گرنگییا ئیخلاصێ د كاری دا
دلی ژی وهكی ئهندامێن لهشی كارێن خۆ ههنه، و ههر مرۆڤهكی ل دویڤ كـارێـن دلـێ وی -د گـهل كـارێـن لهشێ وی- حسێب د گهل دئێتهكرن، و د حهدیسهكا دورست دا هاتییه پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- ئاشكهرا دكهت كو خودێ بهرێ خۆ نادهته ڕهنگ و ڕوی و لهشێن مرۆڤان، بهلكی ئهو بهرێ خۆ ددهنه دلێن وان و كریارێن وان، و مهعنا ڤێ ئهوه بهایێ مرۆڤی د هندێ دا نینه كانێ لاوینی و بهژن و بالایێن وی د چاوانن، یان زهنگینی و دهولهمهندییا وی یا ب چ ڕهنگییه، بهلكی بهایێ مرۆڤی د دلێ وی دایه كانێ چهند یێ پاك و پاقژه، و كریاێن وی ژی كانێ حهتا چ حهد د گهل پاقژییا دلێ وی دگونجن و چهند د ڕێككهفتینه د گهل ئهمر و فهرمانێن خودێ.
ژ بهر ڤێ چهندێ دهمێ خودایێ مهزن بهحسێ ڕۆژا قیامهتێ دكهت، و كانێ وێ ڕۆژێ چ تشت مفایی دگههینته خودانی، دبێژت: ( يَوْمَ لَا يَنْفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ (88) إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ (89)(الشعراء: 88-89) ڕۆژا نهمال و نه كوڕ و عهیال چو مفایی نهگههیننه خودانی، ئهو تێ نهبت یێ ب دلهكێ ساخلهم ڤه بێته نك خودایێ خۆ وقهستا وی بكهت. وئهگهر ل نك گهلهك مرۆڤان مال و كوڕ خودانی ب قهدر بێخن، حهتا دهرهجهكێ كو بێژن: ته چهند ههیه تو هندێ دئینی! ل نك خودێ مهسهله یا ب وی ڕهنگی نینه، ته دلهكێ چاوا ههیه.. پاشی ته كارهكێ ب چ ڕهنگ ههیه، تو هندێ دئینی.
و حهتا دلێ مرۆڤی ژ وان دلان بت یێن ڕۆژا قیامهتێ مرۆڤی رزگار دكهن، دڤێت ئهو ب هندهك كاران ڕاببت كو ب ڕاستی ژ كارێن لهشی ب زهحمهتترن چونكی ئهو پتر د ههوجهیی خۆوهستاندن و پویتهپێكرنێنه، و چونكی ئهون بوو كارێن لهشی دبنه بناخه و بنهكۆك ههر جارهكا ئهو چاك بوون كارێن لهشی ژی چاك دبن و ههر جارهكا ئهو خراب بوون كارێن لهشی ژی خراب دبن، ئهگهر خۆ ل پێش چاڤ دچاك ژی بن.
و كارێ ژ ههمییان مهزنتر و گرنگتر یێ دل پێ ڕادبت (ئیخلاصه) و ئیخلاصه ڕاستییا دینی و كلیلا گازییا ههمی پێغهمبهران، وهكی ئایهتهك دبێژت: (وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ۚ وَذَٰلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ )(البینة: 5) و ژ ڤێ دئێته زانین كو ئیخلاص كاكلكا عیبادهتییه، و ههوه دیتییه كاكلكهكا ڕزی بهرههمهكێ ساخلهم پێڤه هات بت؟!
و ئیخلاص بناخهیێ قهبویلكرن و نهقهبویلكرنا ههر كارهكییه، و ئهوه بهرێ خودانی ددهته سهرفهرازی و سهركهفتنێ یان ڕویڕهشی و شهرمزارییێ.
