ڕێزگرتن ل ههست و شعوورا خهلكی
ڕۆژا خودێ مرۆڤ ئافراندی ودانایه سهر پشتا ڤی عهردی وهسا وى یێ حهزكری ئهڤ مرۆڤه (مهخلووقهكێ ئجتماعی) بت، لهو ههر ژ ڕۆژا ئێكێ خودێ مرۆڤ فێری هندێ كر بزانت چاوا دێ ژینهكا (ئجتماعی) یا سهركهفتی بۆ خۆ ئاڤاكهت، دووندههـ دا مرۆڤی، وئهو تـێ گـههاند كو دڤێت د جڤاكهكا ڕێك وپێك دا بژیت، جڤاكهكا ئێكگرتی دا بشێت خۆ بپارێزت وبهردهوامییێ بدهته ههبوونا خۆ.
ودهمـێ خودێ دین بۆ مرۆڤی هنارتی ههر ژ ڕۆژا ئێكێ ڤی دینی خهمهكا خهم ژ (پهیوهندییێن جڤاكی) خوار بۆ هندێ دا جڤاكهكا تهنا ودلخواز بێته دورستكرن مرۆڤ بشێت ب خۆشی تێدا بژیت.. وئێك ژ وان مهسهلێن دینی پویتهیهكێ مهزن پێ دای مهسهلا ڕێزگرتنا ل ههست وشعوورا خهلكییه، وچونكی –مخابن- موسلمانێن ئهڤرۆ سستییهكا بهرچاڤ د ڤـی لایی دا دكهن، مه ڤیا ههر بۆ بیـرئینان چهند گۆتنهكا ل دۆر ڤێ مهسهلـێ بێژین، وگۆتنا مه -ئهگهر خودێ حهز بكهت- دێ ل سهر سێ پشكا یا لێكڤهكری بت:
- ههلویستێ ئیسلامێ ژ مهسهلا ڕێزگرتنا ل شعوورا خهلكی.
- هـنـدهك دیاردێـن ڕێز لێ نهگـرتـنـا شعوورا خهلكی كو د ناڤ مه دا د بهلاڤن.
- وچاوا ئهم دێ ڕێزێ ل شعوورا خهلكی گرین؟
ب ڕاستی ئهگهر ئهم ل (نصووصێن شهرعی) بزڤڕین وبهرێ خۆ بدهینه وان (تهوجیهاتێن) خودێ وپێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- داینه مه، وبهرێ خۆ بدهینه وێ تهربیهتێ یا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- صهحابییێن خۆ ل سهر ڕاكرین تشتهكێ مهزن دێ بینین.
بهری ههر تشتهكی دێ بێژین: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- د حهدیسهكا دورست دا ئیمانا دورست وپێكهاتی ب ڤێ مهسهلا جڤاكی ڤه گرێدایه یا ئهم نوكه بهحس ژێ دكهین، (بوخاری وموسلم) ژ (ئهنهسێ كوڕێ مالكی) ڤهدگوهێزن، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: [لا یؤمن أحدكم حتی یحب لأخیه ما یحب لنفسه] ئێك ژ ههوه باوهرییا وی تمام نابت حهتا ئهو بۆ برایێ خۆ نهڤێت یێ بۆ خۆ بڤێت.
وئهز باوهر ناكهم كهسهك د ناڤ مه دا ههبت حهز بكهت خهلك (ئحتـراما مهشاعرێن) وی نهگرت، وپێ ل شعوورا وی بدانت، مادهم هۆیه دڤێت ههر ئێك ژ مــه -حهتا باوهرییا وی یا دورسـت وتمام بت- حهز بكهت ئهو ب خۆ ژی ئحتـراما شعوورا خهلكی بگرت وپێ ل ههست وشعوورا وان نهدانت، ئهگهر د ژینا خۆ یا جڤاكی دا ئهم ڤێ حهدیسێ ب تنێ بكهینه قاعیده ئهو تێرا مه ههیه كو مه ژ ههمی گرفتاری ونهخۆشییان بپارێزت.
