ژ وان خەونێن پێغەمبەری سلاڤ لێ بن
تەعبیركرین
خەونا ئێكێ : مێرگا كەسك :
ئیمام مـوسـلـم ژ قـەیـسـێ كوڕێ عەببادی ڤەدگوهێزت ، دبێژت : ئەز د ناڤ هندەك صەحابیان دا بووم ل مەدینێ ، زەلامەك هات نیشانێن تەقوایێ ل سەر دێمێ وی ددیار بوون ، هندەكان گۆت : ئەڤە زەلامەكە ژ خەلكێ بەحەشتێ ، ئینا وی دو ركاعـەتـێـن كـورت كـرن پاشـی دەركەفت ، ئەز ب دویڤ كەتم ، حەتا ئەو چوویە د مالا خۆ ڤە وئەز ژی د گەل چووم ، وئەم د گەل ئێك ودو ئاخفتین ، وپشتی ئەز لـێ بستە بوویم من گۆتێ : حال ومەسەلێن مە وتە ئەڤە بوون ، وی گۆت : (( سبحان الله ! دڤێت كەس وی تشتی نەبێژت یێ چو ژێ نەزانت ، وئەز دێ بۆ تە بێژم كانێ بۆچی وان وە گۆتیە ، ل سەر دەمێ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ من خەونەك دیت ومن ئەو خەونا خۆ بۆ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت ، من ددیت هەر وەكی ئەزێ د ناڤ مێرگەكا كەس وبەرفرەه دا ، و د نیڤا وێ مێرگێ دا ستوینەكا ئاسنی هەبوو ، بنێ وێ ستوینێ ل عەردی بوو وسەرێ وێ ل عـەسـمـانـی ، ل سەرێ وێ ستوینێ چمبلكەك هەبوو ، ئینا هندەكان گۆتە من : ب سەر كەڤە ، من گۆت : ئەز نەشێم ، ئینا خلمەتكارەك هات ئەو بلند كرم حەتا ئەز گەهشتیمە سەرێ ستوینێ ، ل وێرێ من چمبلك دیت ، گۆتنە من : بگرە ، وگاڤا ئـەز هشیار بوویم من من خەونا خۆ بۆ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت ، ئینا وی گۆت : [ تلك الروضة الإسلام ، وذلك العمود عمود الإسلام ، وتلك العروة عروة الوثقى ، وأنت على الإسلام حتى تموت ـ ئەو مێرگ ئیسلامە ، وستوین ستوینا ئیسلامێ یە ، وئەو چمبلك چمبلێ موكمە ـ العروة الوثقی ـ وتو دێ مینیە ل سەر ئیسلامێ حەتا تو دمری ] قەیس دبێژت : وئەو زەلام عەبدللاهێ كوڕێ سەلامی بوو )) .
و ( ئبن ماجە ) خەونا عەبدللاهێ كوڕێ سەلامی ب ڕەنگەكێ دی ڤەدگوهێزت ، دبێژت : عەبدللاهی گۆت : من ددیت زەلامەك هاتە نك من وگۆتە من ڕابە دا بچین ، ئەز د گـەل چـووم ، وی ئەز د ڕێكەكا مەزن ڕا برم ، ل لایێ خۆ یێ چەپێ من ڕێكەك دیت ، من ڤیا لـێ بچم ، وی زەلامی گۆتە من : تو نە ژ خەلكێ وێ ڕێكێ یی ، پاشی ڕێكەك من ل لایێ خۆ یێ ڕاستێ دیت ، ئەز لـێ چووم ، حەتا ئەز گەهشتیمە چیایەكێ حلی یێ مرۆڤ لـێ دتەحست ، ئینا وی دەستێ من گرت وئەز ب سەر ئێخستم ، من نەشیا خۆ بگرم بەلـێ من ستوینەكا ئاسنی دیت چمبلەكێ زێڕی ب نیڤەكێ ڤە بوو ، وی زەلامی دەستێ من گرت وئەز برم حەتا من ئەو چمبلك گرتی ، وی گۆتە من : تە گرت ؟ مــن گــۆتــێ : بـەلـێ ، ئینا وی پێنەك ل ستوینێ دا ومن خۆ ب چمبلكی ڤە گرت .
