حهتا تو بگههیه ئارمانجێ
ژ ڤان ڕێڤنگان نهبه
ههر ڕێكهكا مرۆڤ لێ بچت، گهلهك ڕهنگێن ڕێڤنگان دێ لێ بینت، و سهربۆڕ و عهقل حوكمى ب هندێ ددهن، كو نه ههمى ڕهنگێن ڕێڤنگان ب كێر ههڤالینییێ دئێن بۆ وى كهسێ بڤێت ب سلامهتى بگههته ئارمانجا خــۆ، چـونـكـى هندهك ڕهنگێن ڕێڤنگان ههنه ڕاسته یـێـن كـهفـتـیـنـه سهر ڕێ، بهلێ دهمهكێ درێژ پێڤه ناچــت ئهو چ ژ زانین یان ژ نهزانین ڤهدمینن، و ژ ڕێ دهردكهڤن، و ل چوونێ لێڤه دبن.. و ل سهر ڕێكا چوونا بهر ب خودێ ژى ڤه هندهك ڕهنگێن ڕێڤنگان ههنه دڤێت مرۆڤ هشیارى وان بت، نه ببته ئێك ژ وان، و نه ژى ههڤالینییا كهس ژ وان بكهت؛ دا مرۆڤ ب سلامهتى دهرباس ببت، و بگههته ئارمانجێ..
و ل ڤێرێ ئهم دێ بیرا ههوه ل هندهك ژ ڤان ڕهنگێن ڕێڤنگان ئینین.
•یێ ئێكێ: عاشقێ صوورهتێ مهجازى:
وهكى بلبلى، ئهوێ ل ناڤ باغى ب جوانییا گولێ ڤه دئێته گرێدان، و ههر جارهكا گولهكا تهڕ دیت، داددهته سهر و ئاوازان پێ ڤهدهینت، و وهسا د خۆ دئینته دهر كو ئهو عاشقهكێ دلسۆتییه، بهلێ چونكى عشقا وى بۆ گولێ ژ وێ عشقێیه یا بۆ دیمهنهكێ مهجازى دئێته پێشكێشكرن، ههر جارهكا گولا وى چرمسى، ئهو وێ دهێلت، و قهستا گولهكا دى یا ژ نوى ڤهبووى دكهت، و د گهل ڤێ گولێ و د گهل یا دى ژى ئهو یێ ڕاستگۆ نینه، چونكى ئهو دزانت ئهڤه ژى وهكى یا دى دێ چرمست، و ئهگهر ته بڤێت ببیه خودان ڤیانهكا چرمسینێ نهنیاست، ژ مهجازێ دهباسى حهقیقهتێ ببه، و حهز ژ وى (مهحبووبى) بكه یێ نه گوهۆڕین و نه فهنا ژێ نهگرت، چونكى ههر ڤیانهكا دى یا ههبت ژ بلى ڤیانا وى (نهقشهكێ بێ بهقایه) وهكى مهلایێ جزیرى ناڤى لێ دكهت، بهلكى ئهو نهخش یێ خوشكۆك و تازه بت، بهلێ ههر جارهكا ته بیرا خۆ ل هندێ ئیناڤه كو ئهو نامینت، دلێ ته دێ تژى خهم بت:
حوببێ جسمانى دو ڕۆژن
گهر چ دل پوڕ پێ دسۆژن
خهف جهگهر پهيكان دنۆژن
مثلێ نهقشێ بێ بهقايه
گول حهتا سوهرن ب طێ ڤه
بێن تهبهسسوم پێڤه پێڤه
بولبولێ سهرخوهش د نێڤه
نهغمه و نال و نهوايه
ههر چ جلوا بوو ژ ناڤێ
نووگولهك دى گرت خوناڤێ
وى ژ دل چوو موحبهتا ڤێ
ئهو ب يا دى ڕا تهبايه
ههر كهسێ موحبهت ژ ڕووحه
موبتهلاى نوورا سوبووحه
وى د دل دا سهد جورووحه
جهذبه و لهرزين و تايه