و ئیخلاص -ئهگهر مه بڤێت ب كورتی بدهینه ناسین- ئهوه: ئنیهتا مرۆڤی د كرنا هـــهر تــشــتــهكـی دا صـــافــی بۆ خودێ بت، و د ڕێكا رازیبوونا خودێ دا بهرێ مرۆڤی ل رازیبوونا كهسهكێ دی نهبت، و ههردهم داخوازا مرۆڤی كنارێ خودێ بت، و یێ هشیار بت بهر ب ریمهتییێ ڤه نهچت، و مهخسهدا وی ب كرنا طاعهتی كهسهك نهبت ژ بلی خودێ.
و مهسهله ئێك ژ دووانه: یان مرۆڤ دێ یێ (موخلص) بت، یان ژی دێ یێ ریمهتكار بت، وهكی د ئایهتهكێ دا هاتی: ( مَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ ۖ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ)(الشوری: 20) هـــهچییێ ب كارێ خۆ خێرا ئاخرهتێ بخوازت، ئهم دێ بهرهكهتێ بۆ وی هاڤێینه كارێ وی یێ باش، و دێ خێرێن باشییا وی بۆ وی زێده كهین، و ههچییێ ب كارێ خۆ داخوازا دنیایێ ب تنێ بكهت، ئـــهم دێ وێ ژێ دهینێ یا مه بــــۆ وی كرییه پـــشـــك و بـــار و ل ئاخرهتێ بارهك بۆ وی نابت.
و گرنگییا ئیخلاصا د كاری دا ژ چهند لایهكان ڤه بۆ مه ئاشكهرا دبت، وهكی:
1- ئیخلاص دلێ مرۆڤی دكهته دلهكێ ساخلهم، و دلێ ساخلهمه وهكــــی بـــۆری د گهل مه خودانێ خۆ ل ئاخرهتێ ڕزگار دكهت، مهعنا: ڕزگارییا مرۆڤی ژ تهنگاڤییا قیامهتێ و ژ عهزابا جههنهمێ ب ئیخلاصێیه.
2- ئهو كهسێ ئیخلاص د دلی دا ههبت دنیا خهما وی یا مهزن نابت، و ئهو دلێ دنیایێ چو بهایێ خۆ ل نك نهبت رحهتترین دله، و دویرترین دله ژ خهم و كهسهران، چونكی خهما دنیایێیه دلی دئێخت، (ترمذى) ژ ئهنهسێ كوڕێ مالكی ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: (من كانت الآخرة همه جعل الله غناه فی قلبه، وجمع له شمله، وأتته الدنیا وهي راغمة، ومن كانت الدنیا همه جعل الله فقره بین عیینه، وفرق علیه شمله، ولم یأته من الدنیا إلا ما قدر له( ههچییێ خهما وی ئاخــرهت بت خودێ زهنگینییا وی دێ كهته د دلی دا، و كارێ وی دێ بۆ ب سهرێكڤه ئینت، و دنیایێ بڤێت نهڤێت دێ ب نك وی ڤه ئێت، و ههچییێ خهما وی دنیا بت خودێ فهقیرییا وی دێ دانته ناڤ چاڤێن وی، و كارێ وی دێ ل بهر بژاله كهت، و هند دنیا دێ گههته وی هندی بۆ هاتییه نڤیسین.
3- ئهگهر ئنیهتا مرۆڤی بۆ خودێ بت، و ئیخلاص د دلی دا ههبت، ههر كارهكێ ئهو بكهت خێرێن مهزن دێ بۆ ئێنه نڤیسین، وهكی د وێ حهدیسێ دا هاتی یا (بوخاری) ژ سهعدێ كوڕێ ئهبوو وهققاصی ڤهگوهاستی، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: (وإنك لن تنفق نفقة تبتغی بها وجه الله إلا أجرت حتی ما تجعل في فيّ امرأتك( و ههر خێرهكا تو د ڕێكا خـــودێ دا بدهی خێر دێ بۆ تــــه ئێتهدان، خۆ ئهو پاریــیـــێ تو دكهیه د دهڤێ ژنا خۆ دا.
