(30 )
ڕۆژی و ساخلەمی
ئیمامێ (طەبەرانی ) ژ ( ئەبوو هورەیرەی ) ڤـەدگوهێزت ، دبێژت : پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گـۆت : [ صوموا تصحوا ] یەعنی : ڕۆژیێ بگرن دێ دساخلەم بن .
ومرۆڤ دەمێ وان ئایەت وحەدیسان دخوینت ئەوێن بەحسێ ڕۆژیــێ وبـهـایــێ وێ دكەن پـتـر جاران هزرا مرۆڤی بۆ لایێ ( تەعەببودی ) یێ ڕۆژیێ دچت .. یان حەتا لایـێ عاطـفـی وجڤاكی ، بـەلـێ ب ڕێكا گەلەك ڤەكۆلینێن علمی وطبی ئەڤرۆ دیار بوویە كو ڕۆژیێ گەلەك مفایێن ساخلەمیێ ژی تێدا هەنە ، وكو گۆتنا پێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گەلەك یا د جهێ خۆ دا بوویە دەمێ مفایێن ڕۆژیێ یێن ( صحی ) د پەیڤەكا ب تنێ دا كۆم كرین وەكی گۆتی : [ .. تصحوا ] .
و ژ ئەنجامێن ڤەكۆلینێن نۆژداری یێن نوی ئاشكەرا بوویە كو ( ئــەدائـا لـەشــێ ڕۆژیگری ) دەمێ ئەو یێ ب ڕۆژی باشتـرە ژ ( ئەدائا لەشێ مرۆڤێ نە یێ ڕۆژیگر ) ویا ژ من ڤە ئەڤە ڕاستیەكە گەلەك ژ مە ب سەربۆڕا خۆ یا شەخصی زانیە ، ونۆژدار ئەگەرا ڤێ چەندێ بۆ هندێ دزڤڕینن دبێژن : ڕۆژی دەرەجا تەحەمـمـولا لەشی بۆ وەستیانێن ( عەضەلی ) زێدەتر لـێ دكەت ، ودل د گەل ئەندامێن دی یێن جیهازێ زڤڕاندنا خوینێ ، هەر وەسا جیهازێ حەلاندنا زادی ویێ بێهنێ ژی ل دەمێ مرۆڤ یێ ب ڕۆژی باشتـر ب كارێ خۆ ڕادبن ، ژ بەر ڤێ چەندێ مرۆڤێ ڕۆژیگر كێمـتـر هەست ب وەستیانێ دكەت ، وتەحەممولا وی یا جسمی ل دەمێ ئەو یێ ب ڕۆژی پـتـرە ژ هنگی دەمێ ئەو نە یێ ب ڕۆژی ، چونكی ژێدەرێ ( طاقێ ) ل نك ڕۆژیگری ونە ڕۆژیگری یێ ژێك جودایە ..
ودختۆرێن بسپۆر دبێژن : ئەڤ ئەدائا لەشی وعەضەلی یا باش دئـێـتـە تێكدان چی گاڤا مرۆڤی پـتـر ژ چاردە سەعەتان خۆ ژ خوارن وڤەخوارنێ دا پاش ، چونكی ( موقاوەما ) لەشی سست دبت وئەو هەست ب وەستانێ دكەت ، ژ بەر ڤێ چەندێ ئەم دبینین ( مـوعـەدەلـێ ) دەمێ ڕۆژیگرتنێ د ئیسلامێ دا د ناڤبەرا ( 11 ـ 14 ) سەعەتان دایە ، وپێغەمبەری ـ سلاڤ لـێ بن ـ گەلەك تەئكید ل سەر هندێ كرییە كو دەمێ ڕۆژ ئاڤا دبت مرۆڤ ڕۆژییا خۆ بشكێنت وخۆ گـیـرۆ نەكەت ، هەر وەسا وی ئەم ژ هندێ یێن داینە پاش كو ( وصالـێ ) د گرتنا ڕۆژیان دا بكەین ، یەعنی : دو ڕۆژان یان پـتـر ڕۆژیێ ل سەر ئێك بگرین بێی مەغرەب فتارێ بكەین .
ومفا ڕۆژییێ یێ صحی ژ هندێ دئێت ڕۆژی دبتە ئەگەر دۆن د لەشێ مرۆڤی دا بحەلیێت ، و ب ڤێ چەندێ ( الأحـمـاض الدهنیة الحرة ) د خوینێ دا زێدە دبن ، وئەڤ ( ئەحـمـاضەنە ) دبنە ژێدەرێ سەرەكی یێ طاقێ بۆ لەشی ، نە وەكی وی كەسی ئەوێ نە یـێ ب ڕۆژی ، ئەوی ( كلۆكۆز ) بۆ دبتە ئەو ژێدەر ، ژ بەر ڤێ چەندێ دەمێ ڕۆژیگر كارەكی دكەت ( ماددێ جلیكۆجین ) ئەوێ د ناڤ ( مێلاكێ وعەضەلاتان ) دا هەی كێم ئستهلاك بت ، هەر وەسا مستەوایێ شەكرا كلۆكۆز د خوینێ ژی دا دئێتە زەبتكرن ، ئەگەر نە چی گاڤا مستوایێ ڤـێ شەكرێ د خوینێ دا كێم بوو خودان هەست ب وەستیان وگێژبوونێ دكەت ، وچونكی ئەڤ كلۆكۆزەیە دبتە ژێدەرێ سەرەكی یێ طاقێ ل نك كەسێ بێ ڕۆژی ـ وەكی مە گۆتی ـ دەمێ ئەو كارەكی دگەت مستەوایێ ڤێ شەكرێ ل نك وی كێم دبت ، لەو ئەو هەست ب وەستیانێ دكەت .