د چوونا خۆ دا ل سهر ڕێكێ، ڕێڤنگ گهلهك جهـ و دیمهنێن وهسا دبینت یێن چاڤ و دل پێڤه دئێنه گرێدان، و تژى خۆشى دبن، بهلێ ههر جارهكا ئهو ل بیرا خۆ دئینته ڤه كو ئهو ڕێبار و نه ئاكنجییه، كارێ وان دیمهنان ل سهر چاڤ و دلێ وى كێم دبت، و ئهو پسیارێ ژ خۆ دكهت: ئهرێ جوانییا وان -ژ بلى خۆشییهكا بهروهخت- دێ چ مفایى گههینته من؟ ما عهقل قهبویل دكهت ئهز ب جوانییا ڤان دیمهنان ڤه موژیل ببم، و ئارمانجا خۆ ژ بیر بكهم حهتا ههڤالێن ڕێكێ ههمى من دهێلن و دچن، و ئهز باش دزانم كو ئهو دیمهن ملكێ من نینن و نابنه ملكێ من؟
هندهك كهسان تو دێ بینى عشقا ژنێ، یا مالى، یا دنیایێ، دلێن وان دهستهسهر كرییه، و یا ژ وان ڤه ئهوه هندى ئهو بشێن خزینهیێن خۆ ژ ڤێ عشقێ پتر داگرن، ئهو د ڤێ دنیایێ دا پتر دێ دهولهمهند و دلخۆش بن، و ژ نهزانین و سادهییا هزرا خۆ ئهو ژ بیر دكهن كو كۆمكرنا د دنیایێ دا وهكى ڤهخوارنا ئاڤا دهریایێیه، چهند مرۆڤ پتر ڤهخۆت، پتر تێنى دبت.
و ل دهسپێكێ ژى مه گۆتبوو: عاشقێ دنیایێ و وان خۆشییێن وێ، دڤێت ژ بیر نهكهت كو ئهو عشقا دویماهییا وێ (فیراق) بت، خهم و كهسهرا وێ دێ ژ خۆشییا وێ پتر بت، و ئهگهر ته بهردهوامییا موحبهتێ دڤێت مهحبووبهكێ بهردهوام بلا ته ههبت، و مه سهرهاتییا وى ئیمامێ زاهد ژى ڤهگێڕا ئهوێ ڕۆژهكێ ل حهلهقا وهعظێ خۆ ڕوینشتى، و دیتى مرۆڤهكێ شهپرزه هات، چاڤێن وى دسۆر بوون ژ گرییێ، ئیمامى گۆتێ: ته خێره بۆچى تو دكهیه گرى؟ وى گۆت: خۆشتڤییهك من ههبوو ئهو بۆ من وهكى رحێ بوو، مرنێ ژ من ستاند و ئهز هێلامه ب تنێ. ئیمامى گۆتێ: خۆشتڤییهكێ وهسا بۆ خۆ پهیدا بكه مرن ڤێڕا نهگههت!
ڤێجا تو ژى هشیارى خۆ به! ل سهر ڤێ ڕێكێ وه نهبت تو خۆ بكهیه ئێخسیرێ صوورهتێ مهجازى، یان ههڤالێ عاشقێن صوورهتێ مهجازى ئهگهر ته حهقیقهتا بهردهوام بڤێت.
•یێ دویێ: مهغروورێ ب پاقژى و جوانییا سهرڤه سهرڤه:
غوروور ڕهنگهكێ خاپاندنێیه، و ئاشكهرایه كو مرۆڤ هند ب پیسى و كرێتییێ نائێنه خاپاندن هندى كو ئهو ب پاقژى و جوانییێ دئێنه خاپاندن. و ب تنێ ئهو كهس دئێته خاپاندن ئهوێ زانین و تێگههشتنا وى یا كێم بت، و كرێتترین ڕهنگێ كێمییا زانین و تێگههشتنێ ئهوه مرۆڤ تشتى ب قهلپێ وى یێ سهرڤه سهرڤه ب تنێ هلسهنگینت بێى بهرێ خۆ بدهته كاكلێ و بزانت كانێ ئهو یا ساخلهمه یان ژى یان نه.. ژ بهر ڤێ چهندێ پیسترین ههڤالێ ڕێكێ یێ كارهكێ خراب ل مرۆڤى دكهت، ئهو كهسه یێ ب پاقژى و جوانییا خۆ یا سهرڤه مهغروور ببت، و گرنگییێ نهدهته دل و ناڤخۆییا خۆ، د گهل هندێ ژى ئهو هزر بكهت هنده وى چو كێماسى نهماینه.
