حەدیسا سیهــ و دووێ
عَنْ أبي سعيد الخدري -رضيَ الله عنه- أن رسول الله -صلى الله عليه وسلم- قال: ( لا ضَرَرَ ولا ضِرارَ ). حديث حسن رواه ابن ماجه وغيره
ژ ئـهبــوو ســهعیدێ خــودرى -خودێ ژێ رازى بت- دبێژت: پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- گــۆت: بـلا كـهس زیانێ نهكهت، وكهس بهرسڤا زیانێ ژى ب زیانێ نهدهت.ئبن ماجه ڤهدگوهێزت
ئهڤ حهدیسه ئێك ژ مهزنترین بناخه و (قاعیده) یێن ئوصوولى دهسنیشان دكهت، لهو ئهو ژى دئێته هژمارتن ئێك ژ حهدیسێن گرنگ وكۆمكهر.. پێغهمبهر -سلاڤ لێ بن- تێدا ئاشكهرا دكهت كو ب چو ڕهنگان نابت زهرهر وزیان ژ مرۆڤێ موسلمان پهیدا ببت، ووهكى ئاشكهرا پـێـغهمبهر -سلاڤ لێ بن- د سیاقێ حهرامكرنا زیانێ دا دو پهیڤان ب كاردئینت: (ضرر) و(ضرار)، وزانا وشرۆڤهكهرێن حهدیسێ هژمارهكا جوداهیان د ناڤبهرا ڤان ههردو پهیڤان دا دهسنیشان دكهن، ئێك ژ وان ئهڤهیه: (ضرر) ئهو زیانه یا ل دهسپێكێ ژ كهسهكى پهیدا دبت، یهعنى: نابت بۆ مرۆڤێ موسلمان ئهو كارهكێ وهسا بكهت، زیان پێ بگههته كهسهكێ دى، و(ضرار) ئهو كاره یێ پشكدارى تێدا ههبت، یهعنى: ئهو زیانه یا ژ دو كهسان پهیدا دبت، ومهخسهد پێ ئهوه دهمێ كهسهك كارهكى دكهت زیان پێ دگههته ئێكێ دى، بۆ یێ دى نابت ئهو ژى كارهكێ ب زیان بكهت؛ دا بهرسڤا زیانا یێ دى پێ بدهت، مهعنا: زیان ب زیانێ نائێته زڤڕاندن، وزهرهر ڕهنگهكێ زۆرداریێیه، وئاشكهرایه كو خودێ زیان حهرام كریه.
وزیان -كو د ئهصل دا دژى مفایه- دو ڕهنگێن وێ ههنه:
🔘ئێك: دبت كهسهك كارهكى بكهت وئارمانجا وى پێ ئهو بت ئهو زیانێ پێ بگههینته خهلكى، وگومان تێدا نینه كو ئهڤه كارهكێ حهرامه.
🔘دو: دبت ئهو كارهكى بكهت وئارمانجا وى ئهو نهبت زیان پێ بگههته كهسێ، بهلێ وهسا چێ ببت ژ بهر كارێ وى زیان پێ بگههته كهسهكێ دى، وئهو ژى كارهكه چێ نابت ویێ دورست نینه.
⚪️بناخهیهكێ ئوصوولى:
زانایێن ئوصوولێ بناخهیهكێ گشتى یێ گرنگ ژ ڤێ حهدیسێ وهردگرن، كورتیا وى ئهڤهیه: نابت بۆ كهسهكى كارهكێ وهسا بكهت زیان پێ بگههته ئێكێ دى، وئهگهر ئێكى كارهك كر زیان پێ گههشته ئێكێ دى، دڤێت ئهو بێته خهرامهتكرن، ونابت بۆ وى یێ زیان گههشتیێ، ڕابت بهرانبهر وێ چهندێ ئهو ژى زیانێ بگههینته یێ دى، بۆ نموونه: ئهگهر مرۆڤهكى كارهك كر بوو ئهگهرا هندێ بیستانێ ئێكى خراب ببت، دێ ژێ ئێته خواستن كو ئهو خهرامهتا یێ دى بدهت، نه كو یێ دى ڕابت ئهو ژى بیستانێ یێ ئێكێ خراب بكهت؛ چونكى زیان ب زیانێ چارهسهر نابت.
وڤى بناخهیێ گشتى گهلهك چهق ژێ دچن، ژ وان بۆ نموونه: (زیان دڤێت نهئێتهكرن)، و(زیان ب زیانێ ڕانابت)، و(زیانا مهزنتر ب زیانا بچویكتر دئێته لادان)، و(تهحهممولا زیانا تایبهت دئێتهكرن، دا زیانا گشتى پهیدا نهبت)، و(پالدانا زیانێ بهرى ب دهستڤه ئینانا مفایى دئێت)، و(كهڤناتیا زیانێ وێ دورست ناكهت)..
و ژ ڤێ حهدیسێ ئاشكهرا دبت كو خودێ وى تشتى ژ مرۆڤى ناخوازت یێ زیانا وى تێدا ههبت، یهعنى: ئهگهر هات وكارهك ژ وان كاران یێن خودێ ل سهر مرۆڤى فهركرین بوو ئهگهرا هندێ زیانهك پێ بگههته وى، ئهو كار ژ وى نائێته داخوازكرن، وهكى: مرۆڤهكى ئهگهر ئێشهك لێ ههبت، وخراب بت بۆ وى ئاڤێ ب كار بینت، سهرشویشتنا واجب ودهسنڤێژ ل سهر وى نابت، بهلكى ئهو دێ (تهیهممومێ) كهت.
⚪️مفایێن حهدیسێ:
1- ئهڤ حهدیسه بناخهیهكێ گرنگێ فقهى بۆ مه دهسنیشان دكهت، ئهو ژى ئهڤهیه: زیان ژ كهسهكێ نائێته قهبویلكرن.
2- چێ نابت بۆ مرۆڤى كارهكى بكهت زیان پێ بگههته كهسێ، ههر وهسا چێ نابت ئهو بهرسڤا زیانێ ب زیانهكا دى بدهت.
3- زیانهكا ههى یا حهقه، وهكى: ب جهئینانا (حدوودێن شهرعى)، بۆ نموونه: مرۆڤهك ئێكى بكوژت، ڤێجا دهسههلات وى پێش یێ دى ڤه بكوژت، ئهڤه ناكهفته د بن وێ زیانێ دا یا حهرام.
