مێشک: کۆمپیوتەرا خودایی و ناڤەندا عەقل و تێگەهشتنێ
پێشەکی
پشتی دلی، ئەگەر موعجیزەیەکا دی یا مەزن د لەشێ مرۆڤی دا هەبیت کو مرۆڤی ژ هەمی گیانەوەرێن دی جودا دکەت، ئەو ژی بێ گومان "مێشک"ـە. ئەو پارچا نەرم و نازک یا د ناڤ کاسکا سەرێ مە دا، کو ناڤەند و فەرماندەیێ هەمی کردار، هەست، بیرکرن و ژیانا مە یە. خودایێ مەزن ئەڤ نەعمەتە دایە مرۆڤی دا پێ راست و چەپێ، چاک و خرابێ، و رێکا خۆ بۆ نیاسینا وی تێ بگەهیت.
١. مێشک ژ لایێ زانستی ڤە: ئالۆزترین سیستەم د گەردوونێ دا
زانستێ نوو، هەرچەندە گەلەک پێشکەفتیە، لێ هێشتا ژی ل هەمبەر ئالۆزی و شیانێن مێشکی حێبەتی و سەرسۆرمان مایە. ئەو ژ هەر کۆمپیوتەرەکا زیرەک ئالۆزتر و ب هێزترە.
پێکهاتا سەرسۆرهێنەر
مێشکێ مرۆڤی ژ نێزیکی ٨٦ ملیار خانێن دەماری (نیورون) پێک دهێت. هەر خانەیەک ژ ڤان دشێت ب هزاران خانەیێن دی ڤە گرێدانان چێکەت. ئەڤە رامانا وێ یەکێ ددەت کو د مێشکێ مە دا ب تریلیۆنان گرێدانێن دەماری هەنە، کو تۆڕەکا ئالۆز و بێ وێنە پێک دئینن.
کار و فەرمانێن سەرەکی
- هەستپێکرن و شیاندن: هەمی هەستێن دیتن، بهیستن، و تامکرنێ د مێشکی دا دهێنە شیاندن.
- بیرکرن، فێربوون و بیرهاتن: مێشک جهێ فێربوون، چارەسەرکرنا ئاریشان، و هەلگرتنا بیرهاتنانە.
- کۆنترۆلا لڤینێ: هەر لڤینەکا ئەم دکەین، فەرمانا وێ ژ مێشکی دەردکەڤیت.
- رێکخستنا کارێن لەشی: کارێن ئۆتۆماتیکی وەکی دل لێدان و هەناسەدانێ ب رێک دئێخیت.
- هەست و سۆز: هەستێن وەکی کەیف، غەم، ترس، و ئەڤینی د مێشکی دا دهێنە دروستکرن.
٢. عەقل ژ لایێ ئاینی و رۆحانی ڤە: کلیلا نیاسینا خودێ
د ئاینێ ئیسلامێ دا، "عەقل" جهەکێ پیرۆز و بلند هەیە. ئەو دیارییا خودێ یە کو مرۆڤ پێ ژ گیانەوەران جودا دبیت و پێ دشێت بارێ ئەمانەتی هەلگریت.
عەقل د قورئانا پیرۆز دا
قورئانا پیرۆز ب سەدان جاران مرۆڤی هانددەت بۆ بیرکرنێ و بکارئینانا عەقلی:
﴿إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ... لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ﴾
رامان: "ب راستی د دروستکرنا ئەسمان و ئەردی دا و جوداهیا شەڤ و رۆژێ دا... نیشانێن (مەزن) هەنە بۆ وان کەسێن کو عەقلێ خۆ بکار دئینن." (البقرة، ١٦٤)
هەروەسا قورئان وان کەسان شەرمزار دکەت یێن کو عەقلێ خۆ بکار نائینن و وان د شوبهینیتە گیانەوەران:
﴿أُولَٰئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ﴾
رامان: "...ئەو وەکی گیانەوەرانن، بەلکو ژ وان ژی رێ ورکریترن. هەر ئەو غافل و بێ ئاگەهن." (الأعراف، ١٧٩)
عەقل بنەمایێ "تەکلیف"ێ یە (بەرپرسیاری)
د شریعەتێ ئیسلامێ دا، مەرجێ سەرەکی بۆ بەرپرسیاریێ هەبوونا "عەقل"ـە. کەسێ دین یان یێ عەقلێ خۆ ژ دەست دای، هیچ بەرپرسیاریەکا ئاینی ناکەڤیتە سەر ملێن وی.
گرێدانا د ناڤبەرا زانست و ئاینێ دا
ل ڤێرە، جوانیا ئیسلامێ دیار دبیت. زانست بۆ مە دیار دکەت "چەوا" مێشک کار دکەت، لێ ئیسلام بەرسڤا پرسیارا "بۆچی" ددەت؛ بۆچی ئەڤ عەقلە هاتیە دان؟ ئارمانج ژێ چیە؟ زانست ئامیرێ (Hardware) بۆ مە شرۆڤە دکەت، و ئاین ئارمانج و رێنمایێن بکارئینانا وی (Software & User Manual) بۆ مە دیار دکەت.
ئەنجام
مێشک و عەقل، هەردوو، روویێن ئێک نەعمەتن. شوکرانەیا ڤێ نەعمەتا مەزن ب دوو رێیان دهێتە کرن:
- پاراستنا ساخلەمیا مێشکی: ب خوارنا درست، نڤستنا تێر، وەرزشکرنێ، و دوورکەفتن ژ هەر تشتەکێ زیانێ دگەهینیتە مێشکی.
- بکارئینانا عەقلی د رێکا راست دا: ب فێربوونا زانستێن مفادار، ب بیرکرن د ئایەتێن خودێ دا، و ب پاقژکرنا وی ژ بیر و باوەرێن خراب و پووچ.
بلا خودایێ مەزن هاریکارێ مە بیت کو ئەم ڤێ نەعمەتا بێ بها ب باشترین شێوە بکار بینین، دا ببیتە بەلگە بۆ مە ل رۆژا قیامەتێ، نە لسەر مە.