پترییا مرۆڤان -ئهگهر نهبێژین ههمى- دهمێ ب نك خودێ ڤه دچن، چانتكێ خۆ ژ باشى و خرابییان دادگرن، و ئهڤه تشتهكێ دویر نینه ژ نفشێ مرۆڤى ئهوێ خودێ ئهو ل سهر دوڕیانا د ناڤبهرا عهقلى و نهفسێ دا داناى، بهلێ خرابى و ترس ژ چ دئێت؟
ئهو ژ هندێ دئێت دهمێ مرۆڤهك باشییێن خۆ دهژمێرت و حسێب دكهت، و گونههێن خۆ ژ بیر دكهت، حــهتـــا وه هــزر دكـــهت كو خێرێن وى گهلهك پترن، ب تایبهتى دهمــێ ئــهو ل بیرا خۆ دئینته ڤه كو ههر خێرهك ب دههانه، و گونههـ ب ئێكێ! مهعنا: سهدا سهد خێرێن وى دێ پترن، و چى گاڤا خێر پتر بوون بهحهشتا وى دێ مسۆگهر بت.. و هۆسا ئهو ب باشییێن خۆ یێن سهرڤه سهرڤه دێ ئێته خاپاندن، حهتا پێ دچته هیلاكێ!
مرۆڤهك ڕۆژێ چهند جارهكان زكر و تهسبیحاتان دێ ب ئهزمانێ خۆ كهت، و ب تزبییێن خۆ هژمێرت، و بێژت: ئهڤرۆ من سهد و هنده جاران یێ گۆتى: (سبحان الله)، و ئهگهر وى درهو و غهیبهت و ئاخفتنێن خۆ یێن سهقهت د دهر حهقا بهنییێن خودێ دا ب تزبییێن خۆ هژمارتبان دویر نینه دههجاركى ئهو ل مۆركێن تزبییان زڤڕیبا ڤه، و تێرا نهكربا، بهلێ گرفتارى ئهوه وى باشییێن خۆ یێن هژمارتین، بهلێ خرابییێن خۆ ب چو ڤه نهگرتینه و نههژمارتینه، حهتا قهناعهتهكا وهسا بۆ چێبووى كو وى چو گونههـ نینن.
و یێ ژ ڤى ژى خرابتر ئهوه یێ باش دزانت كو خرابییێن وى ژ باشییێن وى پترن، د گهل هندێ ژى دهمێ ئهو خۆ دهلسهنگینت، ئهو دبێژت: ئهز مرۆڤهكێ نه یێ خرابم، و وهك دهلیل ل سهر ڤێ چهندێ ئهو دێ بۆ ته بهحسێ باشییێن خۆ كهت، كو بهرى ههمییان دلێ وى یێ پاقژ و صافییه، ئهو دلێ كهس ژ مه نهدیتى! و ئهگهر تو بیرا وى ل هندهك یان گهلهك خرابییێن وى بینییه ڤه، و بێژییێ: پا ئهڤه چنه؟ ئهو دێ بێژت: جامێر خودێ هند یێ ب هێجهت نینه، و ئهو یێ غهفوور و رهحیمه!
و ئهم دزانین ئهو یێ غهفوور و رهحیمه، و ئهم كهسێ ژ رهحما وى بێ هیڤى ناكهین، چونكى ههر جار رهحما وى بهرى غهزهبا وى ڕادكهت.. بهلێ پا ژ قهستا وى خهلات و جهلات ب ئهمر و نههییان ڤه گرێ نهداینه.. و گـرفتارییا مـهزن د مهسهلا مهغروورییا ب كارێ سهرڤه سهرڤه دا ئهوه ئهڤ ڕهنگێ مهغروورییێ ژ ههمى كهسان پتر ل نك مرۆڤێن زانا و عیبادهتكهر و زاهد و خێركهران پهیدا دبت؛ چونكى ئهون یێن ل بهر چاڤ كارێ باش دكهن، و خهلك و ئهو ب خۆ ژى هزرا باشییێ ژ خۆ دكهن، و ئهگهر ئهڤ ڕهنگێن مرۆڤان یێن خهلك وهك ڕێبهرێن دینى و قهنجییێ بۆ خۆ دهژمێرن ب كارێ خۆ یێ باش مهغروور بوون، ئهرێ خهلكێ عامى قهستا كێ بكهن؟
ڤێجا حهتا مرۆڤ پاراستى بمینت ژ ڤى ڕهنگێ خرابێ مرۆڤان، كو مرۆڤ ب خۆ نهبته ئێك ژ وان، و نهبته ههڤالێ وان دڤێت مرۆڤ بهرى ههر تشتهكى حوكمى ب قالبێ سهرڤه ل سهر كهسێ نهدهت، و دهمێ كهسهك چووى دا ل نك ئمامێ عومهر شاهدهییێ بۆ ئێكى بدهت، عومهرى گۆتێ: تو وى دنیاسى؟ وى گۆت: بهلێ.. عومهرى گۆتێ: ته سهفهرهك یان تجارهتهك د گهل وى كرییه؟ وى گۆت: نهخێر، عومهرى گۆتێ: نه كو ته ئهو دیت بت ل مزگهفتێ سهرێ خۆ هژاند بت؟ وى گۆت: بهلێ، عومهرى گۆت: ههڕه، تو وى نانیاسى!
