خۆ پهروهردهكرنا ب مهشقكرن و بێنفرههییێ
مه گۆت: ئێك ژ باشترین ڕێكێن خۆپهروهردهكرنێ ل نك جیلێ ئێكێ یێ ڤێ ئوممهتێ، خۆپهروهردهكرنا ل سهر (موخالهفا ههوایێ نهفسێ)یه، وتشتێ ل ڤێرێ مه دڤێت بێژین ئهڤهیه: ئهڤ كارێ هه، ژ بهر كو كارهكێ ب زهحمهته، گهلهك تهدریب ومهشقكرن پێ دڤێت، و ل دهمێ مهشقكرنێ ژى گهلهك صهبر و تهحهممول پێ دڤێت، حهتا مرۆڤ بشێت ڤى كارى بكهت، وتێدا ب سهركهڤت، لهو ئێك ژ بناخهیێن خۆپهروهردهكرنێ ل نك صهحابى وتابعییان (خۆپهروهردهكرنا ب مهشقكرن وبێنفرههییێ) بوو.
تبیعهتێ نهفسێ نشیڤییێ دخوازت:
زانایێ ناڤدار (ئبن ئهلجهوزى) د كتێبا خۆ یا زێده ب مفا (صید الخاطر) دا بهحسێ نهفسا مرۆڤى وتبیعهتێ وێ دكهت، ومهتهلهكێ ل سهر دئینت، دبێژت: ((مهتهلا طهبعى د مهیلا وى دا بۆ دنیایێ، وهكى مهتهلا وێ ئاڤێیه ئهوا دچت، ههمى گاڤا ئهو قهستا جهێ نزم ونشیڤییان دكهت، وبرنا وێ بۆ جهێن ئهڤراز پێتڤى ب زهحمهت ووهستیانێیه)).
وحهتا مرۆڤ بشێت سهرهدهرییهكا دورست د گهل نهفسا خۆ بكهت، ووێ ب سلامهتى د دنیایێ ڕا دهرباس بكهت، وبگههینته كنارێ تهناهییێ، دڤێت ئهو بهرى ههر تشتهكى جیهادهكا ب زهحمهت د گهل خۆ ب خۆ بكهت، نهفسا خۆ ب شریعهتى قالب بدهت، وخهمهكا خهم ژ پاقژكرنا وێ بخۆت؛ دا گلێشێ ڤێ دنیایێ پێڤه نه نویسییێت، د ئایهتهكا قورئانێ دا خــودایــێ مهزن ئاشكهرا دكـهت كو مرۆڤ ههمى د گهل نهفسێن خۆ ئێك ژ دووانه، دبێژت:
قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا(9)وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا(10). الشمس 9-10
یهعنى: ئهو كهس گههشته مرادێ و ب سهركهفت یێ نهفسا خۆ پاقژكرى و ب كرنا خێرێ ئهو پێشڤه برى، وئهو كهس خوسارهت وشهرمزار بوو یێ نهفسا خۆ د گونههان دا نقۆكرى وڤهشارتى. و ژ ڤێ ئایهتێ دئێته وهرگرتن كو پهروهردهكرنا نهفسێ د دهست مرۆڤى دایه، وڕهنگێ ڤێ پهروهردهكرنێیه بهرێ خودانى ددهته ئێك ژ دو ڕێكان: ڕێكا ئیفلهحێ، یان ژى ڕێكا خوسارهتییێ.
وئهو كهسێن بۆ خهلكى دبنه جهێ چاڤلێكرنێ، وهكى وان یێن بهرێ خهلكى ددهنه ڕێكا خودێ، پتر ژ ههر كهسهكێ دى ههوجهیى ب هندێ ههیه كو ئهو د گهل نهفسا خۆ مجد ڕاوهستن، وجیهادهكا دورست د گهل وێ بكهن، زانایێ تابعییان ئـهبوو حازم دهمێ ل بازارێ د بهر دكانا فێقى ڕا دچوو، وبهرێ وى ب فێقى دكهفت، ودلێ وى دچوویێ، دگۆته خۆ: ژڤان ل بهحهشتێیه!
وان خۆ فێرى هندێ دكر كو مهیلێ بۆ دنیایێ وخۆشییێن وێ نهكهن دهمێ نهفسێ ئهو ل بهر شرین دكر، وئارمانجا وان ئهو نهبوو خۆ ژ وان نعمهتان بێ بار بكهن یێن خودێ حهلال كرین هندى ئارمانجا وان ئهو بێژنه نهفسا خۆ یا طهماع: نه ههر تشتهكێ ته بڤێت دێ وهكى ته بت، وخهلكێ دنیایێ ئهگهر ڤێ چهندێ ژ وان ب غهریبى ڤه وهرگرن، ئهو ل نك وان تشتهكێ عهدهتى بوو، ودهمێ وان ئهڤ چهنده دكر ونهفسا ئێك ژ وان پێ دئێشا وى دگۆتێ: ئهز ب خودێ كهمه ژ دل پێڤهبوون ئهز ڤى تشتێ ته دڤێت ژ ته مهنعه دكهم!
