ههژارى
دهمێ تو ل سهر ڕێكێ دچى.. و ته ئارمانج ئهو بت ب سلامهتى ڕێكا خۆ دهرباس بكهى، و بگههییه وى جهى یێ هیڤییا ته یا مهزن لێ ب جهـ دئێت، كو دیتنا خۆشتڤییه ب چاڤ، بلا د گهل ههر پێگاڤهكا تو دهاڤێژى ل بیرا ته بت كو تو فهقیرێ بهر دهستێ ویى، و ئهگهر ئهو دهستێ تـه نـهگــرت و تــه ب نك خــۆ ڤه نهبت و ل سهر سفرا كهرهما خۆ ئاماده نهكهت، ل بیابانا ڤێ دنیایا گهرم ژ فهقیرییێ تێن و برس دێ ته وهرگێڕن..
( يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ أَنتُمُ ٱلۡفُقَرَآءُ إِلَى ٱللَّهِۖ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلۡغَنِيُّ ٱلۡحَمِيدُ )(فاطر: 15) یهعنى: گهلى مرۆڤان هوین د ههمى تشتان دا ههوجهى خودێنه، و خودێ یێ بێ منهته ژ ههوه و ئهو یێ هێژاى مهدحانه.
و دهمێ خودێناس دبێژین: فهقیرى ئێك ژ قویناغێن ڕێكا چوونا بهر ب خودێ ڤهیه، بلا كهس وه هزر نهكهت ئهو دبێژن: سالكێ ڤێ ڕێكێ دڤێت یێ دهستڤالا بت ژ مالێ دنیایێ، و وى چو نهبت، نه.. ( يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ أَنتُمُ ٱلۡفُقَرَآءُ إِلَى ٱللَّهِۖ ) مهعنا وێ ئهو نینه: كهسێ ژ ههوه چو ژ مالێ دنیایێ نینه، نه.. ل نك خودێناس و ڕێڤنگێن ڕێكا وى ههژارى ئهوه مرۆڤ عهبدینییا خۆ بۆ خودێ بنهجهـ و بهرچاڤ بكهت، و باش بزانت كو ئهو چاڤهلینهكا ب تنێ ژى ژ وى بێ منهت نابت، و ما فهقیرى ژ ڤێ زێدهتر چییه؟ كو ته باوهرى ههبت كو ته بێى وى تشتهك نینه، و تو بێى وى تشتهكى نائینى، نه بهس هنده.. بهلكى تو بێى وى تشتهك نینى، و ئهگهر ئهو نهبا، ئهو ههبوونا ته ههى ژى ته نهدبوو.
•ڕاستییا ههژارییێ ل نك شارهزایێن ڕێكێ:
پسیار ژ خودێناسهكێ شارهزا ب ڕێكێ هاتهكرن: كهنگى فهقیر ههژى ناڤێ فهقیرییێ دبت؟ وى گۆت: ئهگهر تشتهك ژ وى یێ وى نهبت. گۆتن: چاوا ئهو چێ دبت؟ وى گۆت: ئهگهر ئهو یێ وى بت ئهو یێ وى نابت، و ئهگهر ئهو یێ نهبوو ئهو یێ وییه! زانایێ مهزن ئبن قهییم دبێژت: ئهڤه باشترین گۆتنه دهربڕین پێ ژ فهقیرییێ هاتییهكرن.. و بهلكى هندهك ژ ههوه بێژن: ئهڤه چ گۆتنا ئالۆزه وى خودێناسى گۆتى؟ دا ئهڤ گۆتنا وى ل بهر ههوه زهلال ببت، دڤێت ئهم وێ ژ ئهزمانێ وان بۆ ئهزمانێ مه وهرگێڕین؛ چونكى وان، و مهخسهدا من ب وان عارف و خودێناسن، گهلهك حهز ژ درێژكرنا ئاخفتنان نهدكر. وى دڤێت بێژته مه: دهمێ ڕێڤنگ قهستا خودێ دكهت، دڤێت ل قویناغا فهقیرییێ بدانت، و هنگى ئهو دێ ل وێ قویناغێ دانت ئهگهر تشتهك ژ ههوایێ نهفسێ یان پشك و بارێن وێ ل نك وى نهمینت، و ئهو ژێ دهستڤالا ببت، و گاڤا پسیار ژێ هاتییهكرن: ئهو چاوا چێ دبت؟ وى گۆت: ئهگهر تشتهك ژ ههوایێ نهفسا وى بۆ وى ما، مهعنا ئهو بۆ خودێ یێ صافى نینه، و ئهگهر تشتهك ژ ههوایێ نهفسا وى بۆ وى نهبوو، مهعنا ئهو صافى بۆ خودێیه.