پشتى ڤـێ چـهنـدێ ئـهگـهر تــو بشێى خـهلكى ههمییێ ب حالێ خۆ یێ سهرڤه بخاپینى، تو نهشێى خودێ ب وى حالى بخاپینى؛ چونكى ئهو زانایێ ب تشتێ بهرچاڤ و نهبهرچاڤه، و تو نهشێى خۆ ب خۆ ژى بخاپینى؛ چونكى یا دلێ خۆ تو باش دزانى، لهو ب وان مهدحان نهئێ خاپاندن یێن خهلك بۆ ته دكهن ژ بهر دیتنا وان بۆ كارێ ته یێ ب سهرڤه، و نهزانینا وان ب وى تشتێ ڤهشارتى ژ ته، زاهدهكێ مهزنێ تابعییان دگۆت: ئهگهر خهلكى زانیبا دلێ مه یێ چاوایه دا بهران ل مه بارینن!
و ههر گاڤ بلا ل بیرا ته بت كو ئێكهمین تشتێ تهرازییا ئاخرهتێ وى دكێشت تشتێ ڤهشارتییه ژ ته كو ئیخلاصا دلییه، ئهگهر ئهو ساخلهم دهركهت ژ نوى كارێ ته یێ دى دێ ئێته كێشان، و ئهگهر ئهو قهلپ دهركهت، ههر كارهكێ ته ههبت دێ ئێته هاڤێتن، و دێ بته بهلا ب تهڤه، چونكى دێ بۆ ته ئێته گۆتن: ههڕه نك وى یێ تـه ئـهڤ كـاره بـۆ كــرى، بـلا ئــهو جـزایـێ تـه بدهته ته! و بهلكى هنگى حالێ وى یێ ته ئهو كار بۆ كرى گهلهك ژ حالێ ته یێ باشتر نهبت.
و تشتێ دى یێ دڤێت تو ژ بیر نهكهى ئهڤهیه كو ڕاسته باشى خرابییێ ژێ دبهت، بهلێ پا دڤێت ژ بیرا مه نهچت كو هندهك خرابى ژى ههنه، نه ههما بهس باشییان ژێ دبهن، بهلكى ههما وان ئێكجار ژ بن دبهن، لهو خودانێ وان ژ خوسارهتان حسێب دبت: ( حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فَأَصۡبَحُواْ خَٰسِرِينَ ) (المائدة: 53).