4- و ل ئاخرهتێ ژی دهمێ مرۆڤ ژێك دئێنه ڤاڤارتن، و دهستهكهك بۆ بهحهشتێ دئێتهبرن و دهستهكهك بۆ جههنهمێ، ئیخلاص خودانێ خۆ پشـتـڕاست دكهت و بهرێ وی ژ جههنهمێ وهردگێڕت، و ئهوێ ئیخلاص ل نك نهبت و ژ مرۆڤێن رویمهتكار بت بهری ههمییان ئاگرێ جههنهمێ پێ دئێته خۆشكرن، (ترمذى) ژ ئهبوو هورهیرهی ڤهدگوهێزت، دبێژت: پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆت: (إن الله تبارك وتعالی إذا كان یوم القیامة ینزل إلی العباد لیقضی بینهم، وكل أمه جاثیة، فأول من یدعو به رجل جمع القرآن، ورجل یقتتل فی سبیل الله، ورجل كثیر المال، فیقول الله للقارئ: ألم أعلمك ما أنزلت علی رسولي؟ قال: بلی یا رب، قال: فماذا عملت فیما علمت؟ قال: كنت أقوم به آناء اللیل وآناء النهار، فیقول الله له: كذبت، وتقول له الملائكة: كذبت، ویقول الله: بل أردت أن یقال إن فلاناً قارئ، فقد قیل ذاك! ويؤتی بصاحب المال، فیقول الله له: ألم أوسع علیك حتی لم أدعك تحتاج إلی أحد؟ قال: بلی یا رب، قال: فماذا عملت فیما آتیتك؟ قال: كنت أصل الرحم وأتصدق، فیقول الله له: كذبت، وتقول له الملائكة: كذبت، ویقول الله تعالی: بل أردت أن یقال فلان جواد، فقد قیل ذاك! ویؤتی بالذي قتل في سبیل الله فیقول الله له: في ماذا قتلت؟ فیقول: أمرت بالجهاد في سبیلك فقاتلت حتی قتلت، فیقول الله تعالی له: كذبت، وتقول له الملائكة: كذبت، ویقول الله: بل أردت أن یقال فلان جرئ، فقد قیل ذاك! (دهمێ دبته ڕۆژا قیامهتێ خودایێ مهزن دئێته خوارێ دا حوكمی د ناڤبهرا بهنییان دا بكهت، و ههمی ئوممهت دڕاوهستاینه، و ئێكهمین كهس دئێته گازیكرن زهلامهكه قورئان ههمی ژبهر كرییه، و زهرمهكه د ڕێكا خودێ دا هاتییه كوشتن، و زهلامهكه گهلهك مال خودێ دابوویێ، ڤێجا خودێ دێ بێژته وی یێ قورئان دخواند: ئهرێ ما من ئهو نیشا ته نهدابوو یا من بۆ پێغهمبهرێ خۆ ئینایه خوارێ؟ ئهوێ دێ بێژت: بهلێ یا رهبی! خودێ دێ بێژتێ: ڤێجا ته چ كار ب وێ كربوو یا ته زانی؟ ئهو دێ بێژت: ب شهڤ و ڕۆژ ئهز پێ ڕادبووم، خودێ دێ بێژتێ: تو درهوان دكهی! و ملیاكهت ژی دێ بێژنێ: تو درهوان دكهی، و خودێ دێ بێژتێ: ته ئهو دخواند دا خهلك بێژن: فلان یێ قورئانخوینه، و وان وه گۆت! و خودانێ مالی دێ ئینن، خودێ دێ بێژتێ: ما من رزقێ ته بهرفرههـ نهكربوو ب ڕهنگهكێ وهسا تو ههوجهی كهسێ نهبی؟ ئهو دێ بێژت: بهلێ یا رهبی! خودێ دێ بێژت: ڤێجا ته چ ب وی مالی كر یێ من دایه ته؟ ئهو دێ بێژت: من هاریكارییا مرۆڤێن خۆ دكر و من خێر ددان، خودێ دێ بێژتێ: تو درهوان دكهی، و ملیاكهت ژی دێ بێژنێ: تو درهوان دكهی، و خودێ دێ بێژتێ: ته دڤیا خهلك بێژن: فلان یێ مهرده، ووان گۆت! پاشی دێ وی ئینن ئهوێ د ڕێكا خودێ دا هاتییه كوشتن، و خودێ دێ بێژتێ: تو د بهر چ دا هاتبوویه كوشتن؟ ئهو دێ بێژت: ته فهرمان ب جیهادێ كربوو، و من د ڕێكا ته دا شهڕ كر حهتا ئهز هاتیمه كوشتن، خودێ دێ بێژتێ: تو درهوان دكهی، و ملیاكهت ژی دێ بێژنێ: تو درهوان دكهی، و خودێ دێ بێژتێ: ته دڤیا خهلكی بێژن: فلان یێ ب جهرگه، ووان گۆت!
