دەسپێك
حەمد بۆ وی خودایی بن یێ ئیسلام هلبژارتی دا بۆ مە ببتە ڕێبازا ژینێ ، وبەرێ مە دایێ ، وصەلات وسلاڤ ل پێغەمبەرێ وی بــن یــێ ب تـمـامـتـرین ڕەنگ ئـەڤ دینە گەهاندییە مە ، و ب جوانتـرین ڕێ حەقی نیشا مە دای ، و ل هەمی صەحابییێن وی ژی یێن كو هەمی شیانێن خۆ د ڕێكا بەلاڤكرنا ئیسلامێ تەرخان كرین ، خودێ پێش مە ڤە خێرا وان مەزن بكەت ، ومە ووان ل بەر سیبەرا خۆ كۆم بكەت ، و ب بەحەشتا خۆ شاد بكەت .
خویشك وبرایێن خواندەڤان : هندی ئیسلامە دینەكێ شاملە ، هەمی لایێن ژینێ ڤەدگرت ، وئەڤە ل بەر مە تشتەكێ غەریب نابت ئەگەر ئەم ل بیـرا خۆ بینن كو ئیسلام ئـەو مـەنـهـەج وڕێبازە یا خــودێ بـۆ بەنییێن خۆ هنارتی دا ئەو ژینا خۆ هەمییێ ل سەر ب ڕێڤە ببەن ، وئەو دینێ ئێكانەیە یێ ژ وی پێڤەتر خودێ چو دینان ژ كەسێ قەبویل ناكەت ، وەكی د قورئانا پـیـرۆز دا هاتی : [ وَمَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الإِسْلامِ دِيناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنْ الْخَاسِرِين ـ وهەچییێ دینەكی ژبلی ئیسلامێ داخواز بكەت ، ئەو دین ژ وی نائێتە قەبویلكرن ، وئەو ل ئاخرەتێ ژ زیانكارانە ئەوێن پشك وبارێن خـۆ ژ دەست داین ] ( آل عمران : 85 ) .
وشریعەتێ ئیسلامێ ل سەر ( تەكلیفكرنا ) مرۆڤێ موسلمان ڕاوەستایە ، چونكی مرۆڤە ئامادەبوونا خۆ بۆ هلگرتنا ( تەكلیفێ ) ڕاگەهاندی ، وەكی خودایـێ مەزن گـۆتـی : (إِنَّا عَرَضْنَا الأَمَانَةَ عَلَى السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الإِنْسَانُ إِنَّهُ كَانَ ظَلُوماً جَهُولاً ـ هندی ئەمیـن مە ئیمانەت بۆ عەسـمانان وعەردی وچیایان پێشكێش كر ، بەلـێ ئەو ل بەر نەهاتن كو وی هلگرن ، وئەو ترسان ب دورستی ژ دەر حەقی دەرنەكەڤن ، ومرۆڤی ئەو هلگرت و د سەر لاوازییا خۆ ڕا پێگیـری پێ كر ، هندی ئەوە ئەو بۆ خۆ گەلەكێ زۆردار ونەزان بوو ] ( الأحزاب : 72 ) وئەو ئێمانەتێ ئەڤ ئایەتە ئیشارەتێ ددەتــێ ئــەوە یــێ كــو خــودێ ئێخستییە د سـتـویێ مرۆڤێن ( موكەللەف ) دا ژ ئەمر ونەهییان ، مەعنا : تەكلیف ـ یان بارلێكرن ـ دە ڕێكان دخوازت : كو فەرمانا ب باشییێ ل مرۆڤێ بارلێكری و ( موكەللەف ) بێتە كرن ، وئەو ژ تشتێ خراب بێتە پاشڤەبرن ، وئـەگـەر پێگیـرییا ب فەرمانا ب باشییێ شریعەتی ب شــیـانـا مــرۆڤــی ڤـە گرێدا بت پێگیـرییا ب باشڤەلێدانا ژ خرابییێ كارەكێ بڤێت نەڤێتە.
( ئەبوو هورەیرە ) دبێژت : من گوهــ ل پێغەمبەری بوو ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ ..فإذا نهيتكم عن شيء فاجتنبوه ، وإذا أمرتكم بشيء فأتوا منه ما استطعتم ـ ڤـێـجـا ئەگەر من تو ژ تشتەكی دانە پاش هوین خۆ ژێ بدەنە پاش ، وئەگەر من فەرمان ب تشتەكی ل هەوە كر هوین هندێ ژێ بكەن هندی هوین بشێن ] (بوخاری و موسلم ڤێ حەدیسێ ڤەدگوهێزن ) ، و ب خۆ پاشڤەلێدانا ژ گۆتن وكریارێن خراب تەقوادارییا مرۆڤی ئاشكەرا دبت ، لەو هندەك زانایێن پێشییان دگۆت : (( كریارێن باش مرۆڤێ باش ویێ خراب دكەت ، بـەلـێ كریارێن خراب ب تنێ مرۆڤێ ڕاستگۆ خۆ چێ ددەنە پاش )) .