ئینا من خەونا خۆ بۆ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت ، وی گــۆت : [ خەونا تە دیتی خـێرە ، ڕێكا مەزن ڕۆژا حەشرێ یە ، وئـەو ڕێكا تـە ل لایێ خۆ یێ چەپێ دیتی ڕێكا خەلكێ جەهنەمێ یە ، وتو نە ژ وانی ، وئەو ڕێكا تە ل لایێ خۆ یێ ڕاستێ دیتی ڕێكا خەلكێ بەحەشتێ یە ، وچیایێ تەحسۆك جهێ شەیدانە ، وئەو چمبلكێ تە گرتی ئیسلامە ، ڤێجا تو باش بگرە حەتا تو دمری ] ڤێجا من هیڤیە ئەز ژ خەلكێ بەحەشتێ بم .
و ژ بەر ڤێ حەدیسێ زانایێن تەعبیرێ دبێژن : دیتنا مێرگا جوان مەعنا وێ ئیسلامە وجهێ خۆش وبەرفرەهە ، وگرتنا چمبلكی نیشانا دینداریا خودانیە ، وئەوێ ببینت یێ ب سەر ستوینەكێ دكەڤت دێ دینداری وسەلتەنەت كەفتە دەستی ، وچیا جهێ شەهیدانە .
خەونا دووێ : كانیا ئاڤ ژ بەر دچت :
بوخاری ژ ( أم العلاء ) ێ ڤەدگوهێزت ، كو دەمێ جیرانێ وێ ( عثمان بن مظعون ) مری وێ خەونەك پێڤە دیت ، دبێژت : من دیت وی كانیەكا هەبوو ئاڤ ژ بەر دچوو ، ئینا ئەز هاتمە نك پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ومـن خـەونا خۆ بۆ ڤەگێڕا ، وی گۆت : [ ئەو كارێ ویە بۆ دئێتە حسێبكرن ] .
وئەڤ حەدیسە هندێ دگەهینت كو كانیا ئاڤ ژ بەر دچت ، خێرا بەردەوامە ئەوا دبێژنێ : ( صدقة جاریة ) .
خەونا سیێ : كرنا نڤێژێن شەڤێ :
بوخاری ژ عەبدللاهێ كوڕێ عومەری ڤەدگوهێزت ، دبێژت : هندەك زەلامان ژ صەحابیێن پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ل سەر دەمێ پێغەمبەری خەون ددیتن وخەونێن خۆ بۆ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ دگۆتن وهەچیا خودێ حەزكربا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ دگۆت ، وئەز هنگی یێ جحێل بووم مالا من مزگەفت بوو بەری ئەز ژنێ بینم ، ڤێجا من دگۆتە خۆ : ئەگەر خێرەك د سەرێ تە هەبا تو ژی وەكی ڤان دا خەونەكێ بینی ، وشەڤەكێ دەمێ ئەز چوویمە سەر جهێ خۆ دا بنڤم من گۆت : یا رەببی ئەگەر تو بزانی خێرەك د سەرێ من دا هەیە تو خـەونـەكێ نیشا چاڤێن من بدە وئەز نڤستم ، من دیت دو ملیاكەت هاتن وئەز د گەل خۆ برم ، ملیاكەتەكێ دی ژ هاتە د گەل وان ، وی گۆت : نەترسە ، ووان ئەز برمە جەهنەمێ ، من دیت ئەو وەكی بیرێ هاتبوو ئێك ، ومن هندەك مرۆڤ تێدا دیتن من نیاسین ، وان ملیاكەتان ئەز ب لایێ ڕاستێ ڤە برم ، گاڤا بوویە سپێدە من خەونا خۆ بۆ حەفصایێ گۆت ، حەفصایێ گۆتە من : من خەونا تە بۆ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت ، ئینا وی گۆت : [ عەبدللاهــ زەلامەكێ چاكە ئەگەر گەلەك نڤێژان ل شەڤێ بكەت ] لەو عەبدللاهی پشتی هنگی گەلەك نڤێژ ب شەڤێ دكرن .
خەونا چارێ : یێ بەرێ دچتە بەحەشتێ :
ئبن ماجە ژ ( طەلحەیێ كوڕێ عوبەیدوللاهی ) ڤەدگوهێزت ، دبێژت : دو زەلام هاتنە نك پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ وپێكڤە موسلمان بوون ، وئێك ژ وان بۆ خۆوەستاندنا د كرنا عیبادەتی دا ژ یێ دی چێتـر بوو ، ئەڤێ چێتـر جارەكێ چوو جیهادێ وشەهید بوو ، ویێ دی پشتی وی ب سالەكێ مر ..