بهلێ.. ئهگهر ته نهفسا خۆ نازدار كر، وههر تشتهكێ حهلال یێ وێ بڤێت ته بۆ ئاماده كر، دویر نهبینه ل دهمهكێ نێزیك ئهو توخویبان دهرباس بكهت، وهندهك تشتێ دى یێ حهلال نهبت ژى ژ ته داخواز بكهت، ما مه نهگۆت: ئهو وهكى ئاڤێیه، ههردهم قهستا جهێن نشیف دكهت؟!
ودهمی وان ئهڤ ڕهنگێ توند یێ سهرهدهرییێ د گهل نهفسا خۆ دكر، نهفسا وان پێ نهخۆش بوو، وههست ب بێنتهنگییێ دكر، بهلێ دهمهكێ درێژ پێڤه نهدچوو، ئهو ب ڤى ڕهنگى دهاته قالبدان، وئهو بۆ دبوو تبیعهت، ئهبوو یهزید دبێژت: ئهز دمامه ب نهفسا خۆ ڤه ومن ئهو بهر ب خودێ ڤه دهاژۆت ووێ دكره گرى، وئهز هنگى مام حهتا من وه لێ كرى بێت وبكهته كهنى.
وحهتا ئێك ژ وان شیابا نهفسا خۆ نهرم بكهت، دا بشێت وهسا وێ قالب بدهت وهكى وى دڤێت، ئهوى ههردهم دنیا ل بهر وێ سڤك دكر، ودلێ خۆ ب هندێ خۆش دكر كو چهند ڕۆژهكێن كێم وئهو دێ گههته ئارمانجا مهزن، ڕۆژهكێ بشر ئهلحافى د گهل شاگردهیهكێ خۆ ب ڕێڤنگى ل ڕێكهكێ دچوو، بشرى ڤیا دهرسهكا وهسا نیشا وى بدهت یا د چو كتێبان دا نهههى، وچو خوتبهخوین نهشێن ب ئـهزمـانـێ خــۆ بگههیننه خهلكى، هویـن دزانن ئهو دهرس چ بوو؟
ههڤالێ بشرى تێنى بوو، ئهو گههشتنه بیرهكا ئاڤێ، ههڤالێ وى چوو دا ئاڤێ ژێ ڤهخۆت، بشرى دهستێ وى گرت وكێشا، وگۆتێ: حهتا ئهم دگههینه بیرا دى، گاڤا گههشتینه بیرا دى، دیسا بشرى ئهو ڤهكێشا وگۆتێ: بیرهكا دى یا د ڕێكا مه دا ههى.. وهۆسا حهتا ئهو ژ سێ بیران دهرباس بووین، شاگردهیێ وى گۆتێ: بابێ نهصرى، ئهز مرم ژ تێنا دا، بشرى گۆتێ: هش به! هۆسا مرۆڤ دشێته دنیایێ.
بهلێ.. هۆسا مرۆڤ دشێته دنیایێ، ئیمامێ ئوممهتێ ئهحمهدێ كوڕێ حهنبهلى دگۆته ههڤالێ خۆ ئهحمهدێ كوڕێ حهوارى: برسهكا كێم، بێ جلكییهكا كێم، فهقیرییهكا كێم، صهبرهكا كێم، ودێ ڕۆژێن دنیایێ د سهر ته دا بۆرن.
فێربوونا ب مهشقكرنێ:
گهلهك جاران وهسا چێ دبت تشتهك ل بهر مرۆڤى یێ گرانه، بهلێ ئهگهر مرۆڤى گهلهك جاران ئهو تشت كر، خۆ ئهگهر نه ژ دل ژى بت، دهمهك پێڤه دچت، مرۆڤ پێ دحهسیێت ههر وهكى ئهو تشت ل بهر مرۆڤى یێ سڤك دبت، وئهڤهیه ئهوا زانایێن تهربیهتێ دبێژنێ: تهربیهتا ب تهدریبێ.