ل سهر ڤى بناخهیى ئهو فهقیرى یا ئهم بهحس ژێ دكهین، ههڤدژ نینه د گهل هندێ كو هندهك مالێ دنیایێ یان حهتا گهلهك د دهستێ مرۆڤى دا بت، ئهو فهقیرى تشتهكێ (ذاتییه) ژ ناڤخۆییا مرۆڤى دزێت، نه كو تشتهكێ (عهرهضییه) ب ڕێكا نهبوونا مالى دگههته مرۆڤى، ئهو فهقیرى ئهوه تو د ههمى حالهتان دا ههست بكهى كو ته ههوجهیى ب خودێ ههیه، و تو ژ وى یێ بێ منهت نینى، یهعنى: ته باوهرى ههبت كو فهقیرى بهردهوام سالۆخهتهكێ ذاتێ تهیه، كانێ چاوا بهردهوام دهولهمهندى وهصفهكێ خودێ یێ ذاتییه. وهكى (شیخ الإسلام ابن تیمیه) د مالكهكا شعرێ دا دبێژت:
و الفقر لي وصف ذات لازم أبدا
كما الغنى أبدا وصف له ذاتي
ئهگهر ته ئهڤه زانى تو دێ زانى كو ئهو فهقیرییا ئهم ل ڤێرێ بهحس ژێ دكهین دهولهمهندى ب خۆیه، چونكى دهمێ تو فهقیرییا خۆ ل بهر دهستێ خودێ ڕادگههینى، ئهو تو یێ دهولهمهندییا خۆ ب وى ڕادگههینى، و ئهڤهیه دهمێ مرۆڤهكى خودێناسهكێ فهقیر دیتى، گۆت: فهقیرى و رهزیلى؟! وى گۆت: نه، بهلكى فهقیرى و سهرفهرازى!
•دهستپێكا فهقیرییێ:
ئهو فهقیرییا خودێناس شیرهتێ پێ ل ههڤالێن خۆ دكهن ژ هندێ دهست پێ دكهت كو ئهو نهفسا خۆ ژ بهر خۆ بكهن، و وێ تهسلیمى خودانێ وێ یێ ژ ڕاستى بكهن، لهو تو دبینى ئێك ژ وان چو جاران ژ بهر نهفسا خۆ یان بۆ نهفسا خۆ ههڤڕكى نهدكر، و ئهڤه سهروهرێ خودێناسان پێغهمبهرێ خودێ -سلاڤ لێ بن- وهكى صهحابییێن وى بهحسێ وى دكهن، چو جاران كهربێن وى بۆ نهفسا وى ڤهنهدبوون. ئهگهر كهربێن وى ڤهببان، یان عێجز ببا، ئهو بۆ خودێ ب تنێ بوو. و بوندارێ كوڕێ حوسهینى دگۆت: ههڤڕكییێ بۆ نهفسا خۆ نهكه، ئهو نه یا تهیه، وێ بۆ خودانێ وێ بهێله وى چ دڤێت بلا وه لێ بكهت.
•ڕاكرنا سێ ئاستهنگان:
دنیا، ئهوا دڤێت مرۆڤ خۆ ژێ بێ منهت بكهت، دا فهقیرییا وى بۆ خودێ ب تنێ بت، د زاراڤێ خودێناسان دا ههر تشتهكه ژ بلى خودێ، لهوا ئهو دبێژن: فهقیرییا مرۆڤى بۆ خودێ هندێ دخوازت مرۆڤ دهستێ خۆ ل بهر دنیایێ ڤهنهگرت. و ئهو ب خۆ دنیا -ب وێ مهعنایا مه نوكه گۆتى- ب سێ تشتان ڤه ژ مرۆڤى دئێته گرێدان: دلى، و ئهزمانى، و دهستى. و ههچییێ بڤێت دنیا وى ب نك خۆ ڤه نهكێشت، دڤێت ئهو ڤان ههر سێ ئهندامان د دهر حهقا دنیایێ دا ژ كار بێخت، و بهلكى هوین بێژن: چاوا؟
بۆ بهرسڤ دێ بێژین:
دهستێ خۆ ژێ بكێشه، و مهخسهدا مه ئهو نینه تو دهستێ خۆ ژ وێ بهردهى، نه.. مهخسهدا مه ئهوه وێ نهگره، ئهگهر هندهك ژێ كهفته دهستێ ته بهخیلییێ پێ نهكه، و ئهگهر هندهك ژێ نهگههشته ته دهستدرێژییێ نهكه دا بگههینییه خۆ.
و دلێ ته ژى بلا ئێخسیرێ ڤیانا وێ نهبت، و عشقا وێ بلا ئێكا هند ژ دلێ ته چێ نهكهت كو ئهو جهێ خودێ د وى دلى دا بگرت، و مهعنا ڤێ ژى ئهو نینه تو عهمرێ خۆ ههمییێ ب هندێ ڤه ببۆرینى كو ڤیانا وێ پالدهى و بكهیه نهڤیان، ئهڤه كارهكه ب كهسێ ڤه نائێت، بهلكى یا دورست ئهوه ته هند ئهو بڤێت هندى كو ڤیانا وێ دلێ ته بندهستى خۆ نهكهت، و ژ چوونا ل سهر ڕێكێ سست نهكهت.
و ئهزمانێ ته بلا وهقفكرییێ مهدحێن وێ نهبت، چونكى ئهگهر ته دیت ئێك گهلهك یێ مهدحێن ئێكى دكهت و ههر بهحسێ وى دكهت، تو دێ زانى كو ئهو حهز ژ وى دكهت.