پاشی پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- دهستێن خۆ ل چۆكێن ئهبوو هورهیرهی دان وگۆت: (یا أبا هریره، أولئك الثلاثة أول خلق الله تسعر بهم النار یوم القیامة( ئهی ئهبوو هورهیره، ئهو ههر سێ ئێكهمین كهسن ڕۆژا قیامهتێ ئاگر پێ دئێته خۆشكرن.
و دهمێ ئهبوو هورهیرهی ئهڤ حهدیسه ڤهگێڕای سێ جاران دلگرتی بوو، و خهلكێ ئاماده ئاڤ ب سهر و چاڤان دا كر حهتا ئهو هشیار بووی، و ل سهر دهمێ خیلافهتا موعایهی -خودێ ژێ رازی بت- دهمێ زهلامهكی ئهڤ حهدیسه ژ كیسێ ئهبوو هورهیرهی بۆ موعاویهى ڤهگوهاستی، وی گۆت: ئهگهر ئهڤه د گهل ڤان بێتهكرن پا حالێ خهلكێ دی دێ چ بت؟ پاشی وی هند كره گری حهتا خهلكی هزر كری دێ مرت، وپشتی های ژ خۆ ههبووی دێمێ خۆ ڤهمالی و گۆت: خودێ و پێغهمبهرێ وی ڕاست دبێژن: مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَزِينَتَهَا نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمَالَهُمْ فِيهَا وَهُمْ فِيهَا لَا يُبْخَسُونَ(15) أُولَٰئِكَ الَّذِينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلَّا النَّارُ ۖ وَحَبِطَ مَا صَنَعُوا فِيهَا وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ(16))(هود: 15-16).
5- و ههر وهسا ئیخلاص خودانێ خۆ ل ئاخرهتێ پشتڕاست دكهت، دهمێ خودێ دبێژته مرۆڤێن ڕیمهتكار: ههڕنه نك وان یێن ههوه ڕیمهتی بۆ دكر بلا ئهو جزایێ ههوه بدهنه ههوه، كانێ هوین دێ تشتهكی ل نك بینن؟
6- ب ئیخلاصێ خێرێن مرۆڤی زێده دبن ئهگهر خۆ كارێ وی یێ كێم ژی بت، و ب نهمانا ئیخلاصێ خێرێن مرۆڤی پویچ دبن ئهگهر خۆ كارێن وی یێن باش گهلهك ژی بن، مرۆڤهك هاته نك پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- و سێ جاران گۆتێ: مرۆڤهكی دڤێت جیهادێ بكهت بۆ خێرێ و دا خهلك بێژن: یێ زیرهكه، خێر دێ گههتێ؟ و ل ههر سێ جاران پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- گۆتێ: چو خێر ناگههنێ..
و دهمهكی پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- دهركهفته غهزایهكێ، گــۆتـــه هـــهڤالێن خۆ: ل مهدینێ هندهك مرۆڤ ههنه، خێرا وان هندی یا مهیه، وان حهز دكر ئهو ژی د گهل مه بێن بهلێ ژ بهر هندهك عوزران ئهو نهشیان بێن.
خودێ ئیخلاصێ ب رزقێ مه بكهت.
