ژ وان پسیارێن
مه تهنگاڤ دكهن!!
پسیارا ئێكێ: (خهلهل) ل كیڤهیه؟
دژوارترین و(خهطهرترین) وهرباردان دكهفته ڕاستییا ڕامانا ئیسلامێ، د سهرێ موسلمانان دا بهرى خهلكهكێ دى، ئهوه دهمێ دئێته هزركرن كو ئیسلام دینێ مزگهفتێ ب تنێیه، یێ هاتى دا ئهو ب تنێ پهیوهندییێ د ناڤبهرا مرۆڤى وخودایێ وى دا دورست بكهت، وڤێ هزرا بیانى ژ مه ودینێ مه، ئهوا ل ڤێ سهدسالا دویماهیێ جهێ خۆ د هندهك سهران دا كرى، پشتى خیلافهتا ئیسلامى ب ڕهنگهكێ رهسمى هاتییهڕاكرن، ونهما ئێدى دهولهتهكا ب تنێ ژى حوكمێ ئیسلامێ ب تمامى ل سهر عهردى ب جهـ بینت، ڤێ هزرا خهلهت ودویر ژ ئیسلامێ هندهك شوینوارێن خراب د واقعێ موسلمانان دا پهیداكرن، ئێك ژ وان شوینواران ئهو بوو وان هزركر كو ئێك ژ وان ئهگهر ڕۆژێ پێنج نڤێژ كرن، و ل رهمهزانێ یێ ب ڕۆژى بوو، خلاس هنده ئهو ژ مرۆڤ باش وچاك دێ ئێته هژمارتن، یان ژ مرۆڤێن خودێ یێ پیرۆز! ژ وێرێ وێڤه سهروبهرێ وى ویێ مال وعهیالێ وى یێ چاوا بت، ئهخلاق وسهردهرى وتهعامولا وى د گهل خهلكى یا ب چ ڕهنگ بت، دهمێ خۆ ئهو چاوا دبۆرینت، سیاسهت وتجارهت وژینا خۆ یا جڤاكى ئهو ل سهر چ بناخهیى ئاڤا كهت.. ئهڤه ههمى نه یا گرنگه، یا گرنگ ئهوه ئهو هندهك جاران نڤێژان دكهت، وڕۆژیێن رهمهزانێ دگرت، وئهڤه بهسه سالۆخهتێن تهقواداریێ ب دهست وى بێخت!!
ئهڤه -وهكى مه گۆتى- خهطهرترین هێڕشه ڕاستییا ئیسلامێ ل ڤى دهمێ مه تووش بوویێ، ونوكه ئهم دبینین هژمارهكا مهزن یا موسلمانان ب ڤى ڕهنگێ (موشهووههـ) د ئیسلامێ دگههن، یهعنى: هزر دكهن ئیسلام ب تنێ دینێ مزگهفتێیه، ڕۆژى ونڤێژان ژ مرۆڤى دخوازت، وئهو كهسێ ڤێ چهندێ بكهت، دێ بته ئهو مرۆڤ یێ ئیسلامێ داخوازا هـهبـوونـا وى كرى، وئهڤ هـزرا (موشهووههـ) بوو بوویه ئهگهرا سهرهكى د پشت ههبوونا (ئزدواجییهتێ) د كهسینیا مرۆڤێ موسلمان یێ ههڤچاخ دا.