پشتی ڤێ و ژ بۆ پاراستنا شعوورا خهلكی ئیسلامێ هژمارهكا مهزن یا ئهحكامان دانان، و ل سهر موسلمانی واجـب كر كو ئهو پێگیـرییێ پـێ بكهت، ل ڤێرێ ئهم نهشێین ههمییان بێژین ب تنێ دێ ئیشارهتێ دهینه هندهكان و ب كورتی:
- ئهگهر سێ مرۆڤ دڕوینشتی بن حهرامه دو ژ وان هێدی د گهل ئێك ودو باخڤن، دا دلـێ یێ دی نهمینت.
- ئهگهر مرۆڤ چوو دیوانهكێ چێ نابت ئێكی ژ جهێ وی ڕاكهت و ل جهێ وی ڕوینت، دا دلـێ وی نهشكێت.
- ئـهگـهر تـه خـهلهتییهك ژ برایهكێ خۆ یێ موسلمان دیت چێ نابت تو د ناڤ خهلكی دا بهحسێ خهلهتییا وی بكهی حهتا بچی ب تنێ وی شیرهت بكهی، دا شهرما وی د ناڤ خهلكی دا نهچت.
- كو تو بهحسێ مرۆڤهكی بكهی ب ڕهنگهكێ وهسا وی پێ نهخۆش بت، وئهو یێ حازر نهبت بهڕهڤانییێ ژ خۆ بكهت، وهكی وێیه كو تو گۆشتێ برایهكێ خۆ یێ مری بخۆی.
- چێ نابت بۆ جیرانی خانییێ خۆ بلند بكهت حهتا دهستویرییێ ژ جیرانێ خۆ نهخوازت، دا نهخۆشی نهگههتێ.
- حهرامه بۆ موسلمانی جاسووساتییێ ل سهر موسلمانهكی بكهت، ل دویڤ بچت وبهحس وخهبهرێن وی كۆم بكهت وزێرهڤانییێ لـێ بكهت، وعهیبێن وی د ناڤ خهلكی دا بهلاڤ بكهت.
- ئهگهر مرۆڤهكی ڤیا تشتهكی بۆ خۆ بكڕت یان ژنهكێ بۆ خۆ بخوازت حهرامه ئێكێ دی بچت خۆ بكهته د بهر ڕا حهتا یێ ئێكێ دهستی ژ مهسهلـێ نهكێشت، دا ئهو هزر نهكهت ئهڤه یێ (مونافهسا) وی دكهت.
- حـهرامـه مرۆڤ ژ برایهكێ خۆ سل ببت، چونكی دێ بته ئهگهرا دلمانا وی.
- حهرامه مرۆڤ درهوێ ل كهسهكێ دی بكهت، چونكی گاڤا مرۆڤی درهو لـێ كر ئهو مهعنا مرۆڤی (ئحتـراما) شعوورا وی نهگرت.
وئهگهر مرۆڤ وان ههمی ئهحكامان بێژت یێن ئیسلامێ د ڤێ دهلیڤهیێ دا داناین ئاخفتن دێ درێژ بت.. ئهڤه ههمی هندێ دگههینت كو ئیسلام زێده یا (حهریصه) ل سهر هندێ كـو مـرۆڤێ موسلمان ئحتـراما مرۆڤێ بهرانبهر خۆ بگرت، صهحابی دبێژن: پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- یێ وهسا بوو گاڤا تشـتـهكێ وی پێ نهخۆش با چێ دبوو مه ژ سهروچاڤێن وی دزانی، یهعنی: ئحتـراما وی بۆ یـێ مقابل هند بوو، وی د ڕوییێ وی دا نهدگۆت، ههما ژ سهروچاڤا دیار دبوو كو وی پێ نهخۆشه، وئهنهس دبێژت: دههـ سالان من خزمهتا پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- كر، ڕۆژهكا ب تنێ وی نهگۆته من بۆچی ته ئهڤ تشته كر یان ته ئهڤه نهكر، ومن نهدیت جارهكێ وی ب دهستێ خۆ ئێك قوتا بت.. بــهرێ خــۆ بــدهنـــه ڤـان دیمهنێن كرێت یێن كو ئهڤرۆ د ناڤ جڤاكا مه دا دبهلاڤ، ئهم ئهوێن خۆ ب موسلمان دهژمێرین:
- مرۆڤهكی گاڤا تشتهك بۆ خۆ كڕی دێ لێ گهڕیێت هندی ژێ بێت وی تشتی نیشا چاڤێن وان بدهت یێن پێڤه نهئێت بۆ خۆ بكڕن، دا بۆ وان (ئثبات) بكهت كو ئهو نه ل (مستهوایێ) وینه.