پاشی طەلحە دبێژت : ئینا جارەكێ من د خەونێ دا دیت هەر وەكی ئەز یێ ل بەر دەرێ بـەحـەشتێ ، ومن دیت ئەو هەر دو زەلام ژی دهاتنە وێرێ ، ئێك ژ بەحەشتێ دەردكەفت ودەستویری ددا وی یێ پشتی هەڤالـێ خۆ مری كو بچتە ژۆر ، پاشی جارەكا دی دەركەفت ودەستویری دا وی یێ شەهید بووی كو ئەو ژی بچتە ژۆر ، پاشی جارا سیێ دەركەفت وگۆتە من : تو بزڤڕە هێشتا دەمێ تە نەهاتیە .
گاڤا طەلحە هشیار بووی وی ئەڤ خەونا خۆ بۆ خەلكی گۆت ، ئینا خەلك ژێ عەجێبگرتی بوون ، چاوا ئەوێ مری بـەری یـێ شـەهیدبووی چوو بەحەشتێ ؟ سوحبەتا وان گەهشتە پێغەمبەری ـ سـلاڤ لـێ بن ـ ئـیـنا وی گـۆت : [ مـن أی ذلـك تعجبون ؟ ـ هـویـن ژ كیژكێ دعەجێبگرتینە ؟ ] گۆتن : ئەی پێغەمبەرێ خودێ ! ئەڤی زەلامی بۆ كرنا عیبادەتی خۆ پـتـر دوەستاند پاشی یێ شەهید بووی ، ویێ دی بەری وی بچتە بەحەشتێ ؟! ئینا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ ألیس قد مكث هذا بعده سنة ؟ ـ ئـەرێ ما ئـەڤـە سالەكێ پشتی وی نەمابوو ؟ ] گۆتن : بەلـێ ، پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ فما بینهما أبعد مـما بین السماء والأرض ـ نێ ئەوا د ناڤبەرا وان دا هەی دویرترە ژ وێ یا د ناڤبەرا عەسمانی وعەردی دا هەی ] .
ژ ڤێ حەدیسێ دئێتە زانین كو عەمرێ درێژ د گەل كریارێن باش جهێ خودانێ خۆ د بەحەشتێ دا بلند دكەت .
خەونا پێنجێ : یاریپێكرنا شەیتانی :
موسلم ژ جابرێ كوڕێ عەبدللاهی ڤەدگوهێزت ، دبێژت : زەلامەك هاتە نك پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ وگـۆتـێ : ئەی پێغەمبەرێ خودێ من د خەونێ دا دیت هەر وەكی سەرێ من ژێڤە دبوو .. ئینا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ پێ كرە كەنی وگـۆتـێ : [ إذا لعب الشیطان بأحدكم في منامة فلا یحدث به الناس ـ ئــەگــەر شــەیـتـانی یاری بۆ خۆ ب ئێك ژ هەوە كرن د خەونێ دا بلا ئەو وێ خەونێ بۆ خەلكی نەبێژت ] .
ژ ڤێ حەدیسێ دیار دبت كو ئەڤ خەونێن ب ڤی ڕەنگی بن كو سەرێ مرۆڤی ژێـڤـە ببت ومرۆڤ ب دویڤ دا بچت ، یان تـشـتەكێ ب ترس وكرێت ببینت كو قەهر بۆ پێ چێ ببت ، ئەڤە ژ یاری پێكرنا شەیتانیە لەو دڤێت ئەو وێ خەونێ بۆ خۆ نەكەتە تەصەوور و ژ سەر هزرا خۆ ببەت وبۆ كەسێ ژی نەبێژت هەر وەكی وی نەدیتی .
وبەری نوكە ژی مە گۆت بوو یا سوننەت ئەوە ئەگەر مرۆڤی خەونەكا نەخۆش دیت وێ خەونێ بۆ كەسێ نەبێژت .
خەونا شەشێ : تەرازیا عەسمانی :
حاكم وترمذی ژ ( ئەبو بەكرەی ) ڤەدگوهێزن ، دبێژت : جارەكێ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : [ كێ ژ هەوە خەونەك دیتیە ؟ ] زەلامەكی گۆت : من ! من ددیت هەر وەكی تەرازیەك ژ عەسمانی دهاتە خوارێ وتو ئەبوو بەكر دهاتنە كێشان ، تە ئەو هل دكێشا ، وئەبوو بەكر وعومەر دهاتنە كێشان ئەبوو بەكری عومەر هل دكێشا ، وعومەر وعوثمان دهاتنە كێشان عومەری عوثمان هل دكێشا ، پاشی تەرازی دهاتە بلندكرن . گۆت : ئینا مە دیت سەروچاڤێن پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ تێك چوون .
