جهژن د ناڤبهرا
عیبادهتى و بێنڤهدانێ دا
د ژیانا ههر ئوممهتهكێ دا -وهكى یا ههر مرۆڤهكى- هندهك دهم ههنه ئهو تێدا ههوجهى بێنڤهدانێ دبت ژ وێ زهحمهتێ یا ئهو دبینت؛ دا كو ژ حالهكى ڤهگوهێزته حالهكێ دى، و تبیعهتهكى ب ئێكێ دى بگوهۆڕت، تبیعهتهكێ ب مجدییێ توخویبداى، بۆ ئێكێ دى یێ تڕانه و یارى و رحهتى جهێ خۆ تێدا دبینت.. و ئهڤ دهمه ئهون یێن خهلكى ناڤێ جهژنێ ل سهر داناى، و ئهگهر ئهم ل دیرۆكا مرۆڤان یا كهڤن و نوى ژى بگهڕیێن دێ بینین شریعهتێ ههر مللهتهكى، چ ئهو بت یێ ژ نك خودێ هات بت، یان مرۆڤان بۆ خۆ چێ كربت، هندهك جهژن دهسنیشان كرینه، و دهستویرى دایه مللهتى ئهو ب ڕهنگهكى یان ئێكێ دى كهیفا خۆ تێدا بهرچاڤ بكهن، و ئهگهر ئهم بهرێ خۆ بدهینه ئایهتێن قورئانێ دێ بینین بهحسێ هندهك ژ ڤان جهژنان هاتییه..
مللهتێ ئیبراهیمى جهژنهك ههبوو خهلك ههمى تێدا ژ مالێن خۆ دهردكهفتن، و دچوونه چۆلى ههر ژ سپێدێ زوى و حهتا ڕۆژ ئاڤا دبوو، و ل وێرێ كهیف و شاهى دكرن، و ئهوێ دهرنهكهفتبا دبوو جهێ سهرهنج ڕاكێشانا خهلكى، لهو دهمى ئیبراهیمى گۆتییه وان: ئهز د گهل ههوه نائێم، وان گۆتنا وى ب غهریبى ڤه وهرگرت، و قورئان ئاشكهرا دكهت كو ئیبراهیمى ئهڤ ڕۆژه بۆ خۆ ب دهلیڤه زانى كو بچت صهنهمێن مللهتێ خۆ بشكێنت.
مللهتێ فیرعهونى ژى جهژنهكا ســـالانـــه هـــهبــــوو، ل وێ ڕۆژێ خـــهلك ههمى ل مهیدانهكا بهرفرههـ كۆم دبوون، و كهیف دكر، و دگۆته وێ ڕۆژێ (ڕۆژا خهملاندنێ)؛ چونكى خهلكى خۆ تێدا دخهملاند، و لێك كۆم دبوون، و ئاههنگ دگێڕان، مووساى ئهو ڕۆژ بۆ خۆ ب دهلیڤه زانى كو ژڤانى تێدا بدهته سێرهبهندێن فیرعهونى؛ دا ل پێش چاڤێن خهلكى ههمیێ فهند و فێلێن وان بهطال بكهت.
و عیساى -سلاڤ لێ بن- وهكى قورئان بۆ مه ڤهدگێڕت، ل دویڤ داخوازا ههڤالێن خۆ، دوعایهك ژ خودێ كر كو ئهو سفرهكێ بۆ وان ژ عهسمانى بینته خوارێ؛ دا ئهو بۆ وان ببته جهژن، و خودێ دوعایا وى ب جهـ ئینا..
و هۆسا، چو دین و چو مللهت د دیرۆكا خۆ دا بێ جهژن نهبووینه، و تشتێ بهرچاڤ د جهژنان دا ئهوه جهژنا ههر مللهتهكى (یان دینهكى) ب تبیعهت و دیتن و بیر و بۆچوونێن وى مللهتى دئێته تامدان یێ ئهو بۆ دئێته پالدان، مللهتهكى ئهگهر ژ تۆره و قهنجیان یێ سهربهرداى بت، و باشى و خرابى د فهرههنگا وان دا دو تشتێن ژێك جــــودا نهبن، جهژن دێ بۆ وان بته باشترین دهلیڤه كو توخویب بێنه پێلێدان، و باشـــى د ناڤ خرابییێ دا بێته بهرزهكرن، و فهلسهفا جهژنێ ل سهر هندێ نهئێته ئاڤاكرن كو ئهو بۆ هندێیه مرۆڤ پیچهكێ بێنا خۆ ژ رۆتینێ ڕۆژانه ڤهدهت، دا پشتى هنگى بزڤڕت ب هێزتر ژ بهرى هنگى، بهلكى ئهو -ل بهر وان- دێ بۆ هندێ بت لهش و هزر و عهقل ژى ب بارهكێ گرانێ گونههـ و كرێتى و خهلهتیان ژێ دهركهڤت.