- ل جهێن گشتی دێ بینی ئێكی دهنگێ ڕادیۆیێ یان مسهجلێ هند یێ بلند كری كو جیرانێن وی ژ بهر كهڕ ببن، وگاڤا وی زانی جیرانا پێ نهخۆشه هندی دی دێ دهنگی بلند كهت، دا نهبێژن: نهوێرت!
- دێ چییه د سهیارهكێ دا ژ بهر دوكێلا جگاران دێ بێژی كۆمڕه، وئهگهر هـهڤالـێ ته یێ جگاركێش زانی ته پێ نهخۆشه، جگارهكێ دێ دهته دویڤ ئێكێ وتو چ دكهی ژی وه بكه.
- قۆتابییهكی دێ بینی یێ ناجحه، دێ یارییان بۆ خۆ ب ههڤالـێ خۆ یێ ناجح نهبووی كهت، دا بزانت ئهو یێ ناجح بووی.
- ژ خۆ جیهانا ژنكان هێشتا غهریبتره.. ئهڤه ب زێڕێن خۆ دخوڕت چونكی وا هه هندی وێ نینن، ئهڤه سهرێ وێ یێ ب پهڕه چونكی دهیكا كوڕانه ویا دی كوڕ نینن، ئهڤه ب لاوینییا خۆ ویا دی ویا دی.. وههتا دویماهییێ.
ژ كیژ لایی ڤه تو بهرێ خۆ بدهیه جڤاكا مه دێ بینی مهسهلا (ئحتـرام) وڕیزگرتنا ل شعوورا خهلكی یا ل بن پییان، ههر وهكی ئهم د نهالهكێ دا وئیسلام ب ئهحكامێن خـۆ ڤـه د نهالهكا دی دا..
یا فهره ئهم حسێبهكا نوی د گهل خۆ بكهین، وجارهكا دی باوهرییا خۆ ب تهرازییا ئیسلامێ بكێشینه ڤه، دا بزانین كانێ ئهم چهند د گهل ئیسلامێینه وئیسلامهتییا مه چهند مایه؟
دڤێت ئهم بزانین كو ڕێزگرتنا ل شعوورا خهلكی ئێك ژ وان كارانه یێن ئیسلامێ بهرێ مه دایێ، وحهتا ئهم بشێین ب دورستی ب ڤی كاری ڕابین، ههر كهسهك دڤێت بزانت كو ئهو د جهێ خۆ دا و ل دویڤ شیانا خۆ یێ بهرپرسه كو ڤی ئهخلاقێ ئیسلامی ساخ كهتهڤه، و ل وێ باوهرێ بت كو كانێ چاوا وی دڤێت خهلك ئحتراما وی بگرن وهسا دڤێت ئهو ژی ئحتـراما خهلكی بگرت، وئهگهر خودێ قهنجییهك د گهل وی كربت بۆ هندێ نینه دا ئهو خۆ پێ ل سهر وان مهزن بكهت یێن خودێ ئهڤ قهنجییه نهدایێ، بهلكی بۆ هندێیه دا ئهو شوكرا خودێ بكهت، وبزانت ئهو خودایێ ئهڤ قهنجییه د گهل كری دشێت د ناڤبهرا چاڤ وبروییان دا وێ قهنجییێ ژێ بستینت وبدهته وی یێ ئهو یارییان بۆ خۆ پێ بكهت.