•یێ سێیێ: ئهوێ هیڤییێن خۆ ب دنیایا فانى ڤه گرێددهت:
ئهگهر مرۆڤ ب دیتنهكا سهرڤه سهرڤه بهرێ خۆ بدهته دنیایێ، دێ بینت ئهو گهلهك یا خۆش و شرینه، و وى ب ڤێ خۆشى و شرینییا خۆ ڤه شیایه چاڤان ب نك خۆ ڤه بكیشت، و دلان بێخته داڤێن خۆ. بهلێ ههر جارهكا مرۆڤ ب دیتنهكا ب هزر ڤه بهرێ خۆ بدهتێ دێ بینت مهتهلا وێ مهتهلا هنگڤینهكێ ژههركرییه.. مه نهڤێت بێژین: ئهو ڕێڤنگێ ب نك خودێ ڤه دچت، لازمه ڤیانا دنیایێ ب ئێكجارى ژ دلێ خۆ بهاڤێژت، نه.. خودێ دنیا بۆ مه یا چێكرى دا ئهو ببته قویناغهكا گرنگ د چوونا مه دا بهر ب وى ڤه، كو قویناغا كارییه، و ئهگهر ئهم دهستان ب تمامى ژ دنیایێ بشۆین، دێ چاوا شێین وێ ئاڤاكهین دا ببته جهێ كارى بۆ مه؟! دنیا ئهو زهڤییه یا دڤێت ئهم تۆڤێ ئاخرهتێ لێ بچینین، و ئهگهر جۆتیار چاڤێ خۆ نهدهته زهڤییێ و سهخبێرییهكا باش لێ نهكهت، چاوا دێ ل هیڤییا هندێ بت بهرههمهكێ باش ژێ بێت؟! مهعنا: ئهم نابێژین: دنیایێ ژ حسێبا خۆ بهاڤێژن، و دلێن خۆ ژ نهڤیانا وێ تژى كهن، نه.. ئهڤه تشتهكێ دژى وێ فیطرهتێیه یا خودێ مرۆڤ ل سهر داین، بهلێ ئهم دبێژین: دهمێ هوین ل ڤێ دنیایێ ددهنه ڕێ بلا ههردهم ل بیرا ههوه بت كو ئهو تشتهكێ (فانییه)، و هندى ئهو بۆ ته بت، ههر دێ دهمهك ئێت ئهو ژ ته بێته ستاندن، و بۆ ئێكێ دى بیتهدان، و ئهگهر ئهڤ قانوونا دان و ژێستاندنێ نهبا، تو باش دزانى ئهو نهدگههشته ته؛ چونكى دا بۆ یێن بهرى ته ههرمینت. ئهڤ مهعنایا ڤهشارتى -و یا ئاشكهرا د عهینى دهمى دا- بلا ژ بیرا ته نهچت، كو دنیا د گهل خۆشى و شرینییا وێ بۆ كهسێ نهمایه و نامینت، و ل سهر ڤى بناخهیى پێغهمبهرێ خودێ -سلاڤ لێ بن- شیرهت ل صهحابییێن خۆ دكر و دگۆته ئێك ژ وان: ( كُنْ فِي الدُّنْيَا كَأَنَّكَ غَرِيبٌ، أَوْ عَابِرُ سَبِيلٍ ) (بوخارى ڤهدگوهێزت) یهعنى: د دنیایێ دا تو یێ وهسابه ههر وهكى تو مرۆڤهكێ غهریب، یان ڕێڤنگێ ڕێكێ.
و دهمێ تو قویناغا دنیایێ دهرباس دكهى، ئهگهر ل بیرا ته بت كو تو مرۆڤهكێ غهریبى ل ڤێ دنیایێ، یان ڕێڤنگى، خهما ته یا سهرهكى ئهو نابت تو جهێ خۆ ل ڤێ دنیایێ خۆش بكهى، ههر وهكى دێ ههر لێ مینى، بهلكى تـو جـهـێ خـۆ ل وێ هـنـد دێ خـۆش كـهى هندى ئهو خۆشى بۆ ته ببته هاریكار كو تو ل چوونا خۆ یا بهر ب ئارمانجێ ڤه زیرهكتر و ب هێزتر لێ بێى.
مرۆڤێ عهقلهكێ تمام و هیممهتهكا بلند ههبت، وهكى كوندى كهیفا خۆ ب كاڤله گوندى نائینت، و د ناڤ خرابهیى دا ل گهنجینهیان ناگهڕیێت، بهلكى وهكى بازى بلند دفڕت و بهرێ وى یێ لێ ل ههوا نێچیرا خۆ بگرت، بهرێ خۆ بده لهشێ وێ دنیایێ ئهوێ تو لێ عاشق بووى جههكێ پاقژ مایه بهرى ته كهسێ دهست نهكربتێ؟ ڤێجا ئهڤه چ عشقا پاقژا ژ درهوه ته هیڤییێن خۆ پێڤه گرێداین؟
د ڕێكا خۆ دا، دهمێ تو بهر ب خودێ ڤه دچى، گهلهك كهسان دێ بینى هیڤییا خۆ یا مهزن ب دنیایێ ڤه گرێدایه، و بهرى ئهو ته بخاپینن دا ئهو خۆ ب خۆ بخاپینن، ئهو دبێژن: ئارمانجا مه ئهوه ئهم دنیایا خۆ ئاڤاكهین؛ دا بشێین ئاخرهتا خۆ دهولهمهند بكهین.. بهلێ ئـهو ڕاســت نـابـێـژن؛ چـونـكـى ئـهوێ باوهرى ب ئاخرهتێ و هاتنا وێ ههبت، د دنیایێ دا نه ل سهر ڕێبازا فیرعهونى و نه یا قاروونى ناچت، و ئهوێ بڤێت د گهل مووسایى دهریایا ب ترسا ڤێ دنیایێ ببڕت، و ژ صهحرایا وێ یا هشك و زوها دهرباس ببت، چێ نابت بۆ وى ئهو د گهل سامرى گۆلكهكێ ژ زێڕ و زینهتێ فانى هاتییه دورستكرن بۆ خۆ بكهته خوداوهندهكێ ژ درهو!