تهدریبا ل سهر تشتى، ئهگهر ئهو تشت چهند یێ نهخۆش ژى بت، دبته باشترین ڕێك كو ئهو تشت بۆ مرۆڤى ببته تبیعهت، عهبدللاهێ كوڕێ موبارهكى دگۆته خهلكێ زهمانێ خۆ: مرۆڤێن چاك یێن بهرى ههوه، ومهخسهدا وى پێ صهحابى بوون، نهفسێن وان ههما ب خۆ قهستا خێرێ دكر، بهلێ نهفسێن مه ئهگهر ب تهعدایى نهبت قهستا خێرێ ناكهن، لهو دڤێت ئهم تهعداییێ لێ بكهین.
ومهخسهد ب تهعداییێ د ڤێ گۆتنا بۆرى دا ئهوه ئهم بهرێ نهفسا خۆ بدهینه كارێ خێرێ، وجار ل دویڤ جارێ پێ بدهینه كرن، ئهگهر خۆ ب دلێ وی نهبت ژى، حهتا ئهو بۆ وێ ببته عهدهت، وئهڤهیه یا دبێژنێ: مهشقكرن، یان تهدریب.
وئهگهر مهشقكرن د پهروهردهیا زارۆكى دا بێتهكرن، هێشتا دێ یا ب مفاتر بت، چونكى ئهگهر ل زارۆكینیی مه ئهو فێرى باشییێ كر حهتا باشى بۆ وى دبته تبعهت، دهمێ ئهو مهزن دبت گهلهك دێ یا ب زهحمهت بت ل بهر وى كو ئهو دهستى ژ وێ باشییێ بهردهت، زوبهیدێ یامى كو ئێك ژ تابعییانه، ههر ڕۆژ پێنج دهرههم ددانه ب گویز، و د گهل خۆ دبرنه مزگهفتێ، ب ڕێڤه دهمێ زارۆك ددیتن دگۆتێ: ههچییێ ژ ههوه بێته مزگهفتێ نڤێژێ د گهل مه بكهت، ئهز دێ هندهك گویزان دهمێ..
ڤێجا ئهو دهاتنه مزگهفتێ ونڤێژ دكر و ل دۆر وى كۆم دبوون، هندهكان گۆتێ: بۆچى تو ڤێ چهندێ دكهى؟ وى دگۆت: ما چییه ئهگهر ئهز ههر ڕۆژ پێنج دهرههمان بۆ وان بدهمه ب گویز وئهو فێرى نڤێژا ب جماعهت ببن؟
وصهحابى وتابعییان نه ب تنێ زارۆك ب ڤى ڕهنگێ مهشق وڕاهێنانێ فێرى عیبادهتى دكرن، بهلكى وان ئهو فێرى ژیانهكا سهركهفتى ژى دكرن، جارهكێ ئیمامێ تابعییان حهسهنێ بهصرى چوو مالا ههڤالهكێ خۆ سهرا بدهت، گۆته كوڕهكێ وى یێ نیڤ جحێل:
- ئهى جحێل، هندهك حهدیسان بۆ مه بێژه..
وئارمانجا وى ئهو بوو وى جحێلى فێرى ڕهنگێ ئاخفتنێ ل دیوانا مهزنان بكهت، كانێ چاوا دێ شێت ب بستهیى ل بهرانبهر كهسێن ژ خۆ مهزنتر وزاناتر ئاخڤت.
جحێلى گۆتێ:
- بابێ سهعیدى، هێشتا ئهم نهگههشتینه ڤێ چهندێ!
ئیمامى گۆتێ: ما كى ژ مهیه گههشتییه ڤێ چهندێ؟ مرادا شهیتانى ئهوه ڤى تشتى ب دهست خۆ ڤه بینت، ئهز ب خودێ كهمه ئهگهر ژ بهر هندێ نهبا كو خودێ پهیمان ژ زانایان وهرگرتییه كو ئهو حهقییێ بێژن، گۆتنهكا ب تنێ مه نهدگۆت.
ومهخسهدا وى ب ڤێ گۆتنا بۆرى ئهوه: شهیتان حهز دكهت خهلك ههمى خۆ ژ وهعظ وشیرهتان بدهنه پاش ب هێجهتا هندێ كو ئهم ژ هندێ كێمترین شیرهتان ل خهلكى بكهین، یان بۆ وان باخڤین؛ چونكى ئهم دگونههكارین.
وههر چاوا بت، ئێك ژ باشترین ڕێكێن خۆپهروهردهكرنێ یێن كو دڤێت ئهم پێ ئاگههدار بین، وخۆ ژێ نهدهینه پاش ئهوه ئهم مهشق وتهدریبێ ب نهفسا خۆ بكهین، حهتا ئهم فێرى چاكییێ ببت، ودڤێت ژ بیر نهكهین كو تهدریبێ زهحمهت ووهستیان پێ دڤێت، وزهحمهت ووهستیانێ صهبر وبێنفرههى پێ دڤێت.
