهیك، ئهگهر مه بڤێت د پهیڤهكێ دا كورت بكهین دێ بێژین: بهرپهڕێ ئێكێ یه، یان دهسـپـێـكـا وهغهرهكا دویر ودرێژه بهر ب پاشهڕۆژهكا نهدیار ڤه، ومرۆڤى ل درێژییا دیرۆكا خۆ گهلهك یێ خۆ وهستاندى دا سهرهكى ژ ڤى تهڤنى ببهتهدهر، وڤێ گلۆلكا ئالزیاى ل بهر خۆ ڤهكهت، ههر جارهكا وى عهقلێ خۆ یێ ساخلهم دابته كارى وى یێ زانى كو ئهو د ڤێ ژینێ دا ڕێـڤنگه، وههر ڕێـڤنگهكێ ههبت ڕێكهكا ل بهر، وههر ڕێكهكا ههبت بهراهییهكا بۆ ههى ودویماهییهك ژى.. ڤێجا ئهڤ ڕێكا مه ل بهر، وبێى پسیارا مه بهرێ مه بۆ هاتییه دان ومه لـێ دایه ڕێ، ژ كیڤه دهست پێ دكهت؟ و ل كیڤه دێ ڕاوهستت؟
ئـهڤـه بــوو یـا هـزرا مرۆڤى وهستاندى، وئهگهر تهوفیقا خودێ نهبا، و ژ بهر وێ وهحییێ نهبا یا وى ب ڕێكا پێغهمبهرێن خۆ یێن هلبژارتى بۆ مه فڕێكرى، دویر نینه د زڤڕۆكا ڤێ پسیارا هه یا ئالۆز دا ئهم نقۆ بباین، بهلـێ ژ رهحما خودێ بوو ب بهنییان وى سهرێ تهڤنى بۆ ئاشكهرا كر، وگرێكا ئالۆز ل بهر ڤهكر، دا زهحمهتێ پێڤه نهبینت:(منها خلقناكم وفيها نعيدكم ومنها نخرجكم تارة أخرى)(طه 55) دهسـپـێـك ژ نـك مه بوویه، ئهمێن پێ ڕابووین، وكانێ چاوا مه هوین ژ ئاخێ دهرێخستینه جارهكا دى ئهم دێ ههوه د ئاخێ ڕا كهینهڤه، نه دا هوین پویچ بـبـن وبـچـن، نه.. بهرپهڕهكێ دى یێ گرنگتـر ل بهراهییا ههوه یێ ماى، جارهكا دى هـویـن دێ زڤڕنه نك مهڤه:(وقالوا لجلودهم لم شهدتم علينا قالوا أنطقنا الله أنطق كل شيء وهو خلقكم أول مرة وإليه ترجعون)( فصلت 21) دهسپێكا ههوه ژ نك مه بوو، مه هوین ئافراندن، ودویماهییا ههوه ژى بۆ نك مهیه، دێ زڤڕنه نك مه.
ئهڤه كورتییا سهرهاتییێ یه.. ژ نك خودێ وبۆ نك خودێ، قویناغهكا درێژه، وتو ـ ئهى مرۆڤ ـ تێدا ڕێـڤنگى، ڕێكهكا ئهڤرازى ته یا ل بهر، زهحمهتێ دێ پێڤه بینى، بهلـێ قهیدى ناكهت، ئارمانجهكا مهزن یا ل بهرا ته ئهگهر تو ژ دهست خۆ نهكهى، ئهگهر ئهڤرازییا ڕێكێ ته ژ پێشڤهچوونێ ڕانهوهستینت وپاشڤه نهبهت.. تو ڕێـڤنگى، وڕێـڤنگێ تێگههشتى ئهوه یێ خۆ ب ڕێكێ شارهزا بكهت، و (زادهكێ موناسب) بۆ ڕێكێ د گهل خۆ ببهت، دا د سهر ڕێكێ دا نهچت، و ب ڕێ ڤه ژى نهمینت.
وپسیار ل ڤێرێ ئهڤهیه: ئهو ڕێـڤنگێ دل تێ ههبت بدهته ڕێ، خۆ هشیار بكهت و ب دورستى بهر ب خودێ ڤه بچت، ژ چ دهست پێ بكهت؟ وچاوا خۆ ب ڕێكێ شارهزا بكهت؟ و چ زادى د گهل خۆ ببهت؟
ئهو كهسێن بهرى مه ل ڕێـكـێ چـوویـن وسـهربـۆڕهك د ڤى مهجـالـى دا ب دهست كهفتى، ب تنێ ئهو دشێن بهرسڤهكا دورست بدهنه مه، و د كهڤن دا یا هاتییه گـۆتـن: پـسـیـارا خۆ ب مرۆڤێ خودان سهربۆڕ بكه نه كو یێ شارهزا، چونكى شارهزایییا بێ سهربۆڕ دارهكا خرشه.