وهكى خۆشتڤییێ خودێ ئیبراهیمى -سلاڤ لێ بن- بلا دوریشمێ ته ههردهم ئهو بت: ( لَآ أُحِبُّ ٱلۡأٓفِلِينَ ) (الأنعام: 76) ئهز حهز ژ وان ناكهم یێن ئاڤا دبن.
•یێ چارێ: ئهوێ هیممهتهكا بلند نهبت و ب كێمییێ رازى ببت:
نهبوونا هیممهتهكا بلند ل نك وى مرۆڤێ بهر ب خودێ ڤه دچت، ئێك ژ مهزنترین ئهگهرێن پاشڤهمانا وییه، و رازیبوونا وى ب كێمییێ و دهرهجا نزم د ناڤ ڕێڤنگێن ڤێ ڕێكێ دا، ب هێزترین ئهگهرێن كهفتن یان دهركهفتنا وییه ژ رێكێ.. لهو دڤێت مرۆڤ یێ هشیارى خۆ بت، نه بته ژ وان بـێ هیممهتان یێن چـو گرفتارییێ د مانا ل پاشییا كاروانى دا نهبینن.
هیممهت ئهو پالدهرێ (مهعنهوییه) یێ خودانێ خۆ بۆ پێشڤه پالددهت؛ دا ئهو ب ڕهنگهكێ باشتر ئارمانجێ ب دهست خۆ ڤه بینت، و ئهگهر ئهڤ هیممهتا وى بهر ب خودێ ڤه بلند ببت، ئهو دێ ژ وى ڕهنگى بت یێ ئهم دبێژینێ: (هیممهتا بلند)، و هیممهتا خودان باوهرى سێ دهرهجهنه:
یا ئێكێ: ئهوه یا دلێ وى ژ هندێ دپارێزت كو ئهو ل وى تشتێ فانى عاشق ببت یێ دكهفته ناڤبهرا وى و خۆشتڤییێ وى یێ باقى دا، لهو تو دبینى ئهو پشت ددهته ههر تشتهكێ وى ژ ئهڤینا وى یا دورست موژیل بكهت؛ چونكى ئهو وى حسێب دكهت ئاستهنگهك د ڕێكا وى و گههشتنا ئارمانجێ دا.
یا دویێ: ئهوه یا بهردهوام وى پالددهت كو ل سهر ڕێكا چوونا بهر ب خۆشتڤى ڤه پتر پێشڤه بچت، و هندى ژێ بێت زێدهتر وان كاران بكهت یێن وى زویتر ب نك ئارمانجێ ڤه دبهت، و خۆ ژ وان كاران دویر بكهت یێن بهرێ وى ژ ئارمانجێ وهردگێڕن، یان گیرۆ دكهن.
یا سێیێ: ئــهوه یا خــودانـێ خۆ پالددهت كو ئهو ئێكا هند بكهت كو پشتى ئهو دگههته ئارمانجا خۆ، و ب دیدارا خۆشتڤییێ خۆ دلخۆش ژى دبت، ئهو ل دیوان و حوضوورا وى ل پێشییێ بت، و جهێ وى د ناڤ كهسێن تایبهت و نێزیك دا بت، نه كو ههما بهس بگههت؛ چونكى ئهو ب كێمییێ رازى نابت، و صهبرێ ل سهر هندێ ناكهت كو گهلهك كهس ژ وى نێزیكتر بن!
و پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- ههردهم بهرێ ههڤالێن خۆ ددا ڤێ دهرهجهیا بلندتر ژ هیممهتێ، وهكى دگۆتێ: ( فَإِذَا سَأَلْتُمُ الله فَسَلُوهُ الْفِرْدَوْسَ، فَإِنَّهُ أَوْسَطُ الجَنَّةِ، وَأَعْلَى الجَنَّةِ، وَفَوْقَهُ عَرْشُ الرَّحْمَنِ، وَمِنْهُ تَفَجَّرُ أَنْهَارُ الجَنَّةِ ) (بوخارى ڤهدگوهێزت) یهعنى: ئهگهر ههوه داخوازهك ژ خودێ كر، هوین داخوازا فیردهوسێ ژێ بكهن؛ چونكى ئهو ناڤنجیترین و بلندترین جهێ بهحهشتێیه، و د سهر دا عهرشێ خودێیه، و ڕویبارێن بهحهشتێ ژ وێرێ دزێن.
و ئاشكهرایه كو ئهوێ ئارمانجا وى فیردهوس بت، ئهو دێ كارێ فیردهوسێ كهت.. بهلێ ئهگهر ئێك ژ مه مرادا وى ههما بهس ئهو بت ژ دهرێ بهحهشتێ دهرباس ببت، دێ كارێ چ كهت؟
د كهڤن دا یا هاتییه گۆتن: ((مرۆڤ خۆ ل چ جهى بدانت، دێ ل وى جهى بت))، و تو خوزییا كیژ جهى ڕاهێلى مهعنا تو خۆ ل وى جهى ددانى، گهلهك كهس ههبوون دهاتنه نك پێغهمبهرى -سلاڤ لێ بن- داخوازا مالێ دنیایێ ژێ دكر، جارهكێ وى گۆته ههڤالێ خۆ رهبیعهیێ ئهسلهمى: داخوازهكێ ژ من بكه. وى گۆتێ: ئهز داخوازا ههڤالینییا ته ل بهحهشتێ دكهم.. ئهڤه چونكى ئهو خودانێ هیممهتهكا بلند بوو.
و ئێك ژ شیرهتێن شێخ عهبدلقادرێ گهیلانى -خودێ ژێ رازى بت- ل شاگردهیهكێ خۆ كرى ئهڤه بوو: ((جحێلۆ! خهما ته ههما بلا خوارن و ڤهخوارن، و جلك و ژنك، و خان و مان نهبت، ئهڤه ههمى خهمێن نهفسێ و لهشینه، ڤێجا پا كا خهما دلى؟ خهما ته ئهو تشته یێ ل نك ته گرنك بت، ڤێجا بلا خهما ته خودایێ ته بت، و ئهو تشتێ ل نك وى ههى)).
•یێ پێنجێ: ئهوێ دل د دهسههلات و خۆئینانهپێشێ دا ههى:
مه گۆت: پێتڤییه مرۆڤى هیممهتهكا بلند ههبت، بهلێ مخابن یا ئهم دبینین هیممهتا بلندا خهلكێ زهمانى ههمى د دنیایا وان دا یا كۆمبووى، خهما وان یا مهزن ئهوه ئهو ل بهر چاڤێن خهلكى بێنه پێش، و د دهسههلاتێ دا ئهو بگههنه ڕێزا ئێكێ؛ چونكى ههمى هزرا وان ئهوه گههشتنا وان بۆ ڕێزا ئێكێیه یا دلشادییێ بۆ وان پهیدا دكهت، و خولى ب سهرێ ڤی هزرێ وهر بت! كهنگى دهسههلات و هاتنهپێشا د دنیایێ دا عاشقهكێ خۆ تێر كرییه؟ ئهو تاما شرینا كورسیكێ ب سالان ب دهڤێ خودانێ خۆ دا كرى، ب ئێك گاڤێ دچت دهمێ ئهو ژ كورسیكێ دئێته خوارێ یان وى ژێ دئیننه خوارێ، و ههستهكا وهسا ل نك پهیدا دكهت كو ههر وهكى وى دهمهكێ ب تنێ ژى خۆشییهك ژێ نهدیتى.