ژ بهر ڤێ چهندێ ئیسلامێ دیتنا خۆ یا تایبهت بۆ پێشوازى و كاركرنا ل جهژنێ ههبوویه، دیتنهكا ڕێككهفتى د گهل تبیعهتێ ئیسلامێ، ئهو دینێ هاتى و دل هشیار كرین، و وژدان زێندى كرین، و عهقل ئاخافتین، و شههوهت و دلچوون ڕێكخستین، ئعتیراف ب حهز و ههوجهیێن نهفسێ كر، و پێتڤیێن لهشى ب پشت گوهـ ڤه نههاڤێتن، بهرێ دویكهفتیێن خۆ دا كارى، بهلێ ل سهر وان حهرام نهكر هندهك جاران بێنا خۆ ڤهدهن، و رحهتیا دلى بخوازن.. ئهڤه ئیسلامه، ڕۆژهكێ دهمێ هندهك صهحابى هاتین و گازنده ژ دلێن خۆ كرین بۆ پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- كو ئهو ههمى گاڤان دوهسا نینن وهكى ئهو ل دیوانا وى، گاڤا ئهو دچنه مالێن خۆ، و تێكهلى ژن و عهیالان دبن، ئهو دئێنه گوهاڕتن، پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ئهو ل وێ ڕاستییێ ئاگههدار كـــرن یا كـــو د ئیسلامێ دا ههى، یا هندهك موسلمان ژ بیرا خۆ دبهن، ڕاستییا كو ئیسلام نه دینهكێ (موتهزهممت) و هشكه، ژ خهلكى دخوازت ههمى گاڤا ئهو دوهسا بن، وهكى ئهو د نڤێژێ دا.. نهخێر!
ئهگهر ئهو دوهسا بن، مهعنا ئهو دێ بنه ملیاكهت، و ئهڤه تشتهكه ب وان ڤه نائێت.
ل سهر ڤى بناخهیى جهژن د ئیسلامێ دا عیبادهت ب تنێ نینه، و بێنڤهدان ژى ب تنێ نینه، كهیف و خــۆشـــى جــهـــێ خــــۆ تێدا دبینت، بهلێ نه ل سهر حسێبا خـــۆ ژ بیركرنێ، موسلمان جهژنا خۆ ب نڤێژهكا تایبهت دهست پێ دكهت، دبێژنێ: نڤێژا جـــهژنێ.. بهلێ خۆ جهژنێ ژى د ئیسلامێ دا نڤێژا خۆ ههیه، مهعنا: ئهو جهژنا خــــۆ ب عیبادهتى و خۆشكاندنێ ڤه بۆ خودێ دهست پێ دكهت، و دورویشمێ وى یێ جهژنێ (الله أكبر)ه، یهعنى: خودێیه یێ مهزنتر ژ ههر تشتهكێ دى، ئهو تشت مرۆڤهك بت، یان كهیف و خۆشییهك بت، و پشتى هنگى جهژن كۆمبوونا ل سهر خێرێ و خۆشیێیه، و كاركرنه بۆ بهلاڤكرنا كهیفێ و ڤیانێ، خۆشیهكا بێ گونههـ، و كهیفهكا بێ بهطرانى، و موژیلاهیهكا بێى خۆ ژبیركرن..
جهژنێن مه موسلمانان دیاركرنا شوكرێیه بۆ خودێ ل سهر نعمهتێن وى، و سوپاسییه بۆ وى ل سهر تهوفیقا وى، جهژنێن مه ب چو بیرهاتنێن ئهرزان و سهرهاتیێن بێخێر ڤه دگرێداى نینن، ئێك ژ وان پشتى ڕۆژیێ دئێت، و یا دى پشتى حهجێ.. دو ستوینێن ئیسلامێ یێن سهرهكى، جهژنێن مه مل ب مل د گهل دو شریعهتێن وهسا دئێن ڕامانا هاریكاریا ههژاران ددهن، دانا فتران و دانا قوربانان، بۆ هندێ دا ڕامانا هاریكاریێ و(تهكافولا جڤاكى) د دلێن مه دا زێندى بكهن.
ئیسلامێ دڤێت ئهم ب جهژنێ بیرا خۆ ل ئێك و دو بینینهڤه، نه كو ل جهژنێ خۆ ژ بیرڤه ببهین، و ژ بهر خۆ خۆ ژ بیر بكهین.