ومەسەلەكا دی ژی هەیە یا گرێدایە ب شعوورێ ڤە بەلـێ كاری ل لەشی ژی دكـەت ، دەمێ مرۆڤ ژ بـەر ڕۆژییێ خۆ برسی دكەت ، یەعنی : خۆ ژ خوارنێ وڤەخوارنێ ددەتە پاش بۆ هندێ چونكی ئەڤ كارە عیبادەتەكە وی نێزیكی خودێ دكەت ، ئــەو د حالەتەكێ نـەفـسـی یــێ خــۆش دا دژین ، شعوورێ ب رازیبوونەكا نەفسی دكەت ، وئەڤ شعوورە مەعنەوییاتێن وی بلند دكــەت ، وهــەر جارەكا مرۆڤ د حالەتەكێ نەفسی یێ ب ڤی ڕەنگی دا بژیت دختۆر دبێژن : زێدەهییەكا بەرچاڤ دكەفتە هژمارا هندەك هۆرمۆنێن ب مفا د لەشی دا وەكی كۆما هۆرمۆنێن ( ئەندرۆفین ) ئەوێن ( ئەدائا لەشی ) باشتـر لـێ دكـەن ، وناهێلن مـرۆڤ گەلەك هەست ب وەستیانێ بكەت . وشـیـرەتــێ ژ هەمییان بەلاڤتـر یێ نۆژدار ل نساخێن خۆ دكەن ئەڤەیە ئەو دبێژنێ : خوارنا خۆ كێم بكە ! وئەگەر مرۆڤ پسیارێ ژ ئێك ژ وان بكەت : بۆچی ؟ ئەو دێ بێژن : ئەگەر مرۆڤ چونە چونە سالـێ دەمەكی یان چەند ڕۆژان خوارنا خۆ كێم بكەت ، هاریكارییا لەشی دێ ئێتەكرن كو ئەو خۆ ژ وی خەزینێ زێدە یێ دۆنی وبەزی وسمووم وڤایرۆسان ڕزگار بكەت ، ئەو خەزینێ دبتە مەزنتـرین دوژمن بۆ ساخلەمیا مرۆڤی .. ڤێجا ڕێكا ژ هەمیێ باشتـر بۆ وی ئەوە ئەو خوارنا خۆ كێم بكەت .
وئەم دبێژین : ڕۆژی باشـتـرین ڕێكە لەشێ مرۆڤی ژ ڤی خەزینێ خراب ڕزگار بكەت ، چونكی ئەو ژ لایەكی دبتە پارێز بـۆ لـەشـی ، و ژ لایەكێ دی ڤە دبتە عیبادەت شعوورا مرۆڤی ب رازیبوونێ وراحەتا نەفسی زێـدە دكەت ..
و د ڤەكۆلینەكا نوی دا یا پەیمانگەها ئەمریكی یا پیراتیێ پێ ڕابووی ، وپشتی هژمارەكا دویچوون وتەجروبان ئەو گەهشتنە ئەنجامەكێ عنتیكە ، وان د ڤەكۆلینا خۆ دا گۆت : باشتـرین ڕێك بۆ ئینانەخوارا وەزنێ ب دەمەكێ قیاسی وپاشخستنا پیراتیێ ئەوە مرۆڤ ب ڕۆژێ خۆ ژ خوارنێ بدەتە پاش و د گەل هاتنا شەڤێ هندەك خوارنێ بخۆت ، وپشتی وان تەجروبە ل سەر گەلەك نموونەیان كرین وان دیت كو ئەڤ ڕەنگێ پارێزێ دبتە ئەگەرا ئینانەخوارێ ضەغــطـا خوینێ ، وپتـر مرۆڤی ژ ئێشا شەكرێ ژی دپارێزت .. ئەڤە بـێـی ئـەو بزانن كو عیبادەتەكێ ب ڤی ڕەنگی د ئیسلامێ دا هەیە دبێژنێ : ڕۆژی ، بەلـێ دو مەسەلێن كورت هەنە دڤێت ئەم ل بیـرا بینینەڤە دەمێ ئەم ڤی ڕەنگێ عیبادەتی دكەین : ئنیەتا مرۆڤی دڤێت بۆ خودێ ، دەمێ ئەو فتارێ دكەت ئەو زێدە نەخۆت دا لەشێ وی مفایی وەرگرت .