بهرێ خۆ بدهنه مزگهفتێن مه ل بارا پتر ژ وهلاتێن موسلمانان، دێ بینن ئهو ب نڤێژكهران دتژینه، ل ڕۆژێن ئهینییێ ڕێزێن نڤێژكهران هند درێژ دبن حهتا جاده ورهصیفان ژى ڤهدگرن، ل رهمهزانێ و ل هندهك هلكهفتن و(موناسهباتێن) دى ژى، هژمارا ڕۆژیگران ژ كچ وكوڕان، ژ ژن ومێران، گهلهك زێده دبت، بهلێ تێگههشتنا ڤان نڤێژكهر وڕۆژیگرێن زێده بۆ ئیسلامێ حهتا چهندێ یا دورسته؟ وپێگیریا وان ب ئهحكامێن دینى یێن دى -ژ بلى نڤێژ وڕۆژییێ- حهتا چهندێ یا تمامه؟
د ناڤ ڤان نڤێژكهران دا چهند كهس ههنه دهمێ تو دچیه د مالا وى ڤه تو وى ئهخلاقى نابینى یێ ئیسلام پێ هاتى؟ دهمێ تو بهرێ خۆ ددهیه كوڕ وكچێن وى تو وى جلكى وسهروبهرى نابینى یێ خودێ وپێغهمبهرى پێ خۆش؟
د ناڤ ڤان نڤێژكهران دا چهند حاكم وقازى ههنه حوكمى ب وێ قانوونێ دكهن یا دژاتییا كیتابا خودێ وسوننهتا پێغهمبهرى دكهت؟ وچهند بازرگان ههنه دكانێن خۆ ل سهر حیلێ ئاڤاكرینه، وسهرمالێ خۆ ب غشێ وریبایێ كۆمكریه؟
د نـاڤ ڤـان ڕۆژیگـران دا چـهنـد كـهس هـهنـه ئهزمانێن خۆ وچاڤێن خۆ ژ وى تشتى ناگرن یێ خودێ حهرامكرى، ودلێن خۆ ژ كهرب ونهڤیانا خـهلكى نـاشـۆن، وچـهنـد مرۆڤ ههنه ل مالا خۆ، ل جهێ كارێ خۆ، خۆ ژ گهلهك ڕهنگێن حهرامیان نادهنه پاش؟
مهخسهدا من ئهو نینه ئهز ههوه بێ هیڤى بكهم، یان بێژم: ئهو كهسێن دچنه مزگهفتان یان ڕۆژیان دگرن ههمى دهۆسانن؟ نهخێر..! بهلكى من دڤێت بێژم: د ناڤ مه دا گهلهك كهس ههنه د گهل دیندارییا وان یا (شهكلى) وپێگیرییا وان ب هندهك ڕهنگێن عیبادهتێن ئیسلامى، بهلێ ئهو ب دورستى د ئیسلامێ نهگههشتینه، لهو ئهو نزانن یان خۆ تێ ناگههینن كو ئیسلاما مرۆڤى یا دورست هندێ ژێ دخوازت ئهو ژینا خۆ ب تمامى ل بهر سیبهرا ئهحكامێن شریعهتى ب ڕێڤه ببهت..
ئهڤه رهمهزان هات(ئهڤ بابهته هاتبوو ئامادهكرن دا ل دهسپێكا ههیڤا رهمهزانێ د بهرنامهیهكێ تهلهفزیوونى بێته پێشكێشكرن)، وههر ڕۆژ ههوه ژ من، و ژ هندهكێن ژ من زانا وشارهزاتر ژى، دێ گوهـ ل گهلهك ئاخفتن ووهعظ ونصیحهتان بت، ئاخفتنێن جودا جودا، گۆتنێن خۆش وئاشكهرا، وهكى ههر سال رهمهزانێ، بـهلـێ هـهر ژ دهسـپـێـكـێ، و ل ڕۆژا ئێكێ، پسیارهكا (صهریح) ئهز دێ ژ ههوه كهم: ئهرێ ههوه چ فایده ژ ڤان گۆتنان كریه یێن ئهز (وئهوێن ژ من باشتر وشارهزاتر ژى) بۆ ههوه پێشكێش دكهن؟ وپشتى هوین گوهدارییا ئێك ژ مه دكهن، ودبێژن: ئهڤى خۆش گۆت.. ئێك ژ ههوه پسیار ژ خۆ كرییه: ئهرێ من چ فایده بۆ خۆ ژ گۆتنا ڤى یا خۆش وهرگرت؟