دبێژن: جارهكێ مرۆڤهكێ فهقیر ل سهر ڕێكهكێ یێ نڤستى بوو، مهوكبێ سولطانى هات دا د وێرێ ڕا ببۆرت، هندهك ئێلچى بهرى مهوكبى دچوون، گاڤا وان ئهو فهقیر دیتى هندهك پێن لێدان و ب لهز هشیار كر و گۆتێ: خۆ ژ ڕێكێ ڤهده ئهڤه سولطانێ مه یێ مهزن یێ دئێت.. وهختێ ئهو هشیار بووى، وى دیت سولطان نێزیك بوو، ئینا وى ڤیا دهرسهكێ نیشا سولطانى بدهت، لهو وى ب عێجزى ڤه گۆت: ئهڤه چییه، بۆچى ههوه ئهز هشیاركرم، بلا ههوه ئهز هێلابامه د خهو.. گاڤا سولطانى گوهـ لێ بووى، ئهو ب نك خۆ ڤه بر و گۆتێ: ته خێره بۆچى تو هنده عاجز بووى؟ وى گۆت: من خهونهك ددیت ئهز سولطانهكێ مهزن بووم، خودانێ قهسر و دهسههلاتهكا بهرفرههـ بووم، و تژى بهر دهستێ من ئێلچى و خولام و خزمهتكار بوون.. سولطانى گۆتێ: ئاخرى ئهو خهون بوو، ههر تو دا ژێ ڕابى و هشیار بى. هنگى فهقیرى گۆتێ: ب خودێ یا ته ژى وهكى یا منه، خهونهكه ههر دێ ڕۆژهك ئێت تو ژێ هشیار ببى.
و سولطانهكێ دى یێ مهزن ههبوو دگۆتنێ: سولطان مهحموودێ غهزنهوى، سیهـ و پێنج سالان حوكم كربوو، و ژ ئیرانێ حهتا هندستانێ ل بن حوكمێ وى بوو، پشتى مرى، مرۆڤهكێ زاهد ئهو د خهونا خۆ دا دیت، پسیار ژێ كر: ئهى سولطانێ مهزنێ زهمانێ خۆ! حالێ ته چییه؟ وى گۆت: ب ڤێ گازییێ برینێن من دهرنهكه، ل ڤێرێ چو جهـ بۆ سولطانییێ نینن، سولطانێ من خهیالهك بوو چوو، بێژه من: ئهى بێزارێ زهمانێ خۆ! چونكى ل ڤێرێ سولطانى بهس یا وییه، خوزى ئهز گولیچن بام نه كو سولطان!
ڤێجا ئهى ڕێڤنگێ ڕێكا خودێ! خهما ته بلا ئهو نهبت د دهسههلاتێ دا تو بێیه پێش، یان دهمێ تو دچییه جــهــهكـى خهلك ههمى ب سهرتبلان ئیشارهتێ بـدهنـه تـه.. چو سهعادهت د ڤان ههردو (موصیبهتان) دا نینن، و ژ بیر نهكه نێزیكه ئهو ڕۆژ بێت یا خودێ ب ههمى مهزنییا خۆ ڤه ژڤان پێ دایه مه و خودانێن دهسههلات و شوهرهت و دهولهمهندییێ، دهمێ گۆتى: ( إِن كُلُّ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ إِلَّآ ءَاتِي ٱلرَّحۡمَٰنِ عَبۡدٗا (93) لَّقَدۡ أَحۡصَىٰهُمۡ وَعَدَّهُمۡ عَدّٗا (94) وَكُلُّهُمۡ ءَاتِيهِ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ فَرۡدًا (95) إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ سَيَجۡعَلُ لَهُمُ ٱلرَّحۡمَٰنُ وُدّٗا (96) ( (مريم: 93-96) ههر ئێكێ ل عهرد و عهسمانان ڕۆژا قیامهتێ دێ ئێته بهر دهستێ خودێ عهبدهكێ شكهستى، وى ئهو ههمى هژمارتینه، و كهس ژ وان ژ وى خلاص نابت، و ئهو ههمى ڕۆژا قیامهتێ دێ ئێنه نك وى كت.. بهلێ ئهو كینه یێن خودێ ڤیانا وان دهاڤێته دلان؟ خودێ گۆت: ئهون یێن باوهرى ئیناى و كارێن چاك كرین. ڤیانا دورست ئهوه، نه یا ڤیانا مهصلحهتێ ئهوا منافق و دوڕوى ژ درهو بۆ خودان دهسههلاتان ئاشكهرا دكهن هندى ئهو ل سهر كورسیكێ بن.
خودێ ڤیانا خۆ ب رزقێ مه بكهت، و مه ژ وان حسێب بكهت یێن ئهو حهز ژێ دكهت.