ومرۆڤ ئەگەر بەرێ خۆ بدەتە كیتابا خودێ وسوننەتا پــێــغـەمـبـەرێ وی ـ سلاڤ لـێ بن ـ دێ بینت پویتەیەكێ مەزن ب ( نەهییان ) هاتییە كرن ، وگەلەك جاران خودایێ مەزن وپێغەمبەرێ وی ـ سلاڤ لـێ بن ـ مرۆڤێ موسلمان ژ گۆتنەكێ یان كریارەكا نەدورست یێن داینە پاش ، بەلـێ د گەل هندێ ژی ئەم دبینن گەلەك ژ ڤان گۆتن وكریاران د ناڤ مە دا دبەلاڤ ، وئەم موسلمان ـ ژ خەمساری یان ژ نەزانین ـ خۆ ژێ نادینە پاش ، وپێخەمەت دیاركرنا ڤان گۆتن وكریارێن خەلەت بۆ موسلمانان دا نەزانین بۆ كەس ژ وان نەبتە هێجەت مە ڤیا ئەم ڤێ نڤیسینێ ل بەر دەست بدانین ، و ل پێشییێ مە دڤێت بیـرا خواندەڤانێ هێژا ل چەند خالەكێن گرنگ بینینەڤە :
1 ـ هزرا ئامادەكرنا ڤی بابەتێ گرنگ ب ڕێكا دو كتێبێن گرنگ وهێژا ل نك مە پەیدا بوو ، ئەو ژی ئەڤەنە : ( معجم الـمـنـاهي اللفظیة ) یا سـەیــدا ( بـكـر بن عبد الله أبو زید ) ی و ( موسوعة المناهي الشرعیة ) یا سەیدا ( سلیم بن عید الهلالی ) ، و ژ لایەكێ دی ڤە ئەڤ هەردو كتێبە بۆ مە بووینە ژێدەرێ سەرەكی بۆ ئامادەكرنا ڤێ نڤیسینێ .
2 ـ د هلبژارتنا ڤان گۆتن وكریارێن نەدورست دا مە گرنگی دایە وان گۆتن وكریاران یێن كو د جڤاكا مە دا دبەلاڤ ، وئەم دبینین خەلكێ مە خۆ ژێ نادەنە پاش ، بۆ هندێ دا ئەو لـێ ئاگەهدار ببن وخۆ بدەنە پاش .
3 ـ دەمێ ئەم گۆتنەكێ یان كریارەكا نەدورست دەست نیشان دكەین ، وبۆ پشت ڕاستكرنا خواندەڤانی ئەم دەلیلێ شەرعی ژی ل سەر ڤێ نەدورستییێ دئینین .
4 ـ دبت هندەك جاران ئەم عللەت وئەگەرا نەدورستییا گــۆتـنــێ یان كــریارێ دەسنیشان بكەین ، ئەگەر ئەڤ چەندە ژ دەلیلی بێتە زانین یان ژی زانایێن ( موعتەبەر ) ئیشارەت بۆ دابت ، هەر چەندە د ئەحكامێن شەرعی دا شەرت نینە مرۆڤ عللەتا نەدورستییێ بزانت ، بەلـێ تشتێ دڤێت مرۆڤ مسۆگەر بزانت ئەوە چو تشت خودێ ل سەر مە حەرام نەكرینە ئەگەر مفایێ مە تێدا نەبت .
وهەژییە بێژین كو هندەك ژ ڤان گـۆتـن وكریاران هەنە شریعەتی ژ بەر وان خۆ ب خۆ ئەم یێن ژێ داینە پاش ، وهندەك هەنە ژ بەر وان مەعنایێن نـەدورسـت یـێـن كو د پشت ڕا هەین وژێ دئێنە وەرگــرتــن ئەم یێن ژێ هاتینە پاشڤەلێدان ، وهندەك ژ وان مرۆڤ پێ كافر دبت ، وهندەكان مرۆڤ پێ گونەهكار دبت ، لەو دڤێت مرۆڤێ موسلمان خۆ لـێ هشیار بكەت ..
هیڤییا مە ژ خودایێ مەزن ئەوە بەرێ مە بدەتە حەقییێ ، ومە ل ڕاستییێ ئاگەهدار بكەت .