ڤێجا ل بهر سیبهرا شارهزایییا مرۆڤێن خودان سهربۆڕ كهرم كهن دا بهرێ خۆ بدهینه بهرسڤا ڤێ پسیارێ، یا گهلهك كهس وهستاندین.
ئـهگـهر تـه ڤـیـا ل خـودایـێ خـۆ بـزڤـڕى وقهستا وى بكهى، جارێ ل سهرى ل بـۆریـیـێ خــۆ نـهزڤـڕه، ته چ كرییه چ نهكرییه.. ئهوێ بدانه لایهكى دا ههر ژ سهرى بارێ ته گران نهبت، ئنیهتا خۆ بینه كو تو بۆ پێشڤه دێ چى، دا ههستكرنا ب گونهها دوهى چوونا ته یا بهر ب سوباهى ڤه گـران وسست نهكهت، و ل وى دهمێ دڤێت تو ئنیهتا خۆ بۆ خودێ دورسـت بـكـهى، دڤێت گهلهكێ ل خۆ هشیار بى شهیتان ـ وههڤالێن وى ژ مرۆڤان ـ دودلییێ بۆ ته چێ نهكهن ب هێجهتا هندێ كو تو ئهوى یێ ته هۆ كرى وهۆ كرى چاوا دێ قهستا خودێ كهى!
ئهگهر هزرهكا هۆسا هاته سهر دلـێ ته، زوى وێ هزرێ پاڤێژه، وپتـر ئنیهتا خۆ موكم بكه، وباش بزانه خودێ نه بهس یێ وانه یێن باشى كرى، ئهگهر وهسا بت پا گونههكار بهرێ خۆ كیڤه بدهت:
(إن كان لا یرجوك إلا محسن
فبمن یلوذ ویستجیر المجرم؟
یا رهببى! ئهگهر بهس مرۆڤێ قهنج یێ ژ ته ب هیڤى بت، پا مرۆڤێ گونههكار خۆ ب كێ بپارێزت وههوارێن خۆ بگههینته كێ؟
پشتى دورستكرنا ئنیهتێ و (كار ب ئنیهتانه) وهكى د حهدیسێ دا هاتى، دڤێت تو وى خودایى ب دورستى بنیاسى ئهوێ تو دێ ب نك ڤه چى، چونكى تـشـتـهكـێ بـهرعـهقـل نینه تو قهستا وى بكهى بێى تو وى بنیاسى، ومهخسهد ب نیاسینا وى نه ئهو نیاسینه یا خهلكى د هزرا خۆ دا ڕاچاندى، بهلكى ئهو نیاسینا دورسته یا خودێ د قورئانێ دا وپێغهمبهرى ـ سلاڤ لـێ بن ـ د سوننهتێ دا نیشا مه داى.
ودڤێت بزانین كو گهلهك جاران نیاسینیا مرۆڤى یا خهلهت بۆ خودێ، یان زالبوونا سالۆخـهتـهكى ژ سالۆخهتـێـن خـودێ ل سهر هزرا مه كو ئهم خودێ ب وى سالۆخهتى ب تنێ بنیاسین دبته ئهگهرا هندێ مرۆڤ خهلهت بدهته ڕێ، یان ههر نهدهته ڕێ.. وهكى وى كهسى یێ خودێ وهسا بنیاست كـو ئــهو خـودایهكێ ب غهزهبه، خودانێ عهزابهكا دژواره، زوى ب زوى ل كـهسـێ نابۆرت، وجههنهمهكا وهسا وى یا ئاماده كرى كهس ژێ خلاس نـابـت، ئـهو تێ نهبت یێ ل سهر ڕهنگێ ملیاكهتان نهبت.. گاڤا ته خودێ ب ڤى ڕهنگى نیاسى من نه باوهره ب دلهكێ ب كهیف ڤه تو قهستا وى بكهى!