ل مهدرهسێ ههر ههیڤێ جارهكێ ئمتحان ب زارۆكى دئێتهكرن، دا بزانن كانێ ئهو تشتێ سهیداى ل وێ ههیڤێ بۆ گۆتى چهند مایه ل نك وچهند چوویه؟ تاجر سالێ جارهكێ یان پتر د گهل خۆ دڕوینت وحسێبێن خۆ دكهت؛ دا بزانت كانێ وى چهند فایده كرییه وچهند خوسارهتى، خۆ ئهو مرۆڤێ ب سهر بهتهنهكێ دكهڤت ژى، گاڤ بۆ گاڤێ ڕادوهستت و ل دۆر خۆ دزڤڕت؛ دا بهرێ خۆ بدهتێ كانێ وى چهند ڕێك بڕییه وچهند مایه؟ ئهرێ پشتى رهمهزان ب نیڤى دبت، یان ب دویماهى دئێت، ئێك ژ ههوه جارهكێ پسیار ژ خۆ كریه: ئهرێ من چهند فایده بۆ خۆ ژ وان گۆتن ووهعظ ونصیحهتان كر یێن من ل ڤى دهمى گوهـ لێ بووین، ووان گۆتنان چ ل سهرمالێ من زێده كریه؟
ئـهز بـهحـسـێ وێ (حهماسا دینى) ناكهم یا گۆتنێن مه ل نك هندهك ژ ههوه پهیدا دكهت، یان هندهك مهسهلێن تهفسیرێ وحهدیسێ وفقهى یێن ل پێزانینێن ههوه زێده بووین، نه.. ئهڤه تشتهكێ (نهظهرى)یه دمینته د سهرێ مرۆڤى دا، ئهز یێ بهحسێ تشتهكێ دى دكهم: ئهرێ ڤان گۆتنێن مه تشتهك د واقعێ ژیانا ههوه دا گوهاڕتییه؟ كارتێكرنا وان ههوه د كارێ خۆ دا، یان د مالێن خۆ دا، یان د بازارێن خۆ دا، دیتییه؟ ئهوان تشتهك ژ ئسلووبێ ژیارا ههوه، یان ڕێكا هزركرنا ههوه گوهاڕتییه؟
پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن-، ههر وهسا صهحابیێن وى، و(سهلهفێن) ڤێ ئوممهتـێ ژ زانـا وزاهد وعیبادتكهران گهلهك جاران ئێك ژ وان ب گۆتنهكا خۆ یا كورت، یان نصیحهتهكا سهر پێ، مرۆڤهك یان كۆمهكا مرۆڤان دگوهاڕتن، سهروبهرێ ژینا وان وهردگێڕا، دنیایهك د نهفسێن وان دا و ل سهر عهردێ وان ژى خراب دكر و ل شوینێ دنیایهكا دى ئاڤا دكر، پا بۆچى گۆتنا ئێك ژ مه نوكه، ووهعظ ونصیحهتێن وى ڤێ چهندێ ناكهت؟ بۆچى ئهڤ ئاخفتنێن ئهم هنده د بهر ڕا دچین؛ دا جوان ڕاچینین، وخۆش بگههینینه گوهداران، چو كارى د ژیانا وان یا عهمهلى ناكهن، وچویێ ژ رهفتارێ وان د ژینێ دا ناگوهۆڕن؟
- ئهرێ (خهلهل) ل كیڤهیه؟ و(عللهت) ژ كێیه؟
ئهو ژ مهیه ئهم ئهوێن دئاخڤین، چونكى مه ئسلووبهكێ وهسا نینه ئاخفتنێن خۆ بگههینینه دلێن خهلكى، حهتا كارهكێ وهسا د وان دا بكهن كو ئهو خۆ ب گوهۆڕن؟
یان ژ وانه ئهوێن گوهێ خۆ ددهنه مه؟ وان گوهـ ل مه دبت دهمێ ئهم بۆ وان دئاخڤین، بهلێ گوهدارییا مه ناكهن؟
یان ژى دل ڕهق بووینه، و ژ بهر گونههان مرینه، لهو ئێدى ئاخفتن چو كارى لێ ناكهن؟