وزانایێن تەفسیرێ دبێژن : تێكچوونا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ژ بەر هندێ بوویە چونكی وی تەعـبـیـرا خەونێ یا دورست دزانی ، ووی تێ ئینا دەر كو هەر وەكی پشتی زەمانێ عومەری حالـێ ئوممەتێ دێ تێك چت ، ومەسەلا ( تەفاضولـێ ) نامینت .
وهندەكێن دی دبێژن : دبت نەخۆشیا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ژ بەر هندێ بت چونكی ( تەفاضول ) ب تنێ د ناڤبەرا سێ كەسان ژ ئوممەتێ دا هاتەكرن .
خەونا حەفتێ : پێغەمبەر وهەر سێ كەسێن
پشتی وی :
ئیمامێ بوخاری ژ عەبدللاهێ كوڕێ عەبباسی ڤەدگوهێزت ، دبێژت : زەلامەك هاتە نك پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆت : من شڤێدی د خەونێ دا ددیت عەورەكی ڕوین وهنگڤین ژێ دباری ، ومن ددیت خەلكی دەستێن خۆ ژێ تژی دكرن ، هندەكان گەلەك بۆ خۆ ژێ دبر وهندەكان پیچەك ، پاشی من وەریسەك ددیت ژ عەردی دگەهشتە عەسمانی ، تە خۆ ب وی وەریسی ڤەدگرت وتو پێ بلند دبووی ، پاشی زەلامەكێ دی خۆ پێڤە دگرت وئەو ژی بلند بوو ، پاشی زەلامەكێ دی خۆ پـێـڤـە دگرت وئەو ژی بلند بوو ، پاشی زەلامەكێ دی خۆ پێڤە دگرت وئەو دقەتیا ، پاشی ئەو ژی دگەهشت ، ئینا ئەبوو بەكری گۆت : ئەی پێغەمبەرێ خودێ پێلە ئەز خەونا وی بۆ تەعبیـر بكەم ، پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆتێ : [ بۆ تەعبیـر بكە ] ، وی گۆت : عەور ئیسلامە ، وڕوین وهنگڤین قورئانە ، شرینی ژێ دبارت ، وهندەك گەلەكێ بۆ خۆ ژێ ڕادكەت وهندەك كێمێ ، ووەریس ئەو حەقیە یا تو ل سەر ، تو خۆ پێڤە دگری وتو پێ بلند دبـی ، پاشی زەلامەك پشتی تە خۆ پێڤە دگرت وئەو ژی بلند دبت ، پاشی ئێكێ دی خۆ پێڤە دگرت وئەو ژی بلند دبت ، پاشی زەلامەكێ دی خۆ پێڤە دگرت وئەو دقەتیێت پاشی ئەو ژی دگەهتێ وپێ بلند دبت ، ڤێجا ئەی پێغەمبەرێ خودێ پێژە من كانێ من دورست تەعبیر كر یان خەلەت ؟ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆتێ : [ هندەك تە دورست گۆت ، هندەك تە خەلەت كر ] ئەبوو بەكری گـۆتـێ : ب خودێ تـو دێ بـێـژی كانـێ من چ دورست گـۆت و چ خەلەت ؟ پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گۆتێ : [ سویند نەخۆ ] .
وهندەك زانا دبێژن : دویر نینە مەخسەدا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ ب جـهـێ خـەلـەت ئـەو بت كو ئەبوو بەكر نەشیا وان هەر سێ زەلامان ب ناڤ دەسنیشان بكەت یـێـن پـشـتـی پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ خۆ ب وەریسی ڤە گرتی ، ئەو زەلامێن دیرۆكێ بۆ مە دەسنیشانكرین .
ژ لایەكێ دی ڤە حەدیس هندێ دگەهینت كو ئەگەر كەسەكی مرۆڤ دا سویندێ دورستە بۆ وی ئەو سویندا وی بشكێنت ئەگەر شكاندنێ پتـر مفا تێدا بت ، وهنگی ئەوێ مرۆڤی ددەتە سویندێ كفارەتا سویندێ ل سەر وی واجب نابت .