وبهرانبهر ڤێ تێگههشتنا خهلهت تێگههشتنهكا دى ژى یا خهلهت ههیه، هندهك هزر دكهن چونكى خودێ نه هندێ ب هێجهته ل بهنییێن خۆ، ئهو زوى ب زوى كهسێ نابهته جههنهمێ، وجههنهم ههما بهس بۆ فیرعهونى وهامانى ویێن ل دهرهجا وانه، وهكى دى هـهمـى كـهس بهحهشتینه! ئهوێ ب ڤى ڕهنگى ژى د مهسهلـێ بگههت ب ڕهنگهكێ (جددى) نادهته ڕێكێ.
مهخسهد دڤێت مرۆڤ خودایێ خۆ ب دورستى بنیاست، ورازیبوونا وى بكهته ئارمانج بۆ خۆ، ئهڤه ههر ژ سهرى، و د گهل نیاسینا خودایێ خۆ دڤێت ئهو خۆ ژى بنیاست، چـونـكـى خۆ نهنیاسین ژى ڕێكێ ل بـهر مـرۆڤـى بـهرزه دكـهت، نهفسا خۆ بنیاسه وبزانه كانێ لاوازییا وێ د چ دایه، وئهو ب چ قانع دبت، وئهو چاوا دئێته سهر ڕێكێ ئهگهر هات وجارهكێ ژ ڕێكێ دهركهفت.
مرۆڤ چونكى لهش ورحه، لهش ژ عهردێ نزمه ورح ژ خودایێ بلنده، تشتهكێ (موستهحیل) نینه ئهڤ مرۆڤه خۆ ل وى دهمى یێ ئهو تێدا قهستا خودێ دكهت ژى بهر ب نزمییێ ڤه بچت، یان دلـێ خۆ ببهته ڕهنگهكێ وهربادانێ، ڤێجا ئهگهر هات وجارهكێ ئهو تووشى ڤێ تهحسینێ بوو، بلا ئهو هـزر نهكهت وى بـهنـدك د ناڤـبـهرا خۆ وخودێ دا قهتاند، وتۆكا لهعنهتێ د ستویێ خۆ دا دانا، وخۆ ههژى ئاگرێ جههنهمێ كر.. نه! مادهم ڕێ ل بهر ته مایه هێشتا مهجالـێ سهر ڕاستكرنێ ته یێ ههى.
ژ لایـهكێ دى ڤه: ئهگهر ته دیت تو یێ ل سهر ڕێكا ڕاست ژى، زێده ژ خۆ پشت ڕاست نهبه، چونكى ته نهفسهكا ههى هندهك جاران ژ دهست ته دهردكهڤت، وهكى ـ حاشا ـ درهوارهكێ شهنبۆز خودان دڤێت چو جاران خۆ ژێ غافل نهكهت، ئهگهر دێ وى د كهندالهكى دا هاڤێت!
(نهفس) حهتا خودانى ژ ڕێكێ لانهدهت دڤێت خودان ب ئهدهب وتۆرهیا خودێ وێ تۆره بدهت، و ل سهر ڤیانا خودێ ڕاست كهت، وحهتا ئهڤ چهندا هه چێ ببت پێتڤییه مرۆڤ ب ههمى ڤه ل خودایێ خۆ بزڤڕت، هزرا وى بكهت ووى ل بیرا خۆ بینتهڤه، یهعنى: وى بار د (ذكر وفكر) ێ دا ههبت، چونكى ئهڤ ههردووهنه دلى ڕوهن دكهن وخـودانـى ل (تاوانێن نهفسێ) ئاگههدار دكهن.
گاڤا ته ئنیهتا خۆ دورست كر، وخودایێ خۆ ژى ب دورستى نیاسى، وكـار بـۆ هـنـدێ كر وى خودایى بینیه سهر دلـێ خۆ، بهایێ وى یێ مهزن ل بیرا خۆ بینیهڤه، وقهدرێ رازیبوون ونهرازیبوونا وى بزانى، وئهڤ بیرئینان وزانینه تو بهر ب هزركرنێ ڤه پالداى كو ڕاستییا خۆ ژى ل بهر چاڤ بدانى، و ب خۆ ونهفسا خۆ ئاگههدار ببى.. ئهو ته زادێ ڕێكێ بهرههڤكر، بهلـێ بهرى تو قهستا ڕێكێ بكهى وخۆ ب كاروانێ تۆبهداران ڕا بگههینى هندهك ئاستهنگێن ههین فهره تو یێ پێ زانا بى، دا ڕێ ل بهر ته نهئێتهگرتن، ئهو ژى (تاوانێن نهفسێ) نه.