گهلهك جاران ئهم دبێژین: ئیسلام دین ودنیایه، باوهرى وشریعهته، زانین وڕهفتاره، ئیسلام ل ههمى گاڤ و ل ههمى جهان د گهل مرۆڤییه، ژینا وى ههمییێ بۆ وى دورست دكهت. حهتا یا وه لێ هاتى ئهڤ گۆتنه خۆ ل سهر ئهزمانێ زارۆكێن مه ژى دگهڕیێن.. بهلێ وهرن دا بهرێ خۆ بدهینه سهروبهرێ ژینا خۆ، بازارا خۆ، معاملێن خۆ یێن مالى، ژینا خۆ یا جڤاكى، مالێن خۆ، جلكێن ژنكێن خۆ، ئهخلاقێ كچ وكوڕێن خۆ، دا پسیارهكێ بكهین: ئهرێ ئهو دوهسانه وهكى ئیسلامێ دڤێت؟ ئـهرێ ئــهم د ژینا خۆ ههمیێ دا چاڤ ل صهحابى وپێشیێن ڤێ ئوممهتێ یێن سهرڕاست دكهین؟ یان ژى ئهم چاڤ دوژمنێن دینێ خۆ دكهین؟
نهبێژن: دیاره ههوه دڤێت مه ل وى زهمانى بزڤڕیننهڤه یێ خهلك تێدا ل حێشتران سویار دبوون، و ل شوینا گۆلۆپان چرا وخهتیره هل دكرنێ.. نه!! مه ئهڤه ژ ههوه نهخواستییه، وئیسلام چو جاران دژى پێشكهفتنا ماددى وعلمى ڕانهوهستیایه، مه دڤێت پسیارا دینى بكهین، یا ئهخلاقى، تهعامولێ، وژدانێ، ئهرێ ئهم د ڤان مهسهلان دا وهكى جیلێ نموونهیى یێ ڤێ ئوممهتێینه، یان نه؟ ئهو نڤێژا ئهم دكهین، ئهم ژ خرابییێ وفهحشاتییێ وبێ وژدانییێ داینه پاش، یان نه؟ ئهو ڕۆژیێن ئهم دگرین رهحم د دلێن مه دا چاندینه، ئهم فێرى بێنفرههییێ، ودلساخییێ كرینه، یان نه؟ دهمێ دین وعهدهتێن باب وباپیران، وئهخلاقێ عهشیرهتینییێ وههوایێ نهفسێ، بهرانبهر ئێك ڕادوهستن ئهم كیژ وان پێش دئێخین وكیژ وان پاش دئێخین؟
ئهم، ل سهر مستوایێ (فهردى)، وئهز نابێژم ل سهر مستهوایێ (حوكمهت وكاربدهستان)، ل سهر مستهوایێ (فهردى)، ئهو فهردێن نـڤـێـژكـهر وڕۆژیـگـر وخـۆ حسێب دكهن دیندار، دهمێ شریعهتێ خودێ نه ل دویڤ ههوایێ نهفسا وان، یان مهصلحهتا بهریكا وان، یان عهدهتێن عهشیرهتا وان، ئهو كارى ب شریعهتى دكهن یان وى ب پشت گوهـ ڤه لێ ددهن؟
[ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون] ئهڤه نه ب تنێ بۆ حاكم وكاربدهستان هـاتـیـه خـوارێ، ئهو بۆ من وبۆ ته ژییه، بۆ ههر ئێكییه یێ د ژیانا خۆ یا (علمى) یان (عهمهلى) دا، ب حوكمێ خودێ رازى نهبت، ووى لادهت.
جارهكا دى دێ پسیار كهین:
- ئهرێ (خهلهل) ل كیڤهیه؟ و(عللهت) ژ كێیه؟
ژ مهیه ئهم ئهوێن دینى بۆ خهلكى دبێژین؟ و ژ ئسلووبێ مه یێ خهلهته؟ یان ژ وى خهلكییه یێ ئهم بۆ دئاخڤین؟ دلێن وان ڕهقبووینه وئێدى گۆتن چو كارى ل وان ناكهت؟
وبێى ئهم بهرسڤهكێ دهسنیشان بكهین، وبێژین: (خهلهل) یا ل ڤێرێ، مه دڤێت پسیارهكا دى بكهین: ئهرێ دهرمان چیه؟ خۆ بێ دهنگ بكهین، وبێ هیڤى ڕوینین، وبێژین: مادهم هۆیه بلا بهس بت؛ دا ئهم ژى رحهت ببین، وخهلك ژى ژ گۆتنێن مه تهنا ببن؟ یان ل ڕێكهكێ بگهڕیێین بهلكى دهرمانهكى بۆ ڤى دهردى ببینین؟
