دوعایا یوونسى سلاڤ لێ بن
قورئانا پیرۆز دهمێ سهرهاتییا یوونس پێغهمبهری -سلاڤ لێ بن- دكهت پشتی ئهو ژ مللهتێ خۆ بێهنتهنگ بووی، و ژ كهربێن وان دا لهز كری وبهری خودێ فهرمانێ لێ بكهت ئهو ژ ناڤ وان دهركهفتی.. وقهستا لایێ دهریایێ كری، وپشتی سهرهاتییهكا درێژ خهلكێ وێ گهمییێ یا ئهو تێدا بڕیار دا وی بهاڤێنه د دهریایێ دا دهمێ سێ جاران پشك كهفتییه سهر وی، ئهو هاته هاڤـێـتـن د زكێ دهریایێ دا، وحهزكرنا خودێ پێك هات ل وی دهمی نههنگهك دهڤێ خۆ بۆ وی ڤهكهت وبۆ دهمهكێ خودێ پێ دزانت هناڤێت خۆ بۆ بكهته گرتیخانه.
قورئان حالـێ وی د وی دهمی دا بۆ مه تهصویر دكهت، ودبێژت: (وَذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغَاضِبًا فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنَادَىٰ فِي الظُّلُمَاتِ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ)(الانبیاء: 87).
دڤێ دنیایێ دا یا ئهم تێدا دژین گهلهك (سهبهب) و (موسهبب) ههنه، یهعنی: گهلهك تشت ههنه خودێ یێن كرینه ئهگهر بۆ پهیدابوونا هندهك تشتێن دی، ئێك ژ وان گاڤا هات یێ دی د دویڤ دا دئێت، بهرێ خۆ بدێ:
ئاگر دبته ئهگهرا سۆتنێ، ئاڤ دبته ئهگهرا خهندقاندنێ، لێدان دبته ئهگهرا ئێشانێ.. وحـهتــا دویماهـیـیـێ، بـهلـێ دهمێ ئهم وێ پهیوهندییێ ل بیـرا خۆ دئینینهڤه یا كو د ناڤبهرا (سهبهبی وموسهببی) دا ههی، دڤێت ژ بـیـر نهكهین كو ئهڤ پهیوهندییه پهیوهندییهكا (وهضعی)یه.
یهعنی: تشتهكه خودێ د ناڤبهرا ههردووان دا دانای، وئهو خودایێ شیای تشتهكی بۆ ئێكێ دی بكهته ئهگهر، ل بهر وی ئاسێ نابت ڤێ ئهگهرێ چی گاڤا وی ڤیا -بۆ حكمهتهكا ئهو پێ دزانت- ڕاوهستینت، ڤێجا چ ئهنجام بێ ئهگهر پهیدا ببت، یان ئهگهر بێت وئهنجام د دویڤ دا نهئێت، ههبوونا بچویكی ئهگهر ئهنجامێ گههشتنا ژن ومێران بت، بێی ههبوونا ڤێ ئهگهرێ خودێ عیسا -سلاڤ لێ بن- دا، وئاگر ئهگهر ئهگهرا سۆتنێ بت، ئیبراهیم هاته هاڤێتن د ناڤ ئاگری دا ونه هاتهسۆتن.. مهعنا: ژێك ڤهقهتاندنا ئهگهر وئهنجامێ ل بهر خودێ كارهكێ ب زهحمهت نینه.
زكێ حویتی، جهێ كو دڤیا یوونس لێ مربا، خودێ بۆ وی كره جهێ پاراستنێ، لهشێ یوونسی ل سهر ڤی نههنگی حهرام كر و (ئیلهامهكا) وهسا دایێ كو ئهو نهخۆشییێ نهگههینتێ (وَمَا يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ ) (المدثر: 31).
د ناڤ سێ تارییان دا: تارییا زكێ حویتی، وتارییا دهریایێ، وتارییا شهڤێ، ئهگهرێن مادی یێن بهرچاڤ ههمی دكهڤن، جهووهكێ ب ترس وسههم پهیدا دبت..
یوونسی چو ڕێ نهمان ڕێكهكا ب تنێ نهبت، ههوارێن خۆ گههاندنه خودێ: (فَنَادَىٰ فِي الظُّلُمَاتِ أَنْ لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ(87)) بۆ جارا ئێكێ بوو د دیرۆكێ دا مرۆڤهك ل جههكێ هۆسا تهسبیحا خودێ بـكـهت: (لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ(87)
ئهو دوعا بوو یا دیرۆكێ ژ دهڤێ یوونسی وهرگرتی وڤهگێڕای، وئهو دوعایه یا خودانێ خۆ ژ تهنگاڤییان ڕزگار دكهت.
پێغهمبهر-سلاڤ لێ بن- دبێژت [ دعوة ذي النون إذ هو في بطن الحوت: (لَا إِلَٰهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ(87)فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَنَجَّيْنَاهُ مِنَ الْغَمِّ ۚ وَكَذَٰلِكَ نُنْجِي الْمُؤْمِنِينَ(88)( فإنـه لم يدع بها مسلم ربه في شيء قط إلا استجاب له ) یهعنی: ئـهڤ دوعایا یوونسی د زكێ حویتی دا كری ههر موسلمانهكێ وێ بۆ خۆ بكهت دهمێ دكهفته تهنگاڤییێ خودێ دێ د بهرسڤا وی ئێت(ئهحمهد وترمذی ونهسائی ژ (سهعدێ كوڕێ ئهبوو وهققاصی) ڤهدگوهێزن).
دهمێ تارییێ دۆر ل یوونسی گرتی دنیا ههمی ئهگهر یا وی با فایدێ وی نهدكر، چونكی ئهو ژ دنیایێ ههمییێ یێ دویر، گازییا وی خودێ بوو ئهوێ دنیا ب نههنگ ڤه د دهستی دا، ئینا خودێ ئهو نههنگ بۆ وی وهكی وێ غهواصا ئهمین لـێ كر یا ئهو گههاندییه كنارێ تهناهییێ، ودهم پێڤه نهچوو عهورێن ڕهش ڤهڕهڤین ودێمێ عهسمانی یێ ساهی ل بهر یوونسی گهش بوو.
د بــهحـرا ڤێ دنیایا بهرفرههـ دا، و د ناڤ بهرپهرێن تارییا پاشهڕۆژا ب ترس دا، دهمێ نهفسا مه دبته ئهو نههنگێ كرێت یێ وژدانێ دادعویرت..
دهمێ موصیبهتێن دنیایێ دۆرێ ل مه دگرن، بلا دوعایا مه وهكی یا یوونسی بت دا ئهم ژی وهكی بگههینه كنارێ تهناهییێ، دا شهڤا مه یا تاری ببته ئهلندهكا گـهش وتـهنـا، دا نـهفسا مه ببته ئهو غهواصا ئهمین یا مه ژ بهحرا ڤێ دنیایێ ب سلامهتی دهرباس دكهت..
یا رهبی تو مه ژ تارییا نهفسێ وشههوهتێ ودنیایێ ڕزگار بكهی، ومه بگههینییه كنارێ تهناهییێ.
